Lesbók Morgunblaðsins - 29.02.1992, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 29.02.1992, Blaðsíða 3
N m: t Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík. Framkvstj.: Haraldur Sveinsson. Ritstjór- ar Matthías Johannessen, Styrmir Gunn- arsson. Ritstjómarfulltr.: Gísli Sigurðs- son. Ritstjórn: Aðalstraeti 6. Sími 691100. Rómverska skáldið Hóras telja fræðimenn ng bókmenntamenn að hafi verið vandaðasta skáld Rómverja og þótt Iengra sé jafhað. Nú hefur Helgi Hálfdanarson þýtt ljóð Hórasar á íslenzku og heitir bókin J. skugga lárvið- ar". Þetta er bókmenntaviðburður og af því tilefni skrifar Siglaugur Brynleifsson um þetta rómverska skáld. Myndin er af málverki eftír Sígurð Þóri, myndlist- armann, og verður meðal annarra á sýningu, sem hann opnar í Norræna Húsinu í dag. Síðan Sigurð- ur Þórir sýndi síðast, hefur hann dvalið um tíma í Englandi, en yrkisefhi hans er enn sem áður fólk; bæði samband manns við náttúru og sam- band manna á meðal, ekki sízt karls og konu. JON ÞORLAKSSON Riode Janeiro þar sem Sykurtoppurinn og Kristsmyndin gnæfa yfir, þar sem hálf milljón manna sólar sig í einu á fögrum sumardegt á Copaeabana, þar sem lík- amsræktarfólkið og upparnir þjálfa sig á Ikamena, þar sem sumir búa í pappakössum á gangstéttum og börnin eru rekin út tíl að betla og fara síðan að ganga sjálfala. Frá öllu þessu og mörgu fleira í Ríó segir Oddný Sv. Bjðrgvins. Til Bjarna Thorarensen 1. Tinda fjalla eg sé alla undir snjá; til sín kallar Þorri þá. Gamlan salla Gerðufalla grefur Bægisá inter ultima 2. Bág er tíðin, bylur hríðin búkum á, slær óhlífinn Þorri þá; sálar híðin særir kvíðinn sinnisveikum hjá, inter intima 3. Allt er dofið á mér krofið ofan í tá; afl er rofið fótum frá; Eymstrum klofið ennishofið einn ber dimman skjá inter extrema 4. Dæmið galda dauða valda dólga frá, mínum alda meiðslum á, *• gigtin falda, kalda, kólíka mig þjá inter alia 5. Fyrirgefíð fulu kvefí fyllta skrá, þerrið nefíð ei þar á! Leggið bréfið loks og stefið leppadruslum hjá inter infímat Jón Þoriáksson, (1744-1819) venjulega kenndur við Bægisá, var frá Selárdal við Arnarfjörð. Varð stúdent frá Skálhaltsskóla og síðan prest- ur, lengst á Ytri-Bægisá á Þelamörk. Merkur Ijóðaþýðandi, þýddi m.a. Paradísarmissi Miltons og höfðu þýðingar hans mikil áhrif á form og Ijóðmál íslenzkra 19. aldar skálda. B B bók um Heiðar Jónsson snyrti, sem kom út fyrir jólin og kemur á margan hátt skemmtilega á óvart, er eftírfarandi málsgrein: „Ég man ekki eftir að hafa nema einu sinni verið beittur of- beldi á mínu heimili, og það var þegar ég stóð einhverju sinni og sagði í símann: „Eg þarf að passa í kvöld." Um leið sá ég stjörnur, því að Bjarkey gaf mér einn léttan á vangann og tilkynntí mér að ég passaði ekki mín eigin börn. En ég heyri oft hjá karknönnum að þeir líta á sig sem ólaunaðar barnapíur ef þeir þurfa að vera heima. Konur taka aldrei svona til orða." Það er rétt hjá Heiðari að konur taka ekki svona til orða þegar þær eru að tala um sjálfa sig, en fæstar eru eins skarpskyggnar og eiginkona hans. Maður heyrir harðsvíruðustu jafnréttissinna spyrja mennina sína hvort þeir geti passað tiltekin kvöld og sömu konur tala jafnvel um að mennirnir þeirra séu dug- legir við að hjáipa til heima. Hjálpa hverjum? Venjur eru lífseigar hvað sem breyttum þjóðfélagsaðstæðum líður og tungumálið býr yfir þeim gaJdri að geyma hughrif sem okkur fer með tímanum að sjást yfir. Ef til vill er það sérviska, en ég hef lengi undrast það, að konur sem Iáta sig miklu varða að leið- rétta ranghugmyndir ura hlutverk kvenna, til dæmis í skólabókum og auglysingum, skuli ekki ergja sig yfir orðum eins og, ólétt, ófrisk, þunguð og vanfær. Mér er það óskiljanlegt að konur skuli sætta sig við svo neikvæða orðnotkun um storkostlegasta undur tilver- unnar. Sýnu eðHlegra er að segjast eiga von á baroi, vera barnshafandi eða með barni. Baráttan fyrir jöfnum rétti kynjanna tekur á sig ýmsar myndir og tungumálíð endur- speglar oft viðhorf sem við vitum ekki að við höfum. Rétt eins og undirvitundin sé að tala af sér. Þegar ég var ung húsmóðir og las dönsku blöðin, kom mér undarlega fyrir sjón- ir skilgreiningin á dönskum húsmæðrum. Þær voru ýmist skilgreindar sem útivinnandi eða „hjernmegaaende" sem Iíklega mætti þýða sem heimaverandi. Þá tíðkaðist það ekki hér á landi að bæta þessari skýringu aftan við husmóðurtitilinn, enda var fremur óalgengt að konur ynnu niikið utan heimilis. I dag er skilgreiningm líka talin óþðrf, en núna af því Frelsi til að velja að það telst til tiðinda að þær geri það ekki. En íslenskan sýnir þó húsmóður- og foreldra- hlutverki þá virðingu að hér er talað um heimavinnandi húsmæður, ea ekki heimaver- andi, þótt lítið fari fyrir virðingu í umræðum manna í milli þegar þá vinnu ber á góma. Ég þekki margar konur sem jafnréttisbar- áttan hefur brunnið mjög á á líðnum árum. Það er einkar forvitnilegt að fylgjast með hvernig þær ala syni sína upp. Hvernig þær eru oft viðkvæmari fyrir þeim en dætrum sínum, gera ekki til þeirra sömu kröfur, eru snortnar af því að finna að þeir hafa vissa þðrf fyrir þær sem feðumir geta ekki upp- fyllt og stoltar yfir þeim sérstöku tilfinninga- tengslum sem þessi þörf fæðir af sér. Þetta er auðvitað ekki einhlítt, en ég verð æ sanh- færðari um að það sem oftast er skilgreint sem jafnrétti kynjanna verður ekki til sem afleiðing af uppeldi hinna jafnréttissinnuðu mæðra. Mikiu fremur að það verði eðlilegt framhald af þvi að ungt fólk er árum saman hlið við hlið í námi eða útí á vinnumarkaðn- um, með sðmu möguleika og sömu tekjur (vonandi), ákveður saman hvort eða hvenær það eignast börn og hvernig það kýs að nýta hæfflerka sína og menntun. Þrátt fyrir mikla asókn kvenna ekki síður en karla í góða menntun finnst mér maður ennþá rekast á önnur viðhorf til menntunar dætra en sana af hálfu margra foreldra. Það þarf ekki mikla skarpskyggni til að greina þann blæbrigðamun, einkum hjá feðrum. Þeir gleðjast yfir góðum árangri barna sinna af báðum kynjum, hafa metnað fyrir þeirra hönd, en metnaðurinn er sýnu meiri og alvarlegri fyrir hönd sonanna. Þeir eru montnir af dætr- um sínum en stoltir af sonunum. Þeir líta það ekki sömu augum að sonurinn flosní upp úr námi og dóttirin, jafnvel þótt hún sé betri námsmaður. Svona hlutir eru aldrei sagðir berum orðum og eru kannski ekki einu sinni meðvitaðir, en blasa engu að síður víða við. Því fer fjarri að allir hafi sama skilning á hvað sé jafnrétti milli kynja. Besta skilgrein- ing sem ég hef heyrt er slagorðið „Einstakl- ingsfrelsi er jafnréttí í reynd", en þá er eftir að sættast á skilgreiningu um hvað sé ein- staklingsfrelsi í reynd. Hjón eða fólk í sam- búð virðast stundum telja það endurspeglast í hnífjafnri verkaskiptingu á heimili og met- ast af mikiHi nákvæmni um hvort geri meira af húsverkum og hvort sinni börnunum oft- ar. Það er vitanlega saklaust meðan það skemmir ekki heimilisfriðinn, en er engan veginn vitnisburður um að meira jafnrétti ríki á því heimili en öðrum. Þá væri samvinna svo sjálfsagður hlutur að engum dytti í hug að tala um hana, hvað þá að líta á hana eins og reikningsdæmi sem þyrfti að gera upp. í kvennabaráttunni hefur mikil áhersla verið lögð á sjálfsvirðingu, sem ekki sist fæl- ist i fjárhagslegu sjálfstæði og því að geta séð fyrir sér sjátfur. Þess vegna gætí engin kona með sjálfsvirðingu verið á framfæri karlmanns. Arangurinn af þessari baráttu blasir við. Tvær fyrirvinnur eru nú á flestum heimilum, en það virðist hins vegar ekki hafa bætt kjörin mikið. Núna þarf tvær fyrirvinnur þar sem ein dugði áður til að geta framfleytt fjölskyldunni og margar konur (eða karlar) sem vildu svo gjaman vera l'aunalausir fram- kvæmdastjórar og foreldratæknar heima hjá sér fremur en illa launaðir starfskraftar úti í bæ, hafa ekki efni á þvi. Það er ekkt lengur um val að ræða. Sjálfstæði er mikilvægt hverjum og einum og eins hitt, að geta séð fyrir sér sjálfur, hvoru kyninu sem maður tilheyrir. Hins veg- ar er það f mínum huga alveg jafn tengt sjálfsvirðingu að geta séð um sig og geta séð fyrir sér. Mér finnst að það hljóti að vera jafn eftirsóknarvert fyrir karlmann að geta séð um sig sjálfur og vera ekki upp á umðnn- un kvenna kominn með nauðsynlegustu bjarg- ráð, eins og það er fyrir konu að geta fram- fleytt sér. En ekki verður þess oft vart að talað sé með lítilsvirðingu um bjargarlausan karlmann. Mikiu fremur að það þyki „sjarmer- andi" þegar karlmaður talar um það eins og lýsandi dyggð að hann rati ekki í skápana í eldhúsinu, kunni ekkert að elda, nema hvað hann sjái am grillið á sumrin (nágrannarnir geta þá líka fylgst með og dáðst að leikn- inni), þvottavélinni komi hann aldrei nálægt, enda sé þvottahúsið umráðasvæði konunnar. Það er greinilegt þegar maður hlustar á karl- menn gefa sjálfum sér svona einkunnir að þeim þykir þetta nokkuð glúrin frammistaða og síst af öllu særir það sjálfsvirðmgu þeirra að vera algjðrlega háðir umönnun kvenna. Þeir geta klætt sig sjálfir og matast hjálpar- laust og una því glaðir við sitt. Það þykir ekki einu sinni hallærislegt, að strákar, sem Ieika sér að hinum flóknustu tölvukerfum, gera við reiðhjólin sín eða vél- hjólin sjálfir og kunna jafnvel betur á mynd- bandstækið en foreldrarnir, ráði ekki við að þvo af sér fþróttaföt eða gallabuxur í sjálf- virkri þvottavél. Til þess þarf að kunna á einn takka á þvottavélinni og hitastillingu. Vita að hvítt og mislitt er ekki þvegið saman og ekki á sama hita. Flóknara er það nú ekkL Konur bera mesta ábyrgð á að hakfa lífi í þessum hjálparleysissjarma; Tíl dæmis tíðkast það ef kona skreppur til útlanda að manni hennar og börnum sé boðið í mat hingað og þangað, meðan engum kæmi í hug að bjóða konunni þótt maðurinn færi burt. Ég hygg að það séu ekki karlar sem hvetja til þessa. Fremur konur. Raunverutegt jafnrétti, sömu laun fyrir sömu vinnu og frelsi til að vetja, varð fyrst mögulegt með öruggum getnaðarvðrnum. Fyrst þá gat kona skíputagt sitt líf á sama hátt og kari. Og við erum alltaf að velia án þess endilega að veita þvf athygli. Við veljum- ekki einungis námsbrautir og starfsvettvung, heldur veljum við Iífi okkar farveg með vali á notkun orða um það sem við erum að gera og með viðbrögðum gagnvart litlu atvikunum í hinu daglega lífi. Með því mótum við um- hverfi okkar meira en við erum okkur kannski meðvituð um. Um leið og það hlýtur að vera mikilvægt fyrir konu að geta séð fyrir sér og karl að geta séð um sig, er ekki endilega nauðsyn- Iegt fyrir þau að gera það. Þau geta valið aðra verkaskiptingu ef það hentar þeim. Lyk- ilatriðið er að þau velja sjálf og bera ábyrgð á þvf valt. JÓNtNA MICHALESDÓTTIR LESBÓK MORGUN8LAÐSINS 29. FEBRÚAR 1992 3?

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.