Vísir Sunnudagsblað - 19.10.1941, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 19.10.1941, Blaðsíða 1
wxmm' 1941 Sunnudaginn 19. október 42. blaö JÓNAS SVEINSSON: SÍFILIS — veikiu m;hi uefnd befur verið befnd Ameríkii". — 5? Þ95R SKOÐANIR hafa verið látnar uppi nú nýverið, bæði í blöðum höfuðstaðarins, ög á fundum, er haldnir hafa yerið við- víkjandi hinu svonefnda siðferðisástandi, að bezt væri að tala sem minnst um þessi mál, enginn veit af hverju. Engum vafa er þó undirorpið, að undir þeim kringumstæðum sem hér hafa myndast, hlýtur nokkur hætta að vera á því að kynsjúk- dómar aukizt, og um þá á það ekki við, að bezt sé að þegja. 1 grein þessari verður greint nokkuð frá skæðasta kynsjúkdómnum, syfilis, og hvers læknar hér í bæ hafa orðið varir í því sambandi. JÓNAS SVEINSSON. I. Dag nokkurn árið 1497 skeði athyglisverður atburður í borg- inni Palos é Suður-Spáni. Skipa- floti sem talinh var af, úridir forustu ævinlýramannsins Kristófers Cólúmbusar, lagði þar að landi og varpaði akker- um inni á höfninni. Skipverjar höfðu þá sögu að segja, að langt í vestri hefðu þeir fundið land mikið, er siðar reyndist að vera hemsálfan mikla, Ameríka. Fregn þessi flaug þegar í stað um allar álfur, og þótli hinn inesti viðburður. En því var minni alhygli veitt, að hafnarlæknirinn gamli Diaz de Isla var í skyndi sótlur til skipverja þessara, er flestir voru haldnir illkynjuðum og óþekkt um sjúkdómi. Hlaðnir kaununi og útbrotum, veiklaðir á taug- um, svo nærri stappaði vitfyrr- ingu. Gamli læknirinn hafði aldrei séð neitt því líkt og vissi ekki sitt rjúkandi ráð. Nokkru siðar gaus veiki þessi upp víðsvegar í borginni, og breyddist með leifturhraða til nálægra borga og héraða. Syfil- isinn, kynsjúkdómurinn skæði, hafði þannig haldið innreið sina í Evrópu. Á næstu árum breiddist veiki þessi um öll lönd álfunnar og hagaði sér sem óvenjulega ill- kynjuð farsótt. Bar einna mest á henni í Frakklandi, og var venjulega á þeim árum nefnd morbus gallicus, eða franska veikin. Þess má geta, að hingað lil lands mun veiki þessi hafa komið um eða ef tir 1-520. Og þá venjulega nefrid sárasótt, þótli þá bæði hættuleg og vandlækn- uð. Er þess getið í annálum, að fenginn var hingað frá Þýzka- landi læknir að nafni Lazarus Mattheusson til þess að 'ráða niðurlögum hennar. Er skýrt frá þvi að honum var lofuð" jörðin Skáney öll, ef hann gæti læknað eitt hundrað sjúklinga. Tókst Iionum að lækna 50 þeirra, og fékk því aðeins háJfa jöi'ðina. Lassi læknir, því svo var hann venjulega nefndur, mun hafa læknað sjúklinga þessa með kvikasilfri. Gengu menn með svonefnd baukabelti um mittið, en í þeim voru geymd kvikasili'ursmyrsli. Og var aðferð Lassa á þeim timum einria mest hotuð í nágranna- löridunum og þótti reynast vel. Annars vila menn ekki til að sýí'ilis haí'i nokkurntima náð verulegri útbreiðslu hér á landi, neiria eitthvað dálitið í tíð Bjarna Pálssonar landlæknis. Þá kom upp faraldur i „innrétt- ingunum" svonefndu hév i Reykjavík, árið 1756. Var þá þessi vísa kveðin: Islands litill ábate, af innréttingum hygg eg sé. Kominn er franzos, kláði í fé, og kurant mynt fyrir specie. Fróðir menn telja, að á 19. öldinni hafi veikin annað slagið borist hingað til landsins, en jafnharðan verið kvecSin niður með harðri hendi. Landlæg verður hún fyrst um síðustu aldamót Fullyrða má að veiki þessi hafi verið í mikilli rénum hér á landi líiri síðustu árin, og má þakka það ósérplægni og dugn- aði lækna þeirra hér í bæ, er fást við lækningu kynsjúkdóma. Heilbrigðisskýrslurnar tala hér máli sínu. Árið 1921 eru taldir 30 nýjir sjúklingar, aðallega hér í Reykjavik. 1927 eru taldir 34 syfilissjúklingar. 1936 eru að- eins lalin 3 ný tilfelli hér á landi, og 1938 telja læknar fram 6 sjúklinga. Munu sjúklingar þessir aðallega vera sjómenn, er sýkst hafa á ferðum sínum milli landa, en hinsvegar verði und- antekning að sjúklingar hafi sýkst innanlands. En svo kemur „ástandið" sem kunnugt er i maimánuði 1940. Eykst þá fjöldi sjúklinga að mun næstu mánuðina. Telja læknar 13 ný tilfelli í júlímán- uði þess árs. En alls eru talin 75 ný tilfelli frá júnímán. 1940 til ágústloka þessa árs, og er það mikil og óvænt fjölgun, miðað við það, sem unnist hafði á, und- anfarin ár.Má geta þess, að þessi nýju tilfelli hafa eingöngu fund- ist hér i höfuðborginni. Alger óvissa ríkir um það, livernig málum þessum kunni að vera háttað hjá hinum erlendu setu- liðum, en gjöra má ráð fyrir að syfilissjúklingar, erlendir og innléndir, skipti nú hundruðum. Er vitanlega vá mikil fyrir dyrum, því að allir sem til þekkja eru á einu máli um það, að syfilis sé einn hinn hræði- legasti og hættulegasti sjúkdóm- ur sem þekkist. Þar verða fyrsl og fremst hinir sjúku grátt ieiknir. Einnig fjöldi saklausra, er ekkert haí'a unnið til saka, ekki sízt börnin, fædd og ófædd. Syfilis-sýkillinn, er Schau- dinn fann áriS 1905. — Sjirair nefna hann einnig „bleikii skelfingiina".

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.