Íslendingaþættir Tímans - 26.01.1983, Blaðsíða 1

Íslendingaþættir Tímans - 26.01.1983, Blaðsíða 1
(SLENDINGAÞÆTTIR Miðvikudagur 26. janúar 1983 — 3. tbl. TÍMAIVIS Helgi Kristjánsson bóndi Leirhöf n KVEÐJA FRÁ BUNAÐARSAMBANDI NORÐUR-WNGEYINGA Faeddur 28. des. 1894 Dáinn 17. sept. 1982 Á síðastliðnum haustdögum lést á sjúkrahúsinu á Húsavík merkismaðurinn Helgi Kristjánsson, bóndi í Leirhöfn, eftir fárra daga legu, næstum 88 ára að aldri. Hann var yngstur barna Kristjáns Þorgrímssonar sem lengi bjó í Leirhöfn á Melrakkasléttu. Síðari kona Kristjáns var Helga Sæmundsdóttir, sem átti með honum sex sonu, sem alla með tölu mátti kalla hina merku Leirhafnarbræður. Væri saga þeirra rakin af kunnugum kæmi þar margt merkilegt fram. Með fyrri konu sinni átti Kristján í Leirhöfn mörg börn, sem einnig fór mikið fyrir hér í Norður-Þingeyjarsýslu. Það mun hafa verið fimmtíu ára aldursmunur á Helga og Guðna á Hóli hálfbróður hans. Þess hefir þegar verið getið í minngargrein um Helga, að hann var snemma með eindæmum fróðleiksfús og fjölhæfur til orðs og æðis. Þar sem hugur hans hneigðist mjög til búskapar og umbóta í búskap réðist hann um tvítugsaldur í að sigla til Noregs og afla sér reynslu og þekkingar í landbúnaði. Vafalaust hefirþessi dvöl í Noregi orðið Helga á margan hátt mikilsvert veganesti í lifinu og þá ekki síst við búskapinn í Leirhöfn, þar sem hann bar sæmdarheitið „bóndi" um áratugi. Jóhann bóndi nú í Leirhöfn, sonur Helga, mikili vinur minn, sagði ekki ævinlega „pabbi" þeg- ar hann talaði um föður sinn, heldur „Helgi bóndi". Árið 1923 giftist Helgi eftirlifandi konu sinni, Andreu Jónsdóttur á Ásmundarstöðum á Sléttu. Hún er ein af mörgunÁsmundarstaðasystrum, sem voru nafntogaðar fyrir fegurð og myndarskap. það heyrði ég sagt að á þeim árum, sem þessar systur sóttu vetrarvist til höfuðborgarinnar, hefði verið þar spurt á hausti, - hvort sólirnar norðan af Sléttunni færu nú ekki að koma? Eitt er víst, að þessi unga og glæsilega stúlka frá heimskautsbaug, átti mikið og veglegt erindi vestur yfir Leirhafnarfjöll. Hálfu öðru ári eftir giftingu þeirra Helga og Andreu fór ég í fyrsta sinn inn yfir Axarfjarðarheiði, þá á samkomu á Brunnárbökkum í Axarfirði. Þangað komu vitan- lega allir á hestum. Þessi ferð er mér vitanlega enn mjög minnisstæð. Meðal annars minnist ég þess vel þegar ungu hjónin í Leirhöfn riðu inn á samkomusvæðið. En hvað kom til, aðathygli mín, fimmtán ára stráks úr fjarlægri sveit, tók svo mjög við sér? Þar kom tvennt til: Glæsileiki konunnar og það að sj á Helga í Leirhöf n, og hans dásamlegu augu, sem sögðu svo margt gott um manninn. Helgi í Leirhöfn var þá þegar þekktur maður í Norður-Þingeyjarsýslu, þó að félagsmálastörf hans væru þá ekki orðin eins umsvifamikil ogsíðar varð. Hvað var það þá, sem olli því að vegur unga bóndans í Leirhöfn átti svona greiðan gang til bændanna í sýslunni? Þar ber fyrst að nefna að á þessum árum voru allir hugsandi bændur farnir að sjá það, að umbætur í búskap næðust seint eða aldrei með þeim aðferðum sem notaðar voru við sléttun og stækkun túnanna. Úr Noregsferð sinni kom Helgi með þekkingu og grasfræ og ræktaði sáðsléttur stærri og grasmeiri en önnur tún. Þetta framtak hafði ótrúlega mikið að segja í búskaparmálum Norður- Þingeyínga þó hægt færi þar til um 1930, að Búnaðarsambandið keypti tvær dráttarvélar til að brjóta land hjá bændum. Það sagði Guðni Ingimundarson á Hvoli, frændi Helga, sem var formaður RSNÞ í 28 ár að hann efaðist um það að sambandið hefði ráðist í þessi vélakaup, ef ekki hefðu verið til staðar sáðslétturnar á Leirhöfn. Helgi var einn af stofnendum Búnaðarsam- bands Norður-Þingeyinga 1927 og sat í stjórn þess frá stofnun og í áratugi. Um langa tíð búnaðar- þingsfulltrúi og sýslunefndarmaður. Mörgum fleiri trúnaðarstörfum sinnti hann um lengri eða skemmri tíma. Heiðursfélagi var hann í Búnaðar- sambandinu. Eitt sérstæðasta afrek Helga má vafalaust telja bókasafn hans, sem er talið eitt það mesta og heillegasta í eigu einstaklings. Meirihluti bókanna er bundið af honum sjálfum í fagurt band og vandað. Stundaði hann þá iðn, ásamt skinnasaum, fram á elliár. Þetta mikla verk gáfu þau hjónin sýslunni fyrir allmörgum árum, og er það nú sýslubókasafn Norður-Þingeyjarsýslu. Til marks um það hvað Helgi var snemma áhugasamur bókamaður, má geta þess, að þegar hann var ungur gekkst hann fyrir stofnun lestrarfélags. Það félag keypti eingöngu bækur á erlendum málum. Stofnfélagar voru 50. Þetta er að því leyti merkilegt, að málakunnátta sveita- fólksins skyldi vera svona almenn á þessum árum. Helgi sagði mér sjálfur frá þessu og bætti við að það hefði ekki síst verið eldra fólkið sem las fullum fetum Norðurlandamálin. Eins og áður getur, giftust þau Andrea og Helgi árið 1923. Þeim hjónum varð sjö barna auðið: 1. Jóhann f. 20. júní 1924, bóndi í Leirhöfn. 2. Birna, f. 20. apríl 1927, d. 4. sept. 1928. 3. Jón f. 7. júlí 1929, raffræðingur í Reykjavík. 4. Helga f. 28. des. 1930, húsfreyja í Garði í Núpasveit. 5. Hildur f. 28. des. 1930, húsfreyja í Reykjavík. 6. Birna f. 20. apríl 1932, verslunarm. í Reykjavík. 7. Anna f. Kópaskeri. ÖU hafa þessi systkini erft gáfur og manntak sinna foreldra. Mér finnst það ekki mega minna vera en að við bændurnir í Norður-Þingeyjarsýslu, sem enn „stöndum á eyri vaðs", þökkum þér gamli vinur fyrir leiðsögn þína á sviði framfara og menningar í héraðinu. Öska ég þér svo góðrar ferðar og vona að þú fáir þó af og til að líta norður yfir Leirhafnarskörð og sjá kvöldsólina gylla tún og byggingar, vatn og vog þegar miðnætursólin er ekki enn gengin bak við Rauðanúp. Ekkju Helga og ættingjum sendi ég samúðar- kveðju. Eggert Ólafsson, Laxárdal. 13. jan. 1943, húsfreyja á

x

Íslendingaþættir Tímans

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingaþættir Tímans
https://timarit.is/publication/303

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.