Sunnudagsblaðið - 24.01.1965, Blaðsíða 4

er upp á þýðendnrtia að þeir geri
ekki mjög hastarlega í bólið sitt.
Samt er bók eins og Þá bitu eng-
in vopn (eftir Elliot Ness og Oscar
Fraley; ísafold) hneýksli hvernig
sem á hana er litið. Það er eins og
þýðandinn hafi unnið með bundið
fyrir augun og hendurnar aftan
við bak.. Útgáfa bókarinnar og
meintar vinsældir koma einungis
til af því að sagan er sjónvarps-
efni í Keflavík; það er smánarlegt
að eitt elzta og virðulegasta for-
lag landsins, forlag Bjarnar Jóns-
sonar, skuli þannig gerast hand-
bendi amríska dátasjónvarpsins á
íslandi.
CKKI hef ég neina tölu á þeim að-
“ iljum sem fá'st við bókaútgáfu
á íslandi—■ ef þeir verða þá tald-
ir. En margir virðast stunda þenn-
an starfa af meira kappi en forsjá
og harla litlum hyggindum. leita
9V0 ýmsra bragða að koma mis-
jafnri vöru sinnl á framfæri. Út-
varpið styður þá dyggilega og
hefur bókaþátt fyrir jólin þar sem
íesið.er í belg ög biðu úr flestöllu
sem berst á bókamarkað, og yfir-
gnæfir þá náttúrlega ruslið og
moðið hið frambærilega. Þótt þeir
séu hlutlausir þarna í útvarpinu
mættu þeir gjarnan læra að gera
einhvem greinarmun góðs og ills.
Og náttúrlega hafa lesendur tekið
eftir þeim 'aðsendu skrumgreinum
um sumar bækur sumra forlaga
sem þyrptust hvaðanæva í blöðin
dagana og vikúrnar fyrir jóí. Þetta
er enn eitt sölubragöið, og kunna
forlögin ýmis ráð til að koma því-
lfkum auglýsingum á framfæri. En
hvemig skyldi höfundunum sjálf-
um líða undir þessum lestri, —
bara vel? Þeir mega þó vita hvern-
ig lofstírinn og umtalið allt er til-
komið.
Það eru að sönnu ekki nema
minniþáttar forlög sem beita slík-
um og þvllíkum brögðum; hin sem
nokkuð eiga undir sér þurfa þeirra
ekki með. Slðustu árin hafa bóka-
félögin þrjú, Almenna bókafélag-
ið, Mál og menning, Menningar-
sjóður verið einna mest fyrir sér
fslenzkra forlaga; af einkaforlög-
um jafnast varla nokkuð á við þau
nem'a Helgafell stundum. Þetta
bendir til að lesendur kjósi frem-
ur að kaupa bækur af „sínu" fé-
lagi eða umboðsmönnum þess gegn
ímynduðum afslætti en í hverri
annarri verzlun eins og hverja aðra
vöru. Þeir um það. En bókafélög-
in hafa margt unnið vel og ágæt-
lega — þótt það hendi þau stund-
um að slá undan fyrir lágum
smekk og jólasöluvonum. Þau
virðast öll reyna eftir megni að
vanda til bókagerðar sinnar og
tekst stundum vel. Og Almenna
bókafélagið gefur bækur sínar út
árið um kring sem mætti verða
öðrum forlögum til eftirbreytni.
Menningarsjóður sætir stund-
um umræðu og gagnrýni umfram
önnur bókaforlög: ýmsum þykir
skömm til koma að ríkið kosti bóka
útgáfu. Þessi gagnrýni er sízt rétt-
mæt meðan sí og æ aukast umsvif
pólitískra menningarfélaga í bóka-
útgáfu. Og Menningarsjóður hef-
ur virzt vel rekið forlag undan-
farið, gefið myndarlega út ýmsar
þarflegar bækur. Það nægir að
nefna orðabókina í fyrra, Róma-
Veldi þá og í vetur; ekki sjást
neinar líkur á að önnur forlög
hefðu ieyst þessi verkefni af
hendi. Liklega er bókagerð Menn-
ingarsjóðs jafnbezt íslenzkra for-
laga um þessar mundir; bækur
hans eru íburðarlausar en alla-
jafna vandaðar. Og forlagið hefur
fitjað upp á þarfleeri nvbreytni
f bókagerð með smábókaflokk sín-
um. Hinsvegar fer því fjarri aS
Menningarsjóði sé mörkuð ákveð-
in stefna eða hann sinni öllum
þeim viðfangsefnum sem honum
væru ætlandi. Er nokkur ástæða „il
að vera að drasla lengur með úr-
elt áskriftarkerfi sem varla er for-
laginu nema fjötur um fót? Hvern-
ig veljast ný íslenzk skáldrit til
útgáfu hjá Menningarsjóði? Ekki
verður séð að ríkisforlaginu gangi
nein skylda til að gefa út ónýt
verk sem aðrir vilja ekki líta við,
né það eigi að keppa við aðra út-
gefendur sem minna eiga undir
sér um útgengileg verk. Hins veg-
ar m’ætti Menningarsjóður gjarn-
an sinna alþýðlegri, aðgengilegri
útgáfu sígildra íslenzkra skáld-
mennta sem oft er vanrækt. Ber-
sýnileg er skylda forlagsins við
fræðaútgáfu og vísindi. Og af nóg-
um viðfangsefnum er að taka sem
aðrir forleggjarar vanrækja eða
36 SUNNUDAGSBLAÐ - ALÞÝÐUBLAÐIÐ
treystast ekki til við. Menningar-
sjóður gæti til að mynda unnið
stórvirki að þýðingu og útgáfu
klassískra erlendra bókmennta ef
sú stefna væri tekin upp. Hann
gæti beitt sér fyrir nýbreytni í
bókagerð sem ekki veitir nú af.
Þvílíku forlagi hæfir bezt að
vinna þau verk sem ekki eru unn-
in af öðrum - og yrðu ékki nema
þá fyrir fordæmi og hvatningu.
Og það er meira en nóg að gera
hér í fúsinninu.
JjAÐ spillir engu að lýsa hér í
“ stuttu máli sumu þvi, sem er
ábótavant í íslenzkri bókaútgáfu
— þótt oft hafi áður verið fjallað
um vankanta hennar og annmarka.
1) Alltof mikill hluti árlegrar
bókaútgáfu eru einhliða gróða-
bækur, stílaðar upp á það eitt að
sópa upp fé í skyndisölu fyrir jól-
in. Mikið af þessum bókum er með
öllu ómerkilegt; en þess eru einn-
ig dæmin að þeSSi útgáfusiður
spilli nýtilegum verkefnum fyrir
höfundum og útgefendum.
2) Sjálf bókagerðin er of fá-
breytileg sem sjálfsagt kemur til
af því meðal annars að hér virð-
ist helzt litið á bækur sem munað
og gjafavöru. Hér er mikið verk
óunnið í ódýrarl, fjölbreyttari
bókagerð sem. allstaðar tiðkast ann
ars staðar, tU að venja fólk við
bækur sem sjálfsagða, daglega
neyzluvöru, gefa þvi kost á sifk-
um bókum.
3) Meðan þessu fer fram van-
rækja útgefendur sigildar islenzk-
ar bókmenntir, fomar og nýjar —
nema stundum koma fyrirferðar-
mikU ritsöfn i klossuðu svörtu
skinnbandi. Við þurfum að eiga
klassfskar bókmenntir okkar í
vönduðum fræðilegum útgáfum,
og bæði þær og hið helzta úr
seinni tíma bókmenntum þarf jafn
an að vera til f handhægura lestr-
arútgáfum við almenningshæfi.
4) Útgáfa vfsindarita og visinda
leg útgáfa bókmennta er fátækleg
og miðar aUtof hægt. Og aUtof
fátt er skrifað og gefið út á ís-
lenzku um vísindi og fræði við
hæfi almennings. Það nægir að
nefna til dæmis hversu fá viðhlít-
andi rit við eigum um okkar eigin
menningu og sögu sem okkur ætti
þó að vera frumnauðsyn að þekkja.