Frjáls þjóð


Frjáls þjóð - 28.11.1968, Blaðsíða 5

Frjáls þjóð - 28.11.1968, Blaðsíða 5
HARALDUR HENRÝSSON: H VERS KONA R FL OKKUR ? AlþýSubandalagiS er nú orSinn formlegur stjórnmála flokkur. En hvers konar flokkur? Er það sá breiSi fjöldaflokkur, sem menn létu sig dreyma um, er Al- þýSubandalagsfélag var stofnaS í Reykjavík snemma árs 1966 þegar kommúnist ar voru ofurliSi bornir á n hverjum fundinum eftir ann an? ESa var hér einungis verið aS gefa gömlum flokki nýtt nafn? Það segir vissulega nokkuð, aS í 30 manna miSstjórn hins ,nýja' flokks eru a. m. k. 20 méS- limir í Sósíalistaflokknum og flestir þeirra úr þeim hópi, sem ákafast reyndu aS hindra að AlþýSubandalag- iS yrSi gert aS formlegum stjórnmálaflokki 1966. Hvers vegna voru þeir svo áhugasamir nú, tveimur ár- um síSar, um að stofna nýj an flokk? I mínum augum er Al- þýðubandalagiS, eins og það nú er orSiS, ekki annaS en þröngur flokkur á valdi peirra kommúnista, sem áS- ur stjórnuðu Sósíalistaflokkn ¦ um og menn töldu aS skil- yrSislaust þyrfti-aS einangra til að AlþýSubandaíagið \ hefSi nokkra vaxtarmögu- leika og'skilyrði til aS verSa fjöldaflokkur vinstri manna.. Fyrir okkur þjóSvarnar- menn t. d., sem vildum freista þess í samvinnu viS lýðræSissinuS öfl í AlþýSu- bandalaginu að gera þaS að slíkum flokki, hlýtur þessi „nýi'* flokkur aS vera jafn fjarlægur og fráleitur og Sós íalistaflokkurinn var okkur áSur. ÞjóSvarnarmenn neit uðu áriS 1956 aS ganga tíl samstarfs í AlþýSubandalag inu vegna þess aS þeir töldu, að kommúnistar myndu hafa þar öll tögl og hagldir, Þeir gengu til samstarfs 1963 og 1966 við hin lýS- ræðissinnuSu öfl í bandalag inu þegar þau voru ákveSin ' í því aS láta til skarar skríSa og falla eða standa með því, hvort tækist aS gera AlþýSu bandalagiS að nýju, vax- andi afli í íslenzkum stjórn- málum. ÞaS er því leiðin- legt til þess aS hugsa, að nokkrir menn, sem einmitt gengu í AlþýSubandalagiS til aS vinna að þessu, skuli nú láta nota nöfn sín til aS hressa upp á andlit Sósía- listaflokksins. Eg hef þó ekki trú á öSru en þeir muni hiS fyrsta sjá hvers kyns er og yfirgefa hið sökkvandi skip. Eins og ég nefndi hér aS ofan voru menn nokkuð/ bjartsýnir úm þaS á önd- verðu ári 1966, aS gera mætti AlþýSubandalagiS að öflugum flokki á breiSum grundvelli. Stofnun AlþýSu- bandalagsfélags í Reykjavík tókst þ'annig til, aS menn höfSu fulla ástæðu til bjart sýni. I trausti þess, aS hin lýðræSissinnuSu öfl innan Alþýðubandalagsins stæðu fast saman um þaS áhuga- mál aS gera þaS aS flokki án áhrifa kommúnista, gekk mjög margt fólk til liSs við þessi samtök, sem ekki hafSi stutt þau áSur en batt nú viS þaS vonir. M. a. geng um við allmargir þjóðvarn- armenn til þessarar félags- stofnunar og var það yfir- lýstur tilgangur okkar aS vinna aS því að ofangreindu marki yrSi náS þegar á næsta hausti. ÞaS kom fljót lega í ljós, aS forystusveit Spsíalistaflokksins í Reykja vík undi illa þeirri samstöSu sem náðist í Alþýðubanda- laginu í Reykjavík og þeim nýja meirihluta, sem réði af afgreiSslu mála á fundum þess. Var fljótlega hafizt handa um aS stöSva þessa þróun. I byrjun höfðu þeir þó ekki erindi sem erfiSi og voru ofurliSi bornir á hverj um fundinum eftir annan og í stjórn félagsins voru þeir jafnframt í minnihluta. Þeir gátu t. d. ekki hindraS þaS aS framboS Alþýðubanda- lagsins við borgarstjórnar- kosningar vorið 1966 væri meS nýjum svip. VarS þaS til þess að úrslit kosninganna urSu . AlþýSubandalaginu hagstæS. sHO t>U>5£J<: ÁkveSið var, þrátt fyrir harSa andstöSu forystusveit ar Sósíalistaflokksins, að landsfundur Alþýðubanda- lagsins kæmi saman haustiS 1966. Var þaS ætlan og trú þess fólks, sem í fyrsta sinn hafSi skipað sér undir merki AlþýSubandalagsins, aS þar yrSi haldið áfram því starfi, sem byrjaS hafSi veriS á veturinn áður pg Alþýðu- bandalagiS á landsmæli- kvarSa yrði mótaS í hinum nýja anda. En hér skipti sköpum. Foringjar Sósía- listaflokksins voru því and- vígir, aS AlbýSubandalagið yrSi nú gert aS formlegum stjórnmálaflokki. Var þaS fyrst og fremst vegna þess aS þeir sáu fram á, aS þeir hefðu ekki þau tök á þeim flokki, sem þeir vildu og töldu nauSsynlegt. Þeir aS- ilar, sem hingað til höfSu Haraldur Henrysson. lýst yfir að þeir stefndu aS þessu marki, létu nú hafa sig til samninga um frestun ákvörSunar um þessi efni og í staS éindreginnar yfirlýs- ingar um stofnun nýs flokks sem færi nýjar leiSir, urSu menn að sætta sig viS sama ástand í reynd áfram. Að mínu áliti voru örlög Al- þýSubandalagsins hér meS ráSin, sú von var að engu orSin, að þaS gæti orSiS sá flokkur, sem lýSræSissinnuð öfl innan þess vildu að þaS yrSi. En þetta var einmitt það, sem forystumenn Sósía listaflokksins vildu. Þeir vildu fá tíma til aS sundra þeirri samstöSu, sem mynd- ast hafSi milli hinna lýSræð issinuSu afla, samstöðu, sem þeir töldu sér haettulega og geta leitt til einangrunar þeirra. ÞaS þarf ekki aS rekja þaS, hvernig þeim hef ur tekizt til í því starfi, en ómögulegt er að segja ann- aS en að þar hafi þeir haft góSan árangur og náS að leysa þessa samstöSu svo aS segja upp í frumeindir sfnar. Á landsfundi 1966 stóðu þeir saman sem einn maSur Hannibal Valdimarsson, Gils GuSmundsson, Björn Jónsson, Karl GuSjónsson og margir fleiri og markmiS þeirra voru sameiginleg. En hver er samstaða þessara manna nú? Mistök þeirra voru þau að láta ekki til skarar skríSa á landsfundin- um 1 966 og standa eða falla sem einn maSur meS því, hvort AlþýSubandalagiS yrði gert aS þeim flokki sem þeir vildu. Þeim var gefiS tækifæri til þessa, þar eS við nokkrir þjóSvarnarmenn fluttum um þetta tillögu sem þeir kusu þó að leggjast gegn til aS halda frið. Eftir þessa uppgjöf á landsfund- inum sneri meginhluti hins nýja liSsauka vonsvikinn baki viS AlþýSubandalag- inu og allt sótti í sama fariS aftur. Og tveimur árum síS ar hafði kommúnistum tekizt þaS sem þeir ætluSu sér, aS há undirtökunum í Alþýðu- bandalaginu, enda kann flokksVél Sósíalistaflokksins í Tjarnargötu 20 ágætlega sitt fag. Og nú sögðu þeir: Erum við ekki einmitt aS gera þaS, sem þiS vilduS, aS gera AlþýSubandalagið aS nýjum stjórnmálaflokki? ÞaS eru svikarar og liShlaup ar, sem ekki vilja vera með." Hér hefur verið stiklaS á stóru um aðdragandann aS stofnun hins „nýja" flokks, AlþýSubandalagsins. ÞaS er nauðsynlegt aS menn kynni Framhald á bls. 6. skyldi þrotabúið. Nefndar- menn voru 3. 1 frá Kanada. 1 frá Bretlandi og 1 frá Nýfundnalandi. JsTefndin gerði athuganir sínar þá um sumarið og um haustið 1933 gaf hún út skýrslu um málið. Þar segir m. a., að ófarnað Nýfundnalands megi rekja til þess, að bæði stjórnmálaflokkar og ein- staklingar hafi fært $ér í nyt spillingu þingræðisins. Rannsóknarnefndín tók þá ákvörðun að víkja rík- isstjórn landsins frá og skyldi landinu fyrst um sinn stjórnað af sérstakri nefnd, sem í áttu sæti 3 fulltrúar frá Bretlandi og 3 frá Nýfiundnalandi. Bret- i land lofaði að vera Ný- fundnalandi hjálplegt við að inna af hendi nauðsyn- legar greiðslur. Stjórnar- nefndin tók til starfa í febr úar 1934. Nýfundnaland var ekki lengur í tölu fuUvalda ríkja. Eftir seinni heimsstyrj- öldina vaknaði aftur spurn- ingin um framtíðarstjórnar form landsins. Kosin var nefnd í júní 1946 til þess að gera nauðsynlegar athug- ¦anir í þessu sambandi. Nefndin fór á fund stjórn- anna í London og Ottawa til þess að ráðgast um mál- ið. Sumir vildu, að nefnd- in færi einnig til Washing- ton, en úr því varð þó ekki. í svari Kanadastjórnar kom það fram að hún vildi, að Nýfundnalandsbúar veldu á milli tveggja kosta um framtíðarstjórnarform sitt. Annars vegar áfram- haldandi stjórn sexmanna- nefndarinnar frá 1934, hins vegar að fullveldi landsins yrði endurreist. Brezka stjórnin vildi bæta þriðja möguleikanum við, að Ný- fundnaland sameinaðist Kanada. Um þessa 3 möguleika voru haldnar kosningar í júní 1948. Ekki fengust þó úrslit í þéim, því enginn kostanna fékk tilskilinn meirihluta. 69.400 kjósenda vildu endurvekja fullveldi landsins. Sameiningin við Kanada fékk 64.066 atkv., en aðeins 22.311 vildu láta stjórnarnefndina halda á- fram. Kosningarnar voru endurteknar 22. júlí. Þá náðist meirihluti fyrir sam einingu við Kanada, henni greiddu 78.823 kjósendur atkvæði. 71.334 vildu end- urvekja, fullveldi landsins. Nýfundnaland varð svo formlega 10 fylki Kanada 1. apríl 1949. Saga Nýfundnalands hef- ur verið tíðindalítil seinni árin. Nefnd, sem lauk störf um 1958 ákvað, að árlegt styrktarfé Kanadastjórnar til Nýfundnalands skyldi vera 8 millj. dollarar. At- vinnuvegum á Nýfundna- landi hefur enn hrakað að undanförnu, og sérkenni landsbúa mást smám sam- an út. í seinni heimsstyrj- öldinni settu Kanadamenn upp herstöð í , landinu, seinna tóku Bandaríkja- menn við rekstri hennar og bættu tveimur öðrum við, því landið mun vera hernað arlega mikilvægt. Margs konar atvinna hef ur tilf allið vegna herstöðvanna og eru þær mjög mikilvægur þátt- ur í efnahagslífi Nýfundna- landsbúa. J. H. K. Frjáls þjóð — Fimmtudagur 28. nóvember 1968

x

Frjáls þjóð

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Frjáls þjóð
https://timarit.is/publication/311

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.