Tíminn Sunnudagsblað - 25.06.1967, Blaðsíða 15

■w JpwA ?.\MKcÆvViwfr!KwW>>Tlr»wMwflgWHaWMallpjJVIffiCTWBQWWw!WW.WOMð»wftwvt Mw óíVAVAwX^W'W.
Vigdísarvellir voru eitt sinn alþekkt býli. Þa3 er handan viS Sveifluháls, fjallranann nor3vestan vi3 Kleifarvatn.
rana verða hjáleigur Krísuvíkur
fjórtán að tölu, þær sem menn
vita nú um, að byggðar hafi ver-
ið, og heita þær svo:
1. Stóri-Nýjabær (austurbærinn).
2. Stóri-Nýjabær (vesturbærinn).
3. Litli-Nýjabær.
4. Norðurkot.
5. Suðurkot.
6. Lækur.
7. Snorrakot.
8. Hnaus.
9. Arnarfell.
10. Fitar.
11. Gestsstaðir.
12. Vigdísarvellir.
13. Bali.
14. Kaldrani?
Óvíst er og jafnvel ekki iíklegt,
að hjáleigur þessar hafi á nokkr-
um tíma verið allar í byggð samtím
is. Þeir Árni Magnússon og Páil
lögmaður Vídalín nefna Norður-
hjáleigu og Suðurhjáleigu, og má
telja vafalítið, að það séu sömu
hjáleigurnar, sem seinna köJluðust
Norðurkot og Suðurkot. Einnig
nefna þeir Austurhús og Vestur-
hús og er hugsanlegt, að Austur-
hús hafi verið þar, sem nefnt var
Lækur. En engum getum skal að
því leitt hér, hvar Vesturhús hafi
verið.
Heimajörðin sjálf og allar hja-
leigurnar, nema Vigdísarveilir og
Bali, voru í daglegu tali kaliað
Krísuvíkurhverfi, en þessar ivær
hjáleigur voru suðaustan andir
Núphlíðarhálsi, sem oft er nefndur
Vesturháls, og kilur Sveifluháls
þær frá aðalhverfinu, en þar um
slóðir var Sveifluháls einatt kall-
aður Austurháls, eða aðeins Háls-
inn.
í jarðabók sinni telja þeir Árni
Magnússon og Páll Vidalín, að ár-
ið 1703 hafi sjö af hjáleigunum
verið byggðar og er þá tvíbýli í
Stóra-Nýjabæ. Þá geta þeir og
þess, að Krísuvíkin sé eign dóm-
kirkjunnar í Skálholti og að kirkj-
an í Krísuvík sé annexía frá Sel-
vogsþingum. Telja þeir, að 41 sála
sé í söfnuðinum en þess má geta
hér, að um miðbik 19. aldar var
sjötíu manns í Krísuvíkursókn. Ef
treysta má því, að þeim Páli og
Árna hafi verið rétt skýrt frá sauð-
fjáreign þeirra Krísvíkinganna,
Þá hefur hún verið næsta lítilfjör-
leg á slíkri afbragðs hagagöngu-
jörð. Hrossafjöldi er og mjög af
skornum skamti, en mjólkurkýr
telja þeir vera tuttugu og tvær.
Sem hlunnindi telja þeir fuglatekju
og eggver, einnig nefna þeir sölva-
fjöru og sé „sérhverjum hjáleigu-
manni takmarkað pláts til sólva-
tekju.“ Þá geta þeir þess, að á
Selatöngum sé útræði fyrir hverfis
búa, „en lending þar þó merkilega
slæm“. En þrátt fyrir þessa „merki-
lega slæmu“ lendingu, mun þó út-
ræði á Selatöngum hafa haldizt
fram um 1870, að minnsta kosti
alltaf öðru hverju. Tii er gömul
þula, þar sem taldir eru með nöfn-
um vermenn á Selatöngum og er
þetta upphaf: „Tuttugu og þrjá
Jóna telja má.“ En endar svo: „Á
Selatöngum sjóróðramenn, sjálfur
guð annist þá.“
Á Selatöngum hafðist við um
eitt skeið hinn nafnkunni Tanga-
draugur (Tanga-Tumi, sem talinn
var hversdagslega fremur meinlít-
ill, en þá er á hann rann jötun-
móður, gat hann orðið svo fyrir-
ferðarmikill að hann „fyllti út í
fjallaskörðin“, að því er Beinteini
. gamla í Arnarfelli sagðist frá.
Ekki munu aðrar hjáleigur en
þær sex, sem hér eru fyrst taldar,
hafa átt rétt til fuglatekju í bjarg-
inu, og þó að eins í þeim hluta
þess, sem kallaður er Kotaberg. Er
það miðhluti bjargsins austan
heimabergsins, en vestan Strandar-
bergs. Þó leyfðist hverri hjáleigu
ekki að taka fleiri egg en hundrað
Framhald á 550. síðu.
V
T í M I N N — SUNNUDAGSBLAÐ
543