Lesbók Morgunblaðsins - 12.01.1985, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 12.01.1985, Blaðsíða 8
ARKI7ISKTUR Húsmeð sál og sogu Þau eru öll frá fyrripartí aldarinnar eftír að steinsteypa var orðin alls ráðandi sem byggingar- efni. Tengslin við fortíðina leyna sér samt ekki og því hefur verið hafhað þá, að steinhús þyrftí endiiega að iíta út eins og frumstæður kassi. GÍSLISIGURÐSSON TÓK SAMAN Hús eru eins og menn; þau eru misjafnlega heppin með hina ytri ásýnd. Sum eru eins og virðulegir aristó- kratar og standa uppúr — ekki endilega vegna þess að þau séu stór og há, heldur vegna þess að þau búa yfir einhverjum þeim töfrum, sem tekið er eftir. Þau hafa sjálfstæðan persónuleika og eru ekki alveg eins og önnur hús. Hvernig sem á því sendur, virðast hús með sjálfstæðan og eftirminnilegan persónuleika fremur vera frá fyrri tíð, þegar meira var byggt af vanefnum. Það er þó síður en svo, að eftirtektarverð hús frá fyrriparti aldarinnar hafi oftast verið byggð af vanefnum. Á tímabili hinna smáu bárujárnshúsa, var til dæmis steinhúsið Galtafell byggt við Laufásveg (1916) og íbúðarhús Eggerts Kristjánsson- ar kaupmanns við Túngötu, sem byggt var 1928, hefur ekki beinlínis á sér vanefnasvip. í báðum þessum tilvik- um hefur því verið hafnað, að steinhús þyrfti að líta út eins og frumstæður kassi. í múrverkið utanmeð gluggum og upsum á húsi Eggerts hefur verið lögð mikil vinna og alúð, — og flestir Reykvíkingar þekkja kastalasvipinn á Galtafelli: Steinkantinn á þakbrúninni, en útlit hússins mildað með bogadregnum línum yfir gluggum. En sum þessara húsa, sem við tökum eftir, eru yfirlæt- islaus þrátt fyrir allt. Kannski fagurlega smíðað tréverk utanmeð gluggum, eða útskurður á upsum. Sem sagt: Eitthvað fyrir augað án þess að úr því verði prjál, en umfram allt: Tilfinning fyrir hlutföllum og innbyrðis samræmi. \é K 1 I WÉ V B* Sfcr^ ¦ 1 L fe -;.';«'• -1 T^ejrar farið er upp Mr brekkuna, sem verö-ur norðantil í Suðurgöt-unni blasir við bvítt steinbús í fallegum trjá-garði á borninu við gamla kirkjugarðinn. Úr þessu búsi er eittbvert fegursta útsýni yfir Tjörnina og Þingboltin sem fundið verður, en það er önnur saga. Það sem atbygli vekur í ytra útliti þessa búss er glæsileiki í bland við fullkomið samræmi: Húsið sjálft, þaksvipurinn eða risbæðin, kvisturinn og kringlan, sem byggð er tramúr búsinu, — allt fell-ur í IJúfa löð og er sam-tengt með boglínum. Arkitekt þessa búss er Einar Erlendsson húsa-meistari. Hann teiknaði búsið 1927—28 og þann 31. marz 1928 var teikn-ingin samþykkt í bygg-ingarnefnd en búsið byggði Margrét Jónsdótt-ir. Síðasti einstaklingur, sem itti búsið var Jón Ólafsson fyrrum forstjóri Líftryggingarfélagsins Andvöku, mikill öðlingur sem lézt nýlega á tíræðis-aldri. Hann bafði nokkru fyrir andlit sitt arfleitt Háskóla íslands að bús-inu og nú notar Háskól-inn þetta tígulega bús fyrir gestamóttökur, en þar er einnig aðstaða fé-lags báskólakennara og mötuneyti þeirra. Vyjarkargata er ekki MJ mikil umferðargata, þótt bún sé í næsta ná- grenni við Tjörnina og miðbæinn. Þessvegna bef- ur þetta bús trúlega farið frambjá mörgum. Því er það tekið með hér, að það sýnir vel bugmynd manna fyrr á öldinni um virðu- legt íbúðarbús. Hér cvu afturgengnar stílbug- myndir aftan úr ítölsku Endurreisninni og mí kannski segja, að húsið sé i „Landsbankastíl", en þetta þótti einmitt hin allra beppilegasta lausn í útliii peningastofnunar: Gluggar með rómverskum boga i neðri bæð, en hyrndir gluggar i efri hæð — og valmaþak. Til enn frekari iberzlu i virðu- leikann er svo útskot — sem afeinbverjum istæð- um hefur þótt rétt að hafa með hyrndum gluggum — og tvennar dyr úti svalir yfir útskotinu. Það var Hafliði J. Haf- liðason, sem reisti sér svo virðulegan bústað. Hann fékk þí Þorleif Eyjólfsson og Sigurð Pjetursson til að teikna og teikning bússins að Bjarkargbtu 12 var samþykkt íbyggingar- nefnd ímaí1926. Wyetta tvífyfta steinhús Mr með rísi er nr. 14 við Bjarkargötu, rétt sunum við Tjörnina. Það lætur ekki mikið yfir sér, er næsta befðbundið að öllu leyti með reglulegri gluggaskipan ogsymmetr- ísku formi, bvort beldur er í gaflinn eða framan fyrir. Þessi symmetría isamt steinverki utan með gluggum og upsum verður til þess að bregða virðuleikablæ á húsið og er afskaplega ólík afstaða þeirri, sem tram kemur í búsum ýmissa nýríkra nú- tímaborgara. Forniið er eins einfalt og hugsast getur, en öll hlutföll í góðu samræmi. En stein- girðingin utanum lóðina og það sem múrarinn bef- ur gert fyrir augað í útliti hússins, tekur af þennan frumstæða kassabrag, sem oft befur mitt sjí í steinbúsum síðari ira. Þar hefur annaðhvort eagu mitt til kosta til að setja punktinn yfir i-ið, eða þá að múrarar kunna ekki lengur það band- verk, sem tilþarf. Ekki liggja fyrir upplýs- ingar um þann sem byggði, en Sigurður Pjet- ursson teiknaði þetta bús og teikningin var sam- þykkt í byggingarnefnd í marz 1930.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.