Vísir - 18.07.1981, Qupperneq 22

22
VÍSIR
Laugardagur 18. iúll 1981
, ,Stálf llsarnar

Frá vestur-þýsku þorpi við landamærin: Minnismerki um fióttamann,
sem komst ekki alla leið.
Rafmagnsgirðingar#
sjálfvirkar byssur, jarð-
sprengjur og varðhund-
ar....
Af landamærum austurs
og vesturs í Evrópu
Það er ekkert grin, jafnvel
ekki fyrir saklaust ferðafólk, að
komast yfir landamæri austurs
og vesturs i Þýskalandi. Aö
vestan. Vopnaðir verðir
Austur-þýska lýðveldisins
grandskoða allan farangur,
ganga i kring um farartæki,
horfa hispurslaust upp og niöur
ferðalangana, og hverfa með
vegabréfin inn á skrifstofu. Þar
munu þau sett fyrir tölvu, sem
leitar að nafni viðkomandi á
svarta listanum. Ljósmynd i
vegabréfi verður i öllu að likjast
eiganda sinum, jafnvel ný gler-
augnaumgjörð getur komið i
veg fyrir feröina austur. Konur,
með hárklúta verða að taka þá
ofan nema sá hinn sami klútur
sé á myndinni og skeggjaðir
karlar eru beðnir um að raka
sig á staðnum, (Rakáhöld eru til
reiöu) séu þeir skegglausir á
passamyndinni.
Byssur sem spretta upp
úr jörðinni
En flestir, sem hafa hreinan
skjöld smjúga i gegnum nálar-
augað. En eftirlitinu lýkur ekki.
Ferðalöngum er gert að aka
ákveðna vegi og ekki er ætlast
til að þeir geri mikinn stans. I
feröalagi frá Miinchen til Ber-
linar i gegnum Austur-Þýska-
land áði ég ásamt félögum min-
um i skógarrjóðri rétt utan við
fyrirskipaðan veg. Trabantar
og Moskvitsar flugu fram hjá,
um aörar mannaferðir var ekki
að ræða og við nutum nestis og
náttúru. En viti menn, spretta
ekki byssum prýddir hermenn
út úr skóginum allt i kring.
Þeir stóðu i kurteislegri fjar-
lægö þangað til við hypjuðum
okkur af stað aftur. Aningin
varö styttri en til stóð. Eftir á að
hyggja kemstég að þeirri niður-
stööu að þeir hafi verið að koma
i veg fyrir mögulegt samband
okkar við innfædda fremur en
að þeir hafi i raun og veru viljað
skemma matarlystina fyrir
okkur. Og eitt er vist, okkur
kom öllum saman um að við
værum stálheppin, viö vorum
viss með að komast aftur út úr
landinu. Það sama verður ekki
sagt um ibúa Austur-Þýska-
lands.
„Yfrum" og „handan"
Þegar Vestur-Þjóðverjar tala
um að fara til Austur-Þýska-
lands nefna þeir þó ekki orðið
austur. Þeir segjast ætla ,,yfir”
eöa „yfrum”. Ibúarnir þar eru
heldur ekki fyrir austan, þeir
eru „handan” eða „yfrum”.
Sjaldan heyrist Þjóöverji taka
sér orðiö Þýskaland i munn,
þeir tala fremur um DDR og
BDR, þe. þýska alþýöulýðveldið
og þýska sambandslýðveldið og
oftast nota þeir aðeins skamm-
stöfunina. Þýskaland er fáheyrt
orö þarna ytra og eflaust ýmsar
skýringar til á þvi en hin helsta
þó sú, að skipting landsins
stendur þeim nærri en svo að
þeir treysti sér til að nefna þá
heild, sem engin er. Og skipting
landsins verður ljósari með
hverjum deginum ytra — og
ljósust viö sjálf landamærin.
Eins og svöðusár
Landamæri austurs og vest-
urs i Þýskalandi liggja eins og
svöðusár fram með
Austur-Þýskalandi öllu. 1400 km
langt. Beggja vegna hafa
skógarhöggsmenn og jarðýtur
rutt burt öllum gróðri og i sár-
inu miöju stendur múrinn, sums
staðar raunverulegur múr, ann-
ars staðar girðing og skilur aö
landsvæöin. Þegar Rússar hófu
að reisa girðingar fram með
landamærunum eftir siðari
heimsstyrjöldina, skildu þeir
stundum þorpsbúa frá akur-
lendum sinum, ættingjar og vin-
ir urðu allt i einu að sætta sig við
að verða viðskila, jafnvel fyrir
fullt og allt. Fullorðinn maður,
sem ég kynntist i Suður-Þýska-
landi og flúði vestur i tæka tiö,
sagöi mér eitt sinn að sér liöi
altaf illa austan ár. Hann kom
frá borg sem var sneidd i sund-
ur, borgarhlutarnir austan ár
féllu til Rússanna, svæðið vest-
an árinnar tilheyrir nú sam-
bandslýöveldinu.
Morðingjar, morðingjar"
Það er fólkið, sem býr á
slikum sundursneiddum svæö-
um, sem mest verður vart viö
flóttatilraunir að austan. Ibúar
þorpsins Winningstedt, sem er
rétt vestan við landamærin hafa
þannig margar sögur að
segja, margar ófagrar. Ein seg-
ir frá þvi er þorpsbúar vöknuöu
um miöja nótt við skothvelli og
þustu að landamæragiröing-
unni. I henni hékk maður eins og
fluga i vef og engdist sundur og
saman af kvölum vegna skot-
anna. Þorpsbúar gátu honum
enga björg veitt, þeir urðu að
láta sér nægja að hrópa ó-
kvæðisorð að vörðunum handan
giröingarinnar: „Morðingjar,
morðingjar”.
28 milljónirá hverja mílu
Eins og áður sagði, eru landa-
mærin um 1500 km löng eöa 870
milur enskar. Samkvæmt upp-
lýsingum frá breska hernum,
sem hefur umsjón meö noröur-
svæðunum er gert ráð fyrir að
austur-þýska stjórnin verji 28
milljónum islenskra króna (ný-
króna) i varnir hverrar einustu
milu. Aurarnir fara i gaddavir,
sjálfvirk skotfæri, skotbyrgi,
laun varöanna vegagerð o.fl.
o.fl.
A árunum á milli 1949 og 1976,
tókst 2.942.018 Austur-Þjóöverj-
um aö flýja yfir landamærin og
til Vestur-Evrópu. Fyrrverandi
forsætisráðherra Bretlands,
Harold Macmillan, kallaði það
„að kjósa með fótunum” I ræöu
árið 1961. Flestir þeirra sem
flúöu voru ungir menn og brott-
för þeirra var mikill missir fyrir
Austur-Þýskaland. lbúar fands-
ins voru þá um 18 milljónir og
þjóöin hafði ekki efni á að missa
svo mikinn mannafla, þetta var
jú fólkið sem átti að erfa landið.
Og árið 1976 var gerð fimm ára
áætlun um uppbyggingu landa-
mæravörslunnar. Þeirri áætlun
hefur ekki alls staöar verið hrint
i framkvæmd, enn eru eftir
svæði þar sem flóttamaður á þó
nokkra möguleika. En þeim fer
óðum fækkandi. Og flóttafólkinu
fer fækkandi. Arið 1974 flúðu
169, árið 1978, 11 og á fyrstu sex
mánuðum þessa árs hafa aðeins
fimm komist yfir landamærin á
þvi svæði sem breski herinn hef-
ur umsjón með. Það svæði er
um 570 km langt. A þeirri linu
einni eru 354 hermannaskýli, 307
varðturnar og 154 varðturnar.
Sjálvirk skotfæri eru á um 200
km linu, jarðsprengjur á jafn-
löngu svæði og alls staðar er há-
girðing, oft margföld. Yfir-
maður i breska hernum hefur
sagt að sá gifurlegi kostnaður
sem fer i gæsluna, eigi ekki
hvað sist þátt i þeirri fátækt er
rikir i Austur-Þýskalandi.
Þrúgandi þögn.
Meðfram þessum landamær-
um rikir þrúgandi þögn, sem
aðeins er rofin öðru hverju af
traktor á ökrunum vestan meg-
in og af eftirlitsþyrlum austan-
manna. I austurátt er fátt að
sjá, e.t.v. þorp i fjarska, um-
kringt steyptum veggjum.
Akurlendi sýnist litið sem ekk-
ert hirt og hvergi er fólk á ferli
utan hermannanna.
Gæslan hefst þegar i nokkurra
kilómetra fjarlægð frá sjálfri
landamæralinunni. Allar leiðir
eru settar vegatálmum og þar
biða hermenn, sem krefjast
skilrikja. Aðeins þeir, sem hafa
sérstakt leyfi frá stjórnvöldun-
um, fá að halda leiðinni áfram i
vestur. Utanvega eru viða sjálf-
virk viðvörunarkerfi. Bændur,
sem eiga lönd eöa hús innan
þessarar fyrstu linu, hafa skip-
anir um að láta þegar vita um
allar mannaferðir. Margir, sem
freista gæfunnar, festast þegar i
þessari fyrstu gildru.
Næsta gildra er girðing. (19)
Helmingur hennar er falinn i
jörðu niðri og er virnet. Efri
hlutinn er gerður úr rafmagns-
i
j'ír.
Austur-Þýskur landamæra-
vörður við störf sin. Honum
varð starsýnt á ljósmyndarann
vestan linunnar.
virum, sem gefa veikt stuð við
snertingu. Snertingin setur enn
fremur i gang sirenur og ljós-
kastara og skjár inni i her-
mannaskýlunum sýnir sam-
stundis hvar fórnarlambið er.
Komist flóttamaðurinn yfir
þessa girðingu, tekur við opið
svæði. Á þvi eru varöturnarnir
og skotbyrgin. Þar eru einnig
hundar og falin tæki, sem gefa
frá sér merki sé hróflað við
þeim.
A þessu svæði hafa veröirnir
leyfi til að skjóta til viðvörunar.
Þeir skjóta alltaf til að drepa
fremur en að taka óþarfa á-
hættu.
Turnarnir standa nokkrum
metrum frá landamæralinunni
sjálfri. Svæðið á milli þeirra og
siðustu gildrunnar, gengur und-
ir nafninu Dauöasvæðið. Þar
eiga verðir að skjóta fyrirvara-
laust til bana. A þessu svæði er
jörðinni haldið gljúpri með dag-
legri plægingu, svo að spor eru
þar ávallt greinileg. Komist ein-
hver alla leið, vita verðirnir
a.m.k. hvernig eða hvar og geta
endurbættvarnirnará staðnum.
Sjálfvirku byssurnar
Dauðasvæðið endar i gryfju,
(18) alldjúpri og meö þverhnipt-
um steyptum vegg vestan meg-
in. Engin bill, ekki einu sinni
skriðdreki, kemst yfir þessa
gryfju. Handan gryfjunnar risa
girðingar. Sums staöar eru þær
tvöfaldar og jarðsprengjur á
milli.
Jarðsprengjurnar liggja þétt
en eru missterkar sumar
myndu særa fót, aðrar tæta und-
ur likama. Stundum eru þær
merktar en þá þannig að skiltið
snýr i vestur. Oftast eru þær á
kafi i mold eða grasi.
Þá kemur að sjálfri girðing-
unni. Net hennar er svo þétt rið-
ið að útilokaö er að koma fingri
eða tá i möskvana og efsta linan
er beitt sem rakblað. Sé um ein-
falda girðingu að ræða, er hún
að öllum likindum sett sjálf-
virkum skotfærum. Þessi tæki
eru staðsett i hné-, mittis- og
augnhæð og þau hleypa af við
minnstu snertingu. Skotin dreif-
ast eins og haglabyssuskot, en
Allar hreyfingar næst marka-
linunni eru undir stöðugri
smásjá varðanna austan megin.
eru stálflisar sem tæta frá sér á
áfangastað, þ.e. i likama flótta-
mannsins. Þessar byssur eru
einatt nefndar SM70. Þegar
SM70 er gert virkt með snert-
ingu, sýnir skjárinn inni hjá
hermönnunum hvar við hefur
verið hróflað og þeir eru aldrei
lengur en tvær minútur á stað-
inn.
Það eru þessar byssur, sem
vekja mestan óhug meðal
þeirra er ráðgera flótta. Tækin
eru uppfinning SS-foringja, sem
var yfirmaður i fangabúðum
nasistanna og hann fann þau
upp til að spara liðsafla i búðun-
um. Rússar fundu tækin i lok
styrjaldarinnar og voru fljótir
að tileinka sér þau. Þeir endur-
, bættu þau með þvi að bæta tæt-
andi stálflisunum i skotin.
Vestur-Þjóðverjum tókst að
verða sér út um sýnishorn árið
1976 þegar maður að nafni
Gartenschlager bauöst til að
sækja eitt. Hann skreið upp að
girðingunni með skrúfjárn,
gerði tækið óvirkt og skrúfaði
það siðan af i heilu lagi. Fæstir
voru reiðubúnir að trúa sögu
Gartenschlagers, enda hljómaði
það heldur óliklega að hann
hefði getað stolið byssunni beint
fyrir framan nefið á vörðunum.
Hann fór þvi aöra ferð i augsýn
vitna. Hann var skotinn til bana
rétt i þann mund sem hann byrj-
aði að skrúfa byssuna af girð-
ingunni.
Takist einhverjum að komast
yfir þessa siðustu girðingu, er
björninn unninn. Aðeins nokkrir
metrar skilja að þessa siðustu
gildru og hin eiginlegu landa-
mæri, en Austur-Þjóðverjar
halda mjóu svæði auöu austan
þeirra til að hafa betra útsýni.
Þegar vestur kemur
Oftast er tekið á móti flótta-
mönnunum af gæslusveitum
Breta, Bandarikjamanna eða
Vestur-Þjóðverja sjálfra.
Flóttamenn eru ávallt yfir-
heyrðir, spurðir um hvernig
þeir komust yfir og látnir segja
frá þvi sem þeir vita um varn-
irnar austan linunnar. Og eitt
eru allir spurðir um, hve mikið
vita Austur-Þjóðverjar, hinir
óbreyttu borgarar um varnar-
keðjuna? Þeir sem hafa búið
nærri landamærunum, vita aug-
ljóslega meira, en þekkingar-
leysi hinna, sem koma lengra
austan að, aftrar þeim þó ekki
frá þvi að freista gæfunnar.
Það er engin leið að vita
hversu margir reyna i raun og
veru. Eini vitnisburðurinn eru
skothvellir og leit ljóskastar-
anna, sem oft má verða vart við
nálægt linunni. Og væl siren-
unnar vekur mikinn óhug meðal
ibúanna, bæö hermanna og
óbreyttra, vestan girðingarinn-
ar.
ótrúlegt lán
Þegar vestanmenn spyrja um
þekkingu austanmanna á varn-
arkeöjunni meðfram landa-
mærunum vita þeir þó vel, að
hægt er að komast i gegn um
hana án nokkurrar vitneskju.
Sumir eru bara heppnir. Sagan
af þeim Ulf Aners og Frank
Burghaerd sýnir það vel. Þeir
voru 19 og 20 ára gamlir þegar
þeir ákváðu að komast til
Vesturlanda, en heimaborg
þeirra var Dresden, sem er 170
milur frá landamærunum.
Þeir Ulf og Frank höfðu aldrei
séð landamærin, og höfðu raun-
ar enga hugmynd um hætturn-
ar. Þeir höfðu aldrei heyrt um
sjálfvirkar byssur. Þeir tóku
lest til Erfurt, skiptu þar og tóku
aðra til Helingstadt og þaðan
gengu þeir til þorpsins Macken-
rode, sem er rétt utan við bann-
svæðiö með vegatálmunum.
Þeir þræddu fram hjá her-
mannahópum og sjálfvirkum
viðvörunarkerfum og komu um
nótt i annaö þorp. Þeim tókst að
komast i hlöðu aðeins um 200 m
frá markalinunni. Um morgun-
inn sáu þeir að fyrsta girðingin,
sú rafmagnaða, var aðeins i um
50 km fjarlægð «vo þeir biöu i
hlöðunni og fylgdust með hreyf-
ingum varðanna i einn sól-
arhring. Þeir vissu ekki sjálfir
hversu heppnir þeir voru, þvi á
þvi svæði sem þeir voru staddir,
hafði enn ekki verið komið fyrir
neinum SM70 og enn betra:
girðingarstaurarnir á raf-
magnslinunni voru ekki tengdir.