Lesbók Morgunblaðsins - 12.01.1985, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 12.01.1985, Blaðsíða 9
Meðal þeirra húsa sem setja srip i Vesturbæinn, er tvílyít steinbús vestan rið Landakotsspítalann, nán- ar tiltekið nr. 30 við Tún- götu. Á móti þeim einbýl- isbúsum sem nú eru byggð, telst þetta ekki stórt bús, en það leynir sér ekki, að þarna hefur verið vandað til hlutanna og ekkert til sparað. Eggert Kristjínsson stórkaupmaður byggði þetta hús og var teikning- in samþykkt í byggingar- nefnd íjúlí 1928, en Þor- leifur Eyjólfsson hét sá sem teiknaði. Ekki er kunnugt um, að stuðzt bafi verið við ákveðna fyrirmynd, eða stíl, því þarna er ýmsu blandað saman. Meðal þess sem setur svip i húsið er stein- verkið utan með upsum þess. Það minnir á þessa sveru ramma, sem eru utan um listarerk frá fyrri öldum á söfnum, en ter samt vel þarna og stendur ágætlega á móti línunum í koparþakinu. Dálítið und- arlegt uppátæki eru 6 smáljórar efst á gafli og rafasamt að útlitið græði mikið á þeim. Að öðru leyti eru á sín- um stað befðbundin atriði randaðra íbúðarhúsa tri þessum líma: Útskot með frönskum gluggum ogyfir útskotinu myndarlegur kristur með srölum. iBtflft -'- 1 Ekki leynir sér að íbúðarhúsið á horni Túngötu og Hofsralla- götu, nínar tiltekið Hofs- rallagata 2, er nokkuð sér í parti og ólíkt flestum öðrum búsum í borginni. Það hetur yfír sér ein- brern þann rirðuleika, sem ókunnugir tengja einna belzt rið sendirið. En þarna er þó ekkert slíkt, beldur íbúðarbús sem fær þetta rirðulega yfirbragð ekki sízt afkop- arþakinu. Ekki fjarri lagi að hér bati rerið tekið all ni- kræmt mið afþeirri húsa- gerð sem líklega er upp- runnin í Englandi og ott nefnd English mansion. Það eru meiri híttar íbúð- arbús, sem efnamenn byggðu í landareignum sínum og þykja bæði myndarleg og eftirsóknar- rerð enn þann dag í dag. Stíllinn er í rauninni blanda úrýmsu, sem iður rar þekkt: Hluti afþakinu ípagóðustíl i móti ralma- þaki bið efra. Þakið í beild er baft hærra en reggirnir og franskir gluggar eru ómissandi. Það rar Vilbjilmur Þór, þárerandi forstjóri SÍS, sem byggði búsið og fékk bann Guðjón Samúelsson húsameistara ríkisins til að teikna og teikningin var samþykkt íbyggingar- nefnd 13. júní 1946. Vii- hjilmur Þór rar mjög stórbuga maður og húsið er alreg í bans anda og ugglaust befur hann haft alreg íkreðna skoðun i þrí, hrernig bús bann vildi byggja. Húsið er múrhúðað að hætti Guð- jóns Samúelssonar og smáatriði, sem setur sinn srip í búsið er útfærslan í reykbífunum tveimur. En annað stingur í stúf: Utan um lóðina sem snýr frá götunni (neðrí mynd- in) er heldur Ijótur stcin- veggur og í engu samræmi við steingirðinguna, sem snýr út að götunni. vff Jónas Jónsson fri llriflu, fyrrum rið- berra, var um langt skeið skólastjóri Samvinnuskól- ans og bjó þí í Sam- bandshúsinu, þar sem skólinn var til húsa. Á stríðsírunum byggði Sam- bandið húsyfir skólastjór- ann að Hírallagötu 24 og það befði nínast rerið óhugsandi að Jónas hefði fengið annan arkitekt en Guðjón Samúelsson húsa- meistara ríkisins til að teikna búsið. En Jónas kunni betur rið að riða einhyerju sjHfur, þegar bann kom nærri fram- kræmdum og hann hafði alreg ákreðna, klassíska fyrirmynd, sem hann fékk Guðjón til að taka mið af. Þessi fyrirmynd er frægt bús í París: Petit Trianon rið Versali. Að Hirallagötu 24 bjó Jónas á meðan bann lifði, en um alllangt skeið befur rerið þar félagsbeimili samrinnumanna og nefnt Hamragarðar. Þar hafa einnig rerið haldnar mál- rerkasýningar í samliggj- andi stofum á neðri hæð- Til þess að hinn klass- íski einfaldleiki hússins njóti sín, þyrfti að vera miklu rýmra í kríngum það. Hrort tveggja er, að lóðin er lítil og tré vaxin svo upp að húsinu, að það er jafnvel erfitt að ni mynd af því. Það er síður en svo að þetta hús æpi i athyglina. Ekki er lita- notkunin fjölskrúðug; Guðjón Samúelsson hefur litið múrbúða húsið í sama hitt og flestar bygg- ingar sem eftir bann standa, þ.e. með mulningi úr íslenzkum bergtegund- um. En múrvcrkið íkríng- um glugga og burðir — sro og baadrið í tröppum, er milað hritt fþetta glæsilega bús Jrþekkja allir sem í annað borð eru eitthrað kunnugir í höfuðstaðnum: Laufísvegur 46 eða Galta- fell eins og það befur ver- ið kallað. Sú nafngift er að sjilfsögðu ættuð aust- an úr Hrunamannahreppi, því Bjarni Jónsson frí Galtafelli (bróðir Einars myndhöggrara) og kona bans Sesselja Ingibjörg Guðmundsdóttir bjuggu þar í marga íratugi eftir 1923, að þau fluttu þang- að. BJarni bafði stofnað Gamla kompaníið ásamt öðrum 1906 og var íþeim félagsskap tíl 1923. Hann snerí sér sro alfaríð að rekstrí kvikmyndabúss og var löngum kenndur við Nýja bíó. Að Bjarna lítn- um bjó Sesselja í húsinu fram tíl 1971, að Sjílf- stæðisflokkurinn keypti búsið og hafði þar skrif- stofur, þar til tlutt var í Valhöll og Galtafell var þí selt Bjarna Stefíns- syni, bróðursyni fíjarna Jónssonar. Svo samtengt er Galtafell við Laufásveg minningu Bjarna bíó- stjóra, að margir bafa slegið því föstu, að hann bafi byggt það. Það er þó ekki svo. Einn afrisunum úr athafna- og atrinnu- sögu íslendinga, Pétur J. Thorsteinsson frí Bíldu- dal, byggði húsið. Einar Erlendsson, sem þi var byggingafulltrúi Reykja- ríkurbæjar, teiknaði hás- ið og það var samþykkt í byggingarnefnd 1916. Það sem mesta athygli vekur og setur svip í hús- ið umfram annað er „kastalastíllinn" sem stundum er nefndur svo, — þí með skírskotun til steinkantsins í þakbrún- inni, sem skyggir alveg á þakið sjílft Þessu bragði hefur oft rerið beitt í seinni tíð, eftir að farið rar að byggja hús með siralitlum þakhalla, — en þi er yfírleitt höfð lirétt timburklæðning á kantin- um og skortir þi alveg þann glæsileika, sem hér mí sjí. Það er og athyglis- rert, að ástæða hefur þótt til að draga úr hörku fúnkislínanna með boga- formi i gluggum, en steingarðurinn úti rið göt- una er í fallegu samræmi við húsið íhcitd. Einar Er- lendsson hefur verið veli undan sinni samttð með þessu húsi, sem ber að verulegu lcyti með sér í heildarforminu bugsun fúnksjónalismans, sem sprettur þó ekki upp fyrir alvb'ru fyrr en S árum sfð- ar með Bauhaus-skóla Gropbiusar. En það er einnig atbyglisvert að ein- stök stílbrigði koma beim og saman rið það fyrir- bæri í nútíma arkitektúr, sem nefnt hefur veríð Post-modernismi og bygg- ir í að notfæra gömul stil- einkenni. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 12. JANÚAR 1985 9

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.