Frjáls þjóð


Frjáls þjóð - 11.07.1968, Blaðsíða 3

Frjáls þjóð - 11.07.1968, Blaðsíða 3
KOSNINGASIGUR NÝRRAR KYNSLÓÐAR Ritstjórnargrein Yfirburðasigur Krístjáns Eldjárns í forsetakosningun- um hefur orðið mörgum um hugsunar- og umræðuefni, jafnt í hópi slu'Öningsmanna sem mótherja. Er þa'ð að vonum, þar eð sigur Kristj- áns var stærri og sætti meiri tíðindum en nokkur önnur kosningaúrslit á fslandi um sex áratuga skeið. Skýringa- tilraunir manna eru margar, enda f er það að vonum. Það er og mála sannast, að eng- in ein skýring er fullgild, ýmsar samverkandi orsakir ligg ja sigrinum til grundvall- ar. Um langt skeið hefur birzt í Morgunbl. hvern sunnudag svonefnt „Reykjavíkurbréf" þar sem f jallað er um þjóð- mál og önnur efni, sem höf- undi eru ofarlega í huga á hverjum tíma. Pistlar þessir eru jafnan lesnir með nokk- urri athygli, þar eð bréfrit- ari mun enginn annar en valdamesti maður landsins, Bjarni Benediktsson forsæt- isráðherra. Þarna gefst þess óvenjugóður kostur að skyggnast nokkuð inn í hug- skol þessa áhrifamanns, er öðrum fremur hefur mótað íslenzka stjórnmálastefnu allt frá styrjaldarlokum og átt hva'ð drýgstan hlut í að treysta það valdakerfi, sem hún grundvallast á. Margir biðu þess með nokkurri eftirvæntingu, hvað Bjarni Benediktsson hefði að segja um úrslit for- setakosninganna, hverja lær dóma hann hygðist draga af eftirminnilegum óförum Gunnars Thoroddsens og stuðningsmanna hans. En svo brá við, að í Reykjavík- urbréfi á sunnudaginn var hvergi vikið einu orði að f or setakosningunum fremur en höfundur hefði ekki hug- mynd um að þær hefðu far- ið fram, ellegar teldi úrslit- in engum tíðindum sæta. Mun þó mála sannast, a'ð fáir hafa brotið ákafar heil- ann um þessi stórtíðindi en forsætisráðherrann, og reynt að gera sér þess greih, hvað þau kunna að tákna. Grafarþögn hans um atburð inn talar ef til vill skýrara málí en mörg orð. Bjarni Benediktsson sér glögglega, þar sem hann situr í valda- kerfinu miðju, a'ð voldug hönd hefur skrifáð MENE TEKEL á vegginn. Mjög einkenndi þa'ð allt kosningastarf Gunnars Thor oddsens og stuðningsmanna hans, að beitt var til þraut- ar pólitísku og félagslegu valdakerfi íslenzks þjóðfé- lags. Því var fulltreyst, að vaskleg framganga svo- nefndra heldrimanna og höfðingja fær'ði þinum.újt- valda stéttarbró'Sur auðveld- an sigur. Fimm ráðherrar stóðu fremstir í þessari breið fylkingu, hið næsta þeim margir alþingismenn, borg- arstjórinn í Reykjavík og all ir tilkippilegir bæjarstjórar og bæjarfulltrúar víðs vegar um land. Þá geystust fam formenn og aðrir leiðtogar landsmálafélaga, svo sem íþróttahreyfinga, slysavarna samtaka, Stórstúku, Ffla- delfíusafnaðar- a'ð ógleymd um liðsoddum frímúrara. Valkyr jur úr kvennasamtök- um stjórnarflokkanna beggja bitu í skjaldarrendur og létu ófriðlega. Allt þetta fríða lið, ásamt öðru af svip uðum toga, sem ekki gefst tóm til að nefna, þótti óneit anlega sigurstranglegt og hefði trúlega veri'ð það fyrir fáeinum árum. En í kosning- unum 30. júní fór það hins vegar hinar mestu ófarir. Nálega tveir þriðju hlutar þjóðarinnar neituðu afdrátt arlaust að hlýða kalli „leið- toganna". Það reis upp gegn valdakerf inu og kaus f orseta að eigin geðþótta. Það mun vera einróma á- it ara þeirra, sem tóku veru- legan þátt í kosningastarfi stuðningsmanna Kristjáns undrafljött að vinna í ein- drægni, kynntist hvað öðru,, mat fordómalaust starfs- hæfni og fórnfýsi hvers ann- ars. Vilaskuld átti það ríkan þátt í ánægjulegu og árang- ursríku samstarfi, hve giftu- samlega hefði tekizt til um frambjóðanda. Það var víta- skuld forsenda þess, að síg- ur mætti vinnast, en þó eng- an veginn altæk skýring á einstæðum áhuga f jöldans, sem leiddi til yfirburðasig- urs. Það sem öðru fremur ein- kenndi kosningastarf stuðn- ingsmanna Kristjáns Eld- járns um land allt, gerði það f jörugt, þróttmikið og á- FRJÁLS ÞJÓÐ Útgefandi HUGINN HP. Ritstjóri: Sverrir Hólmarsson Cábm.) Framkvæmdast jóri j Jóhann J. E. Kúld Ritnefnd: Einar Hannesson, Gils Guðmundsson, ' GuSjðh'' Jófisson,' Gunhar Karlsson, Haraídur Henrýsson, Magnús Torfi Ólafsson, Sigurður Guðgeirsson Vésteinn Ólason, Þórir' Daníelsson. Áskriftargjald kr. 400.00 á ári. Verð i lausasölu kr. 10.00 Prentsmiðjan Edda prentaði Eldjárns, að lærdómsríkari og skemmtilegrikosningabar áttu hafi þeir aldrei háð. Þar lögðust á eitt við stórt og umfangsmikið verkefni kon ur og karlar úr öllum stjórn- málaflokkum og öllum stétt- um þjóðfélagsins (þar var þó enginn ráðherra). Þetta fólk, sem þannig kom óbeð- ið og sjálfkraf a til samstarfs úr ýmsum áttum, lærði nægjulegt, var einstæður á- hugi og djarfleg framganga ungs fólks í þessari skemmti legu sennu. Hér komu við sögu f jölmargir ungir menn, konur og karlar, sem að eig in hvöt lögðu fram mikið starf, æskuþrótt sinn, bjart- sýni og framtíðarvonir. Kappsemi og dugnaður hinn ar nýju kynslóðar hreif með sér þá sem eldri voru, gaf kosningastarfinu fers&an blæ og tryggði einstæðan sigur. Margir hafa talið sig sjá þess merki á undanförnum árum, að óeðiilega stór hluti æskufólks væri ýmist áhuga laus um þjóðmál eða frábit- inn afskiptum af þeim á þeirri forsendu, að stjórn- mál væru í eðli sínu sóðaleg og mannskemmandi. Vafa- laust hefur þessi hugsunar- háttur gert meira vart við sig en hollt getur talizt. En bera ekki höfuðsökina gamlir og misheppnaðir stjórnmála- menn og staðna'ðir stjórn- málaf Iokkar, sem ýmist orna sér við úreltar kreddur eða hafa lagt á það meginkapp að koma upp og viðhalda meingölluðu og ranglátu valdakerfi? Margt bendir til þess, þar á meðal forsetakosningarn- ar á dögunum, að fjöldi ungs fólks á Islandi hefur vak- andi áhuga á þjóðmálum, er gætt heilbrigðri þjóðernis- kennd og elur með sér hug- sjónir um betra og réttlátara þjóðfélag. Þetta unga, þrótt mikla og heilbrigt hugsandi fólk er von þjóðarinnar um auki'ð siðgæði og réttlæti í íslenzku stjórnmálalífi. Þeir stjórnmálaflokkar, serh ekki skilja kall hins nýja tíma munu þverra að áhrifum og eiga að gera það. Þess flokks, sem kann að takast að láta ferskan blæ og heíl- brigðan hugsunarhátt nýrrar kynslóðar móta stefnu sína og starfsaðfer'ðir, bíður mik ið hlutverk. G.G. -•- i Var rikisstjornin gengisfelld í forsetakosningunum? Margir hafa velt því fyrir sér, hvaða ástæður liggi til þess að fylgismunurinn í ný- afstöðnum forsetakosning- um var jafn gífurlegúi og,úr- slitin sýndu. Vafalaust hefur hið per- sónulega mat kjósenda á frambjóðendunum og mjög ólíkur málflutningur fram- bjóðendanna og stuðnings- m'anna þeirra nægt til að skapa dr. Kristjáni Eldjárn verulegan meirihluta at- kvæða, en fleiri atriði ætla menn að valdið hafi hi'num gífurlega mun. Áður en ta'lning atkvæða hófst að kveldi hins 30. júní, komu ýmsir stuðnings- menn beggja frambjóðend- anna saman á kosningaskrif- stofunum til að hlýða á at- kvæðatölur úr Reykjavík og Reykjaneskjördæmi. Er til- kynningar um atkvæðatölur fóru að berast, heyrðust at- hyglisvr;rðar raddir frá hin- um almennu og lítt þekktu kjósendum. Einn rétti upp hönd sína, bað um hljóð og sagði: „Vonandi nægir þetta til að fyrirbyggja í framtíðinni að ráðandi stjórnmálamenn ákveði okk ur forseta áður en við kjós- um hann". Annar kvaddi sér hljóðs og mælti hátt og snjallt: „Það hefur tekizt að fella gengið á íslehzkri stjórnmálaforystu en kúrs- inn á henni hefur verið skakkur alllengi." Ymsir áheyrendur full- yrtu, að báðar þessar raddir hefðu komið frá Sjálfstæðis mönnum. Ekki get ég full- yrt hvort það er rétt, því að ég þekkti ekki mennina, en hinu neita ég ekki, að mér fannst þessar raddir koma frá þjóðarsálinni og segja Bréf til blaðsins meira en felst í fjölda orð- anna. Er ég hlýddi á orð þess- ara manna, komu mér í hug aðvaranir forsætisráðherr- ans okkar, er hann mælti í eyru mörg þúsund manna á fundi og prentuð voru sem aðvörun til al'Ira fyrir kjör- dag. Hann sagði: ,,Hvað er í pokanum. Kjósum ekki köttinn { sekknum". Allir vta, að þessi orðtæki fela í sér aðvörun um, að svikin vara geti verið í pokanum. Ef forsætisráðherra aðvarar Framhald á bls. 7. Frjáls þjóð — Fimmtudagur 11. júlí 1968

x

Frjáls þjóð

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Frjáls þjóð
https://timarit.is/publication/311

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.