Tíminn Sunnudagsblað - 25.06.1967, Blaðsíða 20

kvæmlega. En sú er saga Espólíns,
að Guðmundur hafi verið sendur í
Frúarskóla í Kaupmannahöfn
fimmtán vetra gamall. Þá var ófrið-
ur með þeim Karli Gústaf Svía-
konungi og Friðriki III. Féll Guð-
mundur í hendur Svíum, en Danir
hertóku aftur nokkru síðar skip
það, er hann var á. Lenti Guð-
mundur í herþjónustu, enda átti
hann fárra kosta völ, allslaus
hrakningspiltur. Seinna varð hann
sveinn einhvers Dana, en er
talinn hafa komizt í þjónustu
Soffíu Amalíu drottningar árið
1666. Greiddi það veg Guðmundar,
að hann var hinn mesti hlaupa-
gikkur, en höfðingjasiður að láta
fótfráa menn hlaupa með vögnum
sínum. Þeir, sem af báru að létt-
'leika og þoli, voru eftirsóttir, en
drottning sundurgerðarkona mikil
og ör í lund.
Reyfaralegar frásagnir eru af
því, hve drottning hafi gert vel
við Guðmund, og fylgir það með
að Guðmundur hafi siglt út hing-
að og komið að Hjaltastað með
hökul, er drottning gaf þangað, og
iulið um sinn fyrir foreldrum sín-
um, hver hann var, líkt Rask fyrir
séra Árni Helgasyni, þegar hann
kom að Reynivöllum í Kjós. Ber
frásögnin af íslandsför Guðmund-
ar mikinn þjóðsagnakeim eins og
fleira, sem af honum er sagt í ár-
bókum Espólíns.
Enn segir Jón Espólín, að Guð-
mundur hafi fengið bréf fyrir
Borgarfjarðarsýslu árið 1674, er
Bauka-Jón fékk vonarbréf upp á
biskupstign á Hólum, en drottning
þykkzt við, er hún fregnaði þetta,
og Guðmundur eigi þorað annað en
falla frá því. Telur Espólín, að
hún hafi þá gefið honum eina af
hinum þýzku þernum sínum að
konu og gert hann að fógeta sín-
um eða ráðsmanni á Lálandi, en
eyjar ýmsar í Danmörku höfðu
drottningar sér til uppihalds, er
þær voru orðnar ekkjur. Aðrar
heimildir herma, að Guðmundur
hafi fengið þernuna þýzku og fó-
getastarfið á Lálandi, er honum fór
að þyngjast fótur, svo að hann gat
ekki lengur hlaupið á við hesta
drottningar.
Harðdrægur þótti Guðmundur
við bændur á Lálandi, og þyngdi
hann á þeim kvaðir. Kærðu bæod-
ur hann, en Guðmundur hrósaði
sigri að því sinni. En þegar mál
hans var tekið upp að nýju, kreppti
svo að honum, að hann missti emb-
ætti sitt. Á þetta að hafa gerzt ár-
ið 1685, en’þá lézt Soffía Amalía
drottning. Gumar Espólín af því,
að Guðmundur hafi verið ritari
góður, og lætur þess getið, að fund-
izt hafi drottningarbréf, er þekkja
mátti, að hann hafði skrifað. Virð-
ist Espólín hér tæpa á orðrómi um
skjalafals, og segir berum orðum,
að „eitthvað það hafi verið í efn-
um“, að Guðmundur taldi ekki
fýsilegt að dveljast lengur í Dan-
mörku. Fór hann suður á Þýzka-
land, þar sem hann átti mág, og
nefna sumir til Hamborg, en
aðrir Þéttmerski eða Lukkuborg.
Sumir ætla þó að hann hafi far-
ið til tengdasonar síns, og tvær
dætur átti hann með hinni þýzku
konu sinni.
Auk þess, sem hér hefur verið
sagt um Guðmund, er svo hermt,
að hann hafi verið maður skáld-
mæltur og snúið Passíusálm-
um Hallgríms Péturssonar á þýzka
tungu.
Eftir þetta er í rauninni ekkert
vitað um ævi Guðmundar. Hafa
sumir reyndar talið hann andaðan
fyrir dauða drottningar, en í ann-
arri heimild er svo að sjá, að hann
hafi verið á lífi árið 1688.
Harla er hæpin sú getgáta Val-
týs Guðmundssonar, að það hafi
verið Guðmundur Guðmundsson,
sem stjórnari hersveitinni, sem
braut Hyeres undir sig árið 1707.
Hefur hann þá verið orðinn nær
hálfsjötugur, ef Jón Espólín fer
rétt með aldur hans, og frekar ó-
sennilegt, að hann hafi hafizt til
herforingjatignar suður í löndum
upp úr miðjum áldri. Verða engar
líkur að því leiddar, hver sá hinn
íslenzki fyrirliði, herflokksins í
Hyeres var. íslendingar flæktust ó-
trúlega víða um lönd á seytjándu
öld, bæði karlar og konur, og má
þar minnast hinpar nafnlausu, ís-
lenzku konu, sem varð á vegi séra
Ólafs Egilssonar úr Vestmannaeyj-
um í Marseille,,er hann var á leið
úr Barbaríinu til Danmerkur. ís-
lendingar voj-u og oftar herteknir
en árið 1627, bæði af Spánverjum
og öðrum fleiri,. er hremmdu skip
á hafi úti, og einmitt maður, sem
í slíkum ævintýrum lenti, var öðr-
um líklegri til þess að leggjast í
víking eða hernað og ganga á mála
hjá fyrstum suður í álfu. Getur
það því eins vel hafa verið alger-
lega óþekktur maður, sem undar-
Ieg örlög skoluðu á land á fjar-
lægum slóðum, er var fyrirliði í
Hyeres, ef Bronard segir rétt frá
þjóðerni hans, og má þar minnast
ævi Jóns vestmanns, sonar séra
Jóns Þorsteinssonar í Vestmanna-
eyjum, er var um skeið sjóræn-
ingjaforingi, að því er sagnir
herma.
Cora Sandel lætur eina sögu-
hetju sína segja eitthvað á þessa
leið: „Maður kýs sér ekki örlög,
frekar en maður kýs sér konu og
börn.“ Það sannaðist á mörgum ís-
lendingum, sem bylgjur óvæntra
atvika báru á löngum liðnum öld-
um um lönd og höf, að þeir kusu
s^r ekki örlög. Atvikin ákvörðuðu
þeim þau. Sumir uxu af þeim aðr-
ir möluðust og fergðust undir
þeitn. Flestir hurfu þeir með sögu
sína í myrkt djúp gleymskunnar.
Páskabylurinn —
Framhald af 539. síðu.
stærstar. Þetta gekk vel, ég fann
þær stækka, og loksins kom ég að
holunni, þar sem þeir höfðu graf-
ið sig niður að dyrunum inn í hús-
ið. Þá var mér borgið.
Þetta veður hélzt allan þennan
dag, og þann næsta var jafnhvasst,
en minni ofanhríðin, svo að nú
sást, hvar hæðir stóðu upp úr. Þá
lögðum -við af stað til að leita uppi
útigönguhestana, og fundum við þá
flesta inni hjá Tindhól. Voru þeir
mjóslegnir orðnir og ákaflega
fannbarðir. Við rákum þá heim, og
var þeim gefið, þar sem eitthvert
skjól fannst, svo að heyið fyki ekki
allt burtu frá þeim. Inn í hús var
ekki hægt að láta þá. Þau voru
engin til umfram þau, sem í notk-
un voru. Hrossin voru svo höfð
þarna heima við, unz veðrinu slot-
aði alveg. Þá voru þau rekin á
sína fyrri haga, enda ekkert illa
í holdum.
Þetta páskaveður kom mikið fyrr
á Norður- og Vesturlandi yfirieitt.
Mun veðrið hafa skollið á víða á
laugardag, og sums staðar iafnvel
snemma þann dag.
í almanaki Þjóðvinafélagsins
stendur undir árferði á íslandi
1917:
„Laugardaginn fyrir páska, 7.
apríl, gerði aftaka stórhríð með
miklu frosti, og varð í því veðri
bæði manntjón, fjárskaðar og skipa
tjón.“
546
T í M I N N — SUNNUDAGSBLAÐ