Íslendingaþættir Tímans - 18.10.1968, Síða 14

f
Jónas Jónsson frá Hfiflu lézt að
heimili sínu 19. júlí 1998, og er
þá hið almesta ofurmenni sinnar
samtíðar fallinn í val, 83 ára að
aldri.
Vorið 1914 fluttum við hjónin frá
Kaupmannahöfn og settumst að
hér í Reykjavík og bar fundum okk
ar Jónasar þá skjótlega saman hér
í Ungmennafélaginu.
Hófst þá sú vinátta okkar, sem
haldist hefur, siung og óbreytt, í
dyggilega hálfa öld.
Það mun hafa verið vorið 1916,
að Jónas var að undirbúa enn eina
herferð um fand vort, til þess að
skapa Framsóknarflokkinn. Stuttu
áður en sú ferð skyldi farin, kom
Jónas að máli við mig og mæltist
til þess. að ég gjörðist samferða-
maður og hjálparmaður hans í
hinni fyrirhuguðu för.
Mig setti hljóðan, og sagði eins
og satt var, að ég væri enginn ræðu
maður og gæti víst litla hjálp veitt
honum að þessu leyti. „Það gjörir
ekkert 'til“ sagði Jónas, ég skal
stíga í stólinn upp á klettinn eða
böltann eða hvar sem er, ég er því
vanastur, en mig langar að fá þig
sem ferðafélaga.
Það varð þvi ráðum ráðið, að
ég færi með honum í ferðina, og
hefi ég oft vitnað til þess síðan
í spaugi við kunningja mína. „ð
eih og annað gjörðist, þegar við
Jónas voruin að skapa Framsókn-
arflokkinn. ý)g alltaf finnst mér
þetta ferðalág vera meðal minna
allra kærustu endurminninga.
Jónas var glæsilegur ræðumað-
ur, ekki sízt þegar hann var stig-
inn upp á stein eða klett úti á víða
vangi og gjörðist hann þá bókstaf-
lega talandi ísland. >á vaktkhann
hrifningaröldur. hvar sem hann
~Tfór. “
Nei, hér vai enginn venjulegur
maður á ferðinni. Jónas var svo
hátt hafinn yfir fjbldann, að engu
var likara eo að skaparínn værí að
sýna hvílkt ofurmagn af gáfum og
göfugum hugsjónum getur rúmast
í einum manni.
Mikill fjöldi manna þykist hafa
og hefur margar ágætar hugsjónir
á hraðbergi, en svo er þar með
allt klappað og klárt. En þannig
var nú ekki aldeilis gáfnafari Jón
asar farið. Skapið, áhuginn, eljan
og dugnaðurinn var ekki á þá Iund
að láta sitja við orðin tóm. ,Það.
er ekki nóg að tala fagurlega um
ágætar hugtnyndir, það þarf að
koma þeim í framkvæmd11 sagði
Jónas.
Og þá var það, að sjálft ofur-
mennið kom til sögunnar, til að
hrinda í verk slíkum býsnum stór-
virkja um allt ísland, að ótrúlegt
er á jafnskömmum tima.
Ekki er auðvelt að hugsa sér
snjallarí samlíkingu um gáfnafar
Jónasar, en fram kemur í hinum
ágætu eftirmælum í Tímanum síð-
astliðinn laugardág, þar stendur
svo: Atgervi Jónasar var svo vax-
ið að af honum mátti gjöra marga
menn, á ýmsum sviðum, og hefði
hver verið í fylkingarbrjósti sinn-
ar sveitar1,.
Til skamms tíma var hér á landi
mjög talað um að afburða krafta-
menn væru margra manna makar,
en Jónas frá Hriflu var fjölda
manna maki á hinu andlega sviði.
Já, Jónas var engum manni lí'kur*
>á er en m. a. ötalin hin þrot-
lausa hugkvæmni Jónasar um
hjálpsemi á öllum sviðum, er hann
náði til.
Með þessum fáu orðum kveð ég
minn trygga aldavin og velgjörða-
manu, ofurmennið mlkla, Jónas
Jónsson frá Hrifiu.
1 Ríkarður Jónsson.
f
Jónas Jónsson frá Hriflu er Iát-
inn. Með honum er horfinn einn
stórbrotnasti og sérstæðasti per-
sónuleiki meðal íslenzku þjóðar-
ínnar á oessari öld. A þingnianns-
ferli sínum og fárra ára ráð-
herratíð, kom hann fleiri nyt-
semdarmálum fram, en dæmi eru
tií hér um einstakan mann á
jafnstuttum tíma.
Jónas var alltat á undan sam-
tíðarmönnum sínum og því oft
misskilinn. Hann átti t.d. þá tvo
eiginleika í mjög ríkum mæli,
sem mjög sjaldan fara saman i
einni persónu, að vera óvenju
víðsýnn nugsjónamaður og frá-
bær framkvæmdamaður
Þjóðin mun þakka honum því
betur. --em Jengra líður fram Ó-
hlutdræg íslands saga síðari
tíma, mun telja hann mesta mann
þjóðarinnar meðal samtíðar-
manna sinna.
Jón Sigtryggsson.
\. f
Jónas Jónsson var orðinn nafn
kunnur maður á Akureyri þegar
mig bar þangað ungan prent-
svein vorið 1906 og þá fyrir
námsgáfur, fyrir burtfararprófið,
sem hann hafði lokið frá skólan-
um þar þetta vor.
Ungmennafélagshreyfingin kom
til sögu í árslokin 1905 og hún
færði út kvíar til Reykjavík-
ur strax haustið 1906. En þegar
Jönas Jónsson kemur til Reykja-
víkur eftir nokkurra ára námsdvöl
erlendis, gerist hann þegat þátt-
takandi i ungmennafélagshreyf-
ingunni, og honum er þá þegar
fengin -itstjórn Skinfaxa í hend-
ur. Þá Kvað svc við nýjan tón,
að iandsathygli vakti
En annað bar einnig við í sama
mund, afanga 1 frelsisbaráttunni
var náð. Við höfðum fengið heima
stjórn. viega- og brúargerðir voru
hafnar, simi fenginn og fleiri
gagnlegir hlutir, en allt um það
voru það millilandamálin. sem
enn skiptu mönnum ’ flokka en
undur smávægilegt það, sem um
var deilt.
En þá braut í blað. Unga kyn-
slóðin sá, að of miklu var eytt
í togstreituna við Dani, og væri
meir um vert að snúa sér að inn-
anlandsmálunum Á þeirri
stundu er það sem þjóðin tekur
að skipa sér í flokka um þau. og
þá fer hér eius og í nágranna-
löndunum að þjóðin skipar sér í
þrjá flokka. Er það athyglisvert,
að Jónas Jónsson er ráðhollur í
hópi þeirra, sem stofnuðu verka-
lýðssamtökin, en sakir aðstöðu og
uppeldis er hann einnig megin-
burðarásinn í stofnun Framsókn-
arflokksins, sem hagur sveitafloks
stóð hallari fæti fyrir stóriðju þá,
sem komin var til sögu við siáv-
arsíðuna. Segja má, að fáir eða
engir hafi orðið slyngari og mik-
ilvirkari við að stíga ölduna á
bessu tímabili i íslenzkum stjórn-
málum en einmibt Jónas Jóns-
son og hans samherjar, og gilti
þetta oá ekki síður í uppeldis-
og menntamálum og þar með töld
um fögrum listum. en fáir eru
þeir í hópi stjórnmálamanna. sem
þar stigu hana jafnfarsællega og
Jónas Jónsson
Ég lýkvþessum fáu minmngar-
orðum mínum með þeim ummæl-
um, að lengi mun sjá staði ævi-
starfs Jónasar Jóussonar í ís-
lenzku bjóðlífi. og það svo að
bera mun við himin af sjónarhól-
um langrar framtíðar
Guðbrandur Magnússois.
f
Eftir áratuga samstarf á ýms-
um sviðum varð ég að sjá á bak
vini mínum Jónasi frá Hriflu sem
lézt að heimili sínu að kvöldi hins
19. júlímánaðar eftir örstutta
legu. Þar með var lokið jarðnesku
samstarfi okkar, sem hafði varað
lengi og jafnan verið hið ánægju-
legasta. Einstaka vináttu og ó-
rofa tryggð sýndi hann mér og
fjölskyldu minni sérstaklega hin
síðari ár ævinnar eftir að umsvifa-
miklu ævistarfi tók að linna og
sviptigjörnum átökum að fækka.
14
ÍSLENDINGAÞÆTTIR