Lesbók Morgunblaðsins - 19.10.1985, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 19.10.1985, Blaðsíða 7
hans, mönnum eins og Guðbrandi Magn- ússyni, Jóni Þorsteinssyni og Valtý Al- bertssyni og þegar viö Ingibjörg giftum okkur 1938, gáfu þau hjónin, Elín og Helgi Bergs, forstjóri Sláturfélagsins, okkur Kjarvalsmálverk. Af öllu þessu má sjá, að ég hafði góð skilyrði til þess að læra að meta list Kjarvals. — Finnst þér hann gnæfa hæst allra íslenzkra myndlistarmanna? — Kjarval hefur breiðast svið allra okkar manna. Sú breidd er alveg með ólík- indum — allt frá fínustu pennateikningum og litlu rauðkrítarmyndinni af Einari skáldi Benediktssyni til dæmis, sem er minni en póstkort, — uppí Lífshlaupið og þessar stóru landslagsmyndir. Þar að auki var hann stórkostlegur portretmálari; samt er yfirleitt aldrei talað sérstaklega um hann sem slíkan. Mynd hans af Þór- arni Olgeirssyni í Grimsby, sem er hér á sýningunni, er gott dæmi um portretlist hans. Þórarinn var Skaftfellingur, frændi Kjarvals og þeir þekktust vel. Það fer ekki milli mála, að það er mikil kempa, sem Kjarval hefur málað þarna. Mörg portret hans eru á barnum á Hótel Holti, en þau eru aðeins að litlu leyti á sýningunni. — — Ef við lítum á lífsverk Kjarvals sem aöskilda þætti: Landslagsmálverkið, fantasíurnar, teikningarnar og portrett- in, — er eitthvað af því, sem þú met- ur ofar öðru? — Mér finnst alltaf mikið til um þessar litlu teikningar. Hann nær einhverju þar, sem ekki kemur fram hjá öðrum og þessar myndir sýna. það alveg örugglega, að Kjarval hefur verið viðkvæm sál, afskapl- ega fín sál. Um það segir Gylfi Þ. Gíslason í formála fyrir sýningarskrá, sem ég hef látið útbúa í tilefni sýningarinnar: „Kjarval var það eflaust ljósast allra manna, að hann var ekki allur þar sem hann var séður. Hann vildi einmitt ekki láta innri mann sinn bíasa við hverjum sem væri. Karen Blixen sagði það einu sinni um kenningar Sigmunds Freuds, að henni væri til efs, að það væri mannkyni til góðs, að kafað væri jafndjúpt í sálarlíf- ið og hann hefði reynt að gera til þess að varpa Ijósi á alla hluti. Fagurt blóm þyrfti að eiga sér djúpar rætur í myrkri ogyl. Ef hróflað væri við þeim, fölnaði blómið og dæi. Ég held, að Kjarval hafi viljað fá að hafa innri mann sinn ífriði. Það, sem ýms- um fannst undarlegt, hefur ef til vill verið varnarlist hans." Ég held að þessi ummæli hitti naglann á höfuðið. En hvað varðar mitt mat á hinum ýmsu og ólíku þáttum í list Kjarvals, þá fer það ekki eftir stærð, svo mikið er víst. En svo ég komi aftur að teikningunum: Mér finnst að hingað til hafi þær ekki verið metnar eins og vert væri. Þar með er þó ekki sagt, að allar séu þær jafn góðar. Líklegt er að sumar þeirra hafi hann gert fyrir sjálfan sig óg aldrei ætlazt til þess, að þær kæmust í umferð. En þar sem mað- urinn var afskaplega hirðusamur, henti hann aldrei neinu. Hann mátti aldrei sjá illa farið með pappír, enda má segja að pappír ásamt blýöntum, litum og striga, hafi verið hans stóra verðmæti í lífinu, — með þeim meðulum fékk hann útrás fyrir sínar tilfinningar. Við megum heldur ekki gleyma því, að þegar hann var að alast upp voru pappír og skriffæri munaðarvara og alls ekki í hvers manns eigu. — — Á heimurinn eftir að uppgötva Kjar- val, eöa verður hann áfram séreign okkar íslendinga? — Ekki vil ég útiloka þahn möguleika, að heimurinn eigi eftir að uppgötva list Kjarral ásamt Þorvaldi Guðmundssyni og Sigurði Benediktssyni rið uppboð á Hótel Sögu um 1965. Ein af mbrgum períum á sýningunni í Hábolti: líjúpa, mynd í póstkortsstærð unnin með vatnslitum, blýanti og gyllingu. Kjarvals. Til dæmis er tímaritið National Geographic Magazine að gera sérstakt ís- landsblað og af því tilefni kom ljósmynd- ari hmgað til þess að mynda Lífshlaupið. Ég veit þó ekki, hvað verður um Kjarval í þessu hefti, en stundum þarf ekki meira en þetta til að koma hreyfingu á hlutina úti i hinum stóra heimi. Það hefur komið fyrir oftar en einu sinni að einhverjir útlend- ingar hafi sýnt því áhuga að gangast fyrir Kjarvalssýningum á Norðurlöndum og jafnvel í Bandaríkjunum; til dæmis kom til mín kona, sem hafði áhuga á að gangast fyrir sýningu á Sveaborg og siðan átti hún að fara víðar um Norðurlönd. En það verð- ur aldrei neitt úr þessu og líklega verður það ekki í okkar tíð. — Því má svo velta fyrir sér, hvaða áhrif það hefði ef umhcimurinn upp- götvaði Kjarval og verk hans kæmust í geypiverð. Þá mundi trúlega mörg góð mynd eftir hann hverfa úr landi. Þú hefur aftur á móti unnið stórvirki í að cndurhcimta það, sem áður hefur bor- izt utan. Telurðu að enn sé eftir að uppgötva merkar Kjarvalsmyndir erl- endis, og ef til vill einnig hér heima? — Það er mikið af Kjarvalsmyndum á ólíklegustu stöðum, til dæmis á bæjum á Austurlandi og í Skaftafellssýslu. Kjarval gaf leigubílstjórum myndir í stórum stíl og stundum sjást Kjarvalsmyndir á heim- ilum, þar sem ekkert er annars til af - myndlist. Ekki er ósennilegt að eitthvað af því eigi eftir að koma í sölu; þannig hefur það skeð. Úti í Danmörku er örugglega eitthvað til eftir Kjarval; til dæmis voru tvær myndir hans á uppboði í síðasta mán- uði. Ég fæ upplýsingar um slíkt, þegar það gerist, en ég elti ekki þessi uppboð. A þessu ári fékk ég vitneskju um tvö málverk eftir Kjarval, sem á sinum tíma voru gefin í brúðargjöf til Þýskalands og hafa verið þar í 50 ár. Svo fór að ég keypti bæði þessi málverk, bæði eru þau dýrleg listaverk og koma nú í fyrsta sinn fyrir almenningssjónir. Fleiri myndir eru nú sýndar í fyrsta sinn; þar á meðal stórt málverk af Rauðhólunum, áður en þeir voru eyðilagðir, og þessvegna hefur hún líka sögulegt gildi. Hún var ákaflega óhrein orðin, en er nú nýhreinsuð. Einnig er hér mynd, sem var í eigu Tómasar Guð- mundssonar skálds og var gjóf Kjarvals til Tómasar á merkisafmæli skáldsins, mig minnir þegar hann varð sextugur. Það er við hæfi, að þessi mynd heitir „Fagra ver- öld" og hún er afskaplega skáldleg eins og nærri má geta, en myndir af svona svíf- andi englabórnum eða gyðjum eru all- margar til eftir Kjarval. — — Hefur þú í hyggju að halda áfram að safna Kjarval í sama mæli sem hingað til? — Nei, ég kaupi að minnsta kosti ekki hvað sem er. Héðan í frá ætla ég mér að bæta við þetta safn einungis því, sem hef- ur sérstakt gildi, — því sem ég kalla rari- tet. — Setjum svo, að þú yrðir settur í þá erfiðu stöðu, að þú gætir aðeins átt eina Kjarvalsmynd af öllu því, sem þú hefur safnað. Hverja myndir þú velja? Þorvaldur svaraði ekki strax. Hann pú- aði vindlinginn og horfði á Kjarvalsmynd- ina, sem hangir á veggnum gegnt skrif- borði'hans. Hann sagði: —Þetta er óneit- anlega erfið spurning, en ætli ég mundi ekki staðnæmast við upphafið: Litlu myndina af þeim Kristi og Júdasi, sem ég eignaðist fyrst. — GÍSLI SIGURÐSSON Háholt í Hafnarfirði, sýaingarsalur Þorvalds Guðmundssonar, þar sem hann hefur komið fyrír 150 Kjarvalsmyndum úr safni sínu. Sýninguna opnar Þorvaldur í dag. Lesbók/Fridbjófur Helgason LESBÖK MORGUNBLAOSINS 19. OKTOBER 1985 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.