Sunnudagsblaðið - 24.01.1965, Qupperneq 6

Krákufótur
höfðinginn mikli
kunnátla ,og smekkvísi fara sam-
an. Sem enn er lieldur fátítt, því
niiður. En Hafsteinn Guðmunds-
son hefur verið viðriðinn flest hið
bezta í íslenzkri bókagerð á seinni
árum, og stefnir nú bersýnilega
gð stórvirkjum í þjóðsagnaútgáfu.
í haust, gaf Þjóðsaga út ritkorn
um bókfræði þjóðsagna eftir Stein
dór Steindórsson frá Hlöðum, ef-
Isust kærkomið rit áhugamönnum
ufh þjóðfræði og þjóðsögur og svo
bók^söfnujKún. Kverið er að sjálf-
íiögðu Itfijög snyrtilega gert, og það
er nýjung í íslenzkri bókaútgáfu.
Væri kærkomið að mega vænta
sambærilegra rita um fleiri bóka-
flokka.
Bókagerð telst með myndlist-
um. En bókin sjálf er ekki eitt
saman myndlistarverk, má aldrei
reyna til þess. Bók er ætluð til
v,f>rc ’esa hana Uúr> °r +aek:i til
úí hugSá tnéð, nema, lifa og njóta.
Og útllt bókar hlýtur jafnan að
lúta eðli hehnar og tiigangi. Sum-
um listhneigðttm bókagerðar-
mönnum er þetta ekki jafnljóst og
skyldi og falla i þá villu að
útlitið hafi eitthvert eigingildi.
Aðfir misskilja það sem þeir eru
að gera. Þannig geldur myndlistar
saga Björns Th. Björnssonar sem
út kom í fyrravor (Helgafell) þess
að hún er gerð sem myndabók og
eftir.þvi óhæg aflestrar. Vissulega
er beimilt og sjálfsagt að gefa út
bækur sem einkanlega eiga að
yera fagrir gripir, skraut- og við-
hafnarútgáfur, eins og kvæða
safn Einars Benediktssonar í haust
á aldarafmæli skáldsins (Bragi).
En slík bókagerð lánast varla til
hlítar fyrr en almenn bókagerð í
landinu er komin til nokkurs
þroska. Og í allri almennri bóka-
gerð hljóta sjónarmið fegurðar og
potkunar að mætast, stefna að sem
fullkomnustu jafnvægi, 'hversu
sem bókin er fyrir sér, stór eða
lftíl, og til hvers sem hún er ætluð.
Bókmenntlr eru engin munaðar-
vara, þaðan af siður óþarfi sem
ástæðulaust sé að hirða um, bók-
menntir eru dagleg lífsnauðsyn.
Bókagerð okkar ber því vitni hvers
við metum þessa nauðsyn, hún er
ineð mörgu öðru vottur þess hvers
við virðum siálf okkur, hver menn
ing okkar sé.
NOKKRU austan við borgina Cal-
gary í Albertafylki í Kanada
stendur minnismerki úi- steini. Á
þeirn stað voru undirritaðir friðar-
samningar 22. september 1877
milli fulltrúa frá brezku stjórn-
inni annars vegar og Svartfæt-
linga hins vegar. Svartfætlinga-
þjóðin var samsteypa fimm Indí-
ánaættbálka og hún varð síðust
allra Indíánaþjóða í Kanada til að
láta land sitt af hendi. Leiðtog:
Svartfætlinga á þessum tíma var
höfðinginn mikli, Krákufótur,
einhver frægasti Indiánahöfðingi
í Kanada, sem sögur fara af.
Ekki langt frá minnismerkinu
stendur annar steinn. Þar undir
Hann stýrði þjóð sinni
farsællega á örlaga-
tímum. Sumir töldu
hann vitrastan allra
Indíánahöfðingja í
Kanada, sem sögur
fara af. Þegar hann
lézt var þjóðarsorg
meðal Svartfætlinga,
og um andlát hans
mynduðust snemma
þjóðsögur. í þessari
grein segir nánar frá
honum, Krákufæti,
höfðingjanum mikla.
liggur Krákufótur grafinn. Á
bautasteini hans stendur eftirfar-
andi áletrað:
„Krákufótur, hinn mikli höfð-
ingi Svartfætlinga. Fæddur um
1830, dáinn 25. apríl 1890. Hann
var óttalaus í ófriði, en unni friði
og vann að skilningi milli ættbálk-
anna og vináttu við hvítu menn-
ina. Undir stjórn hans létu Svart-
fætlingar land sitt .af hendl vlð
krúnuna árið 1877, tóku uþp fpsta
búsetu og brugðu ekki trúnaði
sínum í uppreisninni 1885. Göfug-
lyndi hans, málsnilld og vjzka
leyfðu honum að bera með réttu
þann titil, sem honum var gefjhn:
Faðir Þjóðar ,Sinnar“.
Mörgum árum eftir andlát
Krákufótar ritáði kunnur kanad*
ískur þingmaður um hann á þessa
leið: „Nær >ví alltaf, þegar örðug-
leikar steðja að, rísa upp mehn,
sem geta leitt þjóð sína til sigurs.
Svartfætlingurinn Krákufótur bar
höfuð og herðar yfir þjóð sina —
eins og Sál forðum daga. Þegar
útlitið var sem myrkast í upphafi
sfðari heimsstyrjaldarinnar, talaði
Winston Churchill kjark í Englend
inga með þessum orðum: „ViS
skulum berjast á ströndinni., Við
skulum berjast í lendingarvörun-
um. Við skulum berjast á engjun-
um og á götunum. Við skulum
berjast í fjöllunum og dölunpm-
Við skulum aldrei gefast upp“.
Krákufótur, sem ekki kunni að
skrifa nafnið sitt, sagði við syip-
aðar aðstæður: „Þótt fjandmenn
okkar séu máttugir sem sólin og
jafnrnargir og stjöjnur. himjpgjns,
mununi við yefja.heimiii ojfkgr''^
KRÁKUFÓTUR var hávaxinn og
38 SUNNUDAGSBLAÐ - ALÞÝÐUBLAÐIÐ