Vísir Sunnudagsblað - 29.10.1941, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 29.10.1941, Blaðsíða 1
SKMiMK' 1941 Sunnudaginn 29. október 43. blaö Ijeynd^Fdómiir mtiv Geir ftígja GEIR GlGJA. I. Kleifai*vatn hefir lengi veri'ð mönnum ráðgáta. Fá vötn, sem ekkert gefa í aðra hönd, hafa vakið eins mikla athygli hjá al- þýðu manna og einmitt það. Aðalástæðan til þessa eru breyt- ingar þær, sem verða á yfir- borðshæð vatnsins og haf a vald- ið tjóni á engjum í Krýsuvík, sem Hggja að vatninu að sunn- an. Einnig er leiðin um fjörurn- ar, fram með vatninu að vestan, ófær, þegar hátt er i því. Kleif- arvatn hefir lítið verið rannsak- að vísindalega fram til ársins 1940, að Fiskideild Atvinnu- deildar Háskólans lét gera ná- kvæmar rannsóknir á þvi í sam- ráði við Hafnarfjarðarbæ, sem kostaði þær að mestu leyti. Við dr. Finnur Guðmundsson unn- um að rannsóknum þessum. Rannsökuðum við vatnið á 32 stöðum, þannig, að við mældum dýpi þess, hita við botn og yfir- borð með samanburði við loft- hita og tókum jarðefni á vatns- botninum og sýnishorn af gróðri 'hans og dýralífi. Einnig tókum við sýnishorn af svifi við yfir- borð vatnsins og sýnishorn af vatninu sjálfu til efnarann- sókna. Við athuguðum og f jör- urnar fram með vatninu, gróður þeirra og dýralíf og jarðmynd- anir í umhverfi vatnsins. Frá þessum rannsóknum mun verða skýrt nánar innan skamms. Sá, Kleiíttrvatiis sem þetta ritar, hefir auk þess gert nokkrar athuganir í sam- bandi við hækkun og lækkun á yfirborði Kleifarvatns, og verða hér birtar í fáum dráttum helztu niðurstöður af þeim. En áður en f arið er út i það, skal geta um nokkra fræðimenn, er hafa at- hugað vatnið og sumir þeirra getið þess í ritum sínum. Þor- kell Vidalín segir t. d., að Kleif- arvatn hafi breytzt við jarð- skjálfta árið 1663.1) Þorvaldur Thoroddsen lýsir umhverfi vatnsins og skýrir frá ferð sinni fram með því 1883.2) Segir hann, að vatnið hækki og lækki til skiptis og getur þess, að svo hátt hafi verið í því, þegar hann var þar, að ekki hafi verið fært fyrir Stapann.1) Árið 1930 lét Emil Jónsson vitamálastjóri setja merki við Kleifarvatn til þess að sjá, hvernig hækkun og lækkun í vatninu væri háttað. Hefir svo afstaða merkjanna til vatnsyfir- borðsins verið athuguð ái-lega 1) Ferðabók eftir Þorvald Thoroddsen I. b. 2) Sama rit. 1) Það er höfði, sem gengur út í vatnið að vestan og hægt er að komast fyrir framan, þegar lágt er í þvi. síðan. Sama ár athugaði Pálmi Hannesson rektor vatnið og. mældi dýpi þess, en ekkert hef- ir hann birt um þær rannsóknir. I Árbók Ferðafélags íslands árið 1936 ritar dr. Bjarni Sæ- mundsson grein, er hann nefnir „Suðurkjálkann".Segirþar með- al annars: „Kleifarvatn er þriðja stærsta vatn á Suður- landi, 6—7 km. langt frá NA til SV, og 2 km. breitt og auðsjá- anlega orðið til við landsig milli Sveifiuháls og vesturhlíða Lönguhlíðarhásléttunnar. Ligg- ur vatnið þanaa allniðui-grafið á milli hamraveggja Sveifluháls og snarbrattra skriðna Vatns- hlíðarinnar, afskekkt og lítið þekkt eins og óbyggðavatn, enda þótt það hafi hingað til verið ná- lægt byggð og árlega heyjað á bökkum þess, og má það furðu- legt heita, þegar þarna er um eitt merkasta stöðuvatn heims- ins að ræða, enda þótt um- hvei-fið sé hrjóstrugt i meira lagi. Vatnið hefir lítilsháttar að- rennsli, en ekkert sýnilegt frá- rennsli. Það er stórmerkiíegt vegna þess,að yfirborð þess,sem að jafnaði er ca. 135 m. y. h. hækkar ca. 4 m. á fáum árum og lækkar svo smám saman aftur á ca. 30 árum, án þess menn viti neitt um, hvernig á Kleifarvatn. Geir Gígja. þvi stendur." Dr. Bjarni hafði þekkt Kieifarvatn um langt skeið, að minnsta kosti af af- spurn, þvi að hann var alinn upp iGrindavík.og sjálfur hafðihann séð vatnið. Er því óhætt að full- yrða að það, sem hann segir hér um það, er það réttasta, sem vit- að var um það á þeim tima. Árið 1938 athugaði Ólafur Friðriksson rithöf. Kleifarvatn og lét í ljósi þá skoðun, að hækk- unin og lækkunin í þvi staf aði af breytingu á afrennsli þess neðan jarðar. Ekkert hefir hann birt á prenti um þessar athug- anir sínar. Árni Óla blaðamaður getur um Kleifarvatn í Lesbók Morg- unblaðsins árið 1932 og 1940. t síðari greininni, þar sem hanu ræðir um hælckun og lækkun i vatninu, kemst hann að þeirri niðurstöðu, að vatnið fái af- rennsli um sprungur, er opnist við jarðskjálfta, en sígi svo sam- an og smáfyllist af sandi. II. Hér á undan hefi eg drepið á það helzta, sem gert hefir verið til þess að auka þekkingu manna á Kleifarvatni, sérstak- lega með tilliti til hækkunar og lækkunar í vatninu, og skal nú fara um það nokkrum orðum. Menn virðast helzt hafa hall- azt að þeirri skoðun, að breyt- ingarnar á yfirborði vatnsins væru jarðfræðilegs eðlis. Þor- kell Vídalín getur um lækkun í vatninu við jarðskjálfta, Ólafur Friðriksson álítur orsökina breytilegt niðurrennsli og Árni Óla telur breytingarnar á vatn- inu stafa af jarðskjálftum. Það þarf ekki annað en að koma að Kleifarvatni og sjá jarðlögin í Sveifluhálsinum til þess að ganga úr skugga um, að miklar byltingar af völdum jarðskjálfta hafa átt sér þar

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.