Vísir Sunnudagsblað - 26.05.1940, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 26.05.1940, Blaðsíða 1
mmm 1940 Sunnudaginn 26. maf 21. blað ODDBJARNARSKER /iinn 16. júlí í fyrra birtist hér í blaðinu.all ítarleg grein, er nefnd- ' ' ist „í veri í Oddbjarnarskeri fyrir 68 árum", eftir Hermann S. Jónsson, háaldraðan sægarp í Flatey á Breiðafirði. Vakti grein þessi mikla athygli og þótti hin skemtilegasta. Að þessu sinni leyfir Vísir sér að birta aðra grein um sjósókn á Breiðafirði, og snýst hún að; nokliru leyti um Oddbjarnarsker, en höfundurinn, Pétur Jónsson frá Stökkum, er gamall sjóvíkingur, prýðilega greíndur maður og ritar, kjarngott alþýðumál. Grein hans er ólík hinni fyrri að flestu leyti, og má segja að Vísir hafi bjargað versiðum í Oddbjarnarskeri að mestu frá gleymsku, með því að birta hana einnig, og vúiiar ritstjóm blaðsins að margir hafi gaman af að lesa greinina. Slíkar greinar frá ýmsum stöðum eru blaðinu kærkomnar, en þær þurfa að vera vel ritaðar og ekki ýkja langar. EFTIR PÉTUR JÓNSSON, FRÁ STÖKKUM. „Landnáma" getur þess, að Þrándur mjóbeinn hafi numið allar Breiðafjarðareyjar fyrir vestan Bjarneyjaflóa, og búið i Flatey. Hergils hnapprass, son- ur hans, bjó í Hergilsey. Hefir hann ef til vill þegið hana að gjöf af föður sínum, og aðrar úteyjar, sem siðar fylgdu Her- gilsey. Eftir Hergils bjó þar Ingjaldur sonur hans, þar til Börkur hinn digri gerði af hon- um eyna fyrir bjargir við Gísla Súrsson. Fluttist þá Ingjaldur áð Hlíð í Þorskafirði, sbr. L.n. Hvort þá hefir lagst af bygð í Hergilsey og hún þá þegar ver- ið lögð til Flateyjar, er lrkasl til óvist, en Flateyingar höfðu þar lengi selstöð á sumrum. — 1703 telur Árni Magnússon hana með Flatey og segir, að Flateyingar vilji ekki byggja hana sökum selstöðvarinnar. Öll eignin var þá metin 80 hundruð — jarðarhundruð — auk nokkurs hluta, senr prest- inum tilheyrði sérstaklega. Þar á meðal Sandeyjar og svonefnd- ur Kirkjuklettur. Um 1780 bjó bóndi sá í Sauð- eyjum, sem Eggert hét Ólafs- son, ættaður úr Flatey; hann var hinn mesti atorku- og afla- maður enda þá orðinn svo vel fjáður, að hann hafði keypt m,eira en hálfar Flateyjareignir. Fékk hann því þá til leiðar kom- ið, að eignunum var skift til helminga; skyldi annar hlutinn Pétur Jónsson. fylgja Flatey en hinn Hergilsey. Eggert fékk svo konungsleyfi til að byggja upp í Hergilsey og byrja þar búnað. Hann húsaði bæ þar á eynni, sem talið var að bær Ingjaldar hefði staðið, og bjó þar síðan til æfiloka. Hann varð maður háaldraður; komst á tíræðisaldur. Var hann talinn Jiöfðingi mikill og göfug- menni: auðsæll, vinsæll og kyn- sæll. Margt merkra manna rék- ur ætt sína til hans, bæði um vestanverðan Breiðafjörð, sunn- anverða Strandasýslu og viðar um landið. Matthías skáld Joc- humsson og systkini hans voru f jórðu ættliðir frá Eggert Ólafs- syni. Eggert Jochumsson, faðir þeirra séra Matthíasar í Grims- ey og Samúels skrautritara, hef- ir sjálfsagt verið heitinn eftir Eggert forföður sinum, enda var Þóra Einarsdóttir, móðir þeirra bræðra, í fóstri um nokk- ur æskuár sin hjá Eggert lang- afa sínum. Eftir „Móðuharðindin" svo- nefndu 1783 sótti mikill fjöldi af bjargarlausu fólki að veiði- stöðvum, til að leita sér bjarg- ar, ekki síst á Vestfjörðum. Voru það ekki aðeins karlmenn og röskar konur, sem stundað gátu róðra, heldur og gamal- menni, börn og aðrir lasburða vesalingar. Um þær mundir var Odd- bjarnarsker*, og hafði lengi ver- ið, aflasælasta veiðistöðin víð vestanverðan Breiðafjörð næst Bjarneyjum, enda flyktist þang- að vor eitt svo margt manna, að hver búðarkofi var meira en fullskipaður. Búðir munu þó hafa verið þar um þær mundir um eður yfir tuttugu. Talin er það sönn sögn, að siðast hafi Eggert Ólafsson hvolft stórum áttæringi, er hann átti, og búið svo um, að undir honum hafi orðið nothæf vistarvera fyrir svo marga, sem rúm leyfði. Líka' hafi hann látið sjóða af sínum afla og gefið áttatíu nianns eina góða máltíð daglega i heilan mánuð, eður lengur, hafi þá ætíð verið etið soð með soðningu. Fylgt hefir það líka sögunni, að Eggert hafi átt stóra hornskeið, hafi hann þá gefið hverjum manni vel kúf- aða skeiðina af smjöri með hverri máltíð. Rausn þessi var talin, að haldið hafi lífinu í ör- eigahóp þessum yfir þá vertíð. Saga þessi er sérstaklega höfð eftir Guðrúnu Eggerts- * Oddbjarnarskerið er tíðum í daglegu tali nefnt „Sker" og því verður víða haldið hér. dóttur, fóstru og ömmusystur Snæbjarnar hreppstjóra Krist- jánssonar. Hún mun hafa sagt honum frá þessu; önnur heim- ildin er frá Guðrúnu Guð- 'inundsdóttur húskonu í Skáleyj- um, en hún hafði söguna eftir móður sinni, Kristínu Péturs- dóttur. Ólöf Jónsdóttir, sem, kölluð var „skálda", móðir Kristínar, sagði dóttur sinni líka frá þessu; mun hún, Cíöf, hafa verið ein meðal þessara gustukafugla Eggerts. Allar þessar þrjár mæðgur voru stór- merkar heiðurskonur, þótt fá- tækar væru. Óyíst mun vera nær Odd- bjarnarsker var fyrst notað sem verstöð. Ekki er ólíklegt, að það hafi verið, er sjávarafli tregað- ist innarlega i . flóanum. En hvað sem því líður, er það víst, að þangað var sótt til aflafanga, bæði úr öllum Flateyjarhreppi, nema Bjarneyjum, og líka úr öllum hreppum alt frá Gils- fjarðarbotni vestur til Barða- strandar; eður alls úr rúmlega 5 hreppum allan fyrrihluta át- jándu aldar og sennilega mikið lengur. Árið 1703 telur Árni Magnússon að verið hafi 27 ver- búðir í Skeri og þá hafi gengið þar 33 stærri og minni bátar til fiskjar, þar af einn áttæringur og eitt þriggja manna far. Hann getur þess líka, að þá hafi verið róið þaðan bæði að hausti og vori. Sögusögnin um Eggert Ólafsson bendir líka á, að svo hafi enn verið um hans daga. Margt fleira mætti um þetta. segja, ef rúm leyfði. Oddbjarnarsker liggur vestur af Flatey um 12 km. og við- líka langt frá Hergilsey, er það vestasti grashólminn i Flateyj- arhreppi. Er Flateyjareignufn var skift, var það látið fylgja Hergilseyjar-hlutanum, að öðru

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.