Morgunblaðið - 10.07.2005, Qupperneq 26

26 | 10.7.2005
Á tveggja ára fresti safnast vínheimurinn saman í Bordeaux í Suðvestur-Frakklandi. Á sýningunni Vinexpo sýna vínframleiðendur úr öllum heims-álfum afurðir sínar og framleiðendur, kaupendur, seljendur, innflytjendur,
ráðgjafar, blaðamenn og aðrir þeir er hafa atvinnu af víni safnast saman til að treysta
sambönd, kynna sér nýjungar og fylgjast með straumum og stefnum. Að þessu sinni
voru gestir sýningarinnar um 50 þúsund talsins og aldrei hafa útlendingar verið
fleiri. Sýningarsvæðið er gífurlega stórt og geta verið heilu kílómetrarnir á milli ein-
stakra sýnenda.
Það er mikið skrafað, spáð og spekúlerað í kringum Vinexpo enda gefst ekki
betra tækifæri til að velta fyrir sér því sem er að gerast á þessu sviði, þarna eru sam-
ankomin nær öll þau fyrirtæki og þeir einstaklingar sem skipta máli á þessu sviði í
heiminum.
Færri ráða ferðinni | Og hverjir skyldu nú meginstraumarnir vera? Það sem stend-
ur upp úr er að togstreitan milli
gamla heimsins og hins nýja í víni er
að aukast og víglínurnar að breytast.
Gamli heimurinn (það er hin hefð-
bundnu víngerðarríki Evrópu) á
enn undir högg að sækja – en er að
leita að vopnum sínum – og sá nýi er
ekki lengur jafn nýr og hann var en
hefur á móti mun meira sjálfstraust
en áður hefur sést. Að sama skapi
blasir við að samþjöppun markaðar-
ins verður æ meiri og stærri og færri
aðilar ráða ferðinni í auknum mæli.
Þessi þróun bitnar hvað harðast á
ríkjum á borð við Frakkland og Ítal-
íu sem eru annars vegar mjög hefð-
bundin vínframleiðsluríki og hins
vegar ríki þar sem framleiðslan
byggir í ríkum mæli á öreindum –
einstaka bændum og smáfyrirtækj-
um – í stað risavaxinna samsteypna
er eiga auðveldara með að byggja
dreifi- og markaðskerfi á heimsvísu
og semja við hin risavöxnu smásölu-
fyrirtæki er í auknum mæli ráða
ferðinni víðast hvar í heiminum.
Fyrir áratug komu 90% þeirra vína
sem flutt voru út frá framleiðslurík-
inu frá fimm stærstu vínframleiðsluríkjum Evrópu, nú er það hlutfall komið niður í
64%.
Tökum Frakkland sem dæmi en Frakkar eru enn mesta vínútflutningsríki heims
og vín er fimmta mikilvægasta útflutningsafurð Frakklands á eftir flugvélum, bíl-
um, lyfjum og hátæknibúnaði. Um fimmtungur allra vína í heiminum kemur frá
Frakklandi en það er ekki víst að svo verði í framtíðinni. Frakkar þurfa annars vegar
að horfast í augu við stöðugan samdrátt í innlendri neyslu (neytendur drekka minna
magn, en dýrari vín) og hins vegar rúmlega 5% samdrátt í útflutningi á síðasta ári.
Þegar horft er til einstakra svæða er útlitið enn svartara og til dæmis dróst fram-
leiðsla frá Bordeaux (sem framleiðir sambærilegt magn árlega og Ástralía) saman
um fimmtung í fyrra.
Hvernig stendur á þessu? | Stóra spurningin sem Frakkar (og aðrar vínfram-
leiðsluþjóðir Evrópu sem standa frammi fyrir svipuðu) spyrja sig er hvernig standi á
þessu? Svarið er margþætt en mestu máli virðist skipta að annars vegar eru vín í
auknum mæli seld í stórum verslanakeðjum á borð við Tesco og Sainsbury’s í Bret-
landi eða Carrefour í Frakklandi og þessar keðjur eru í auknum mæli farnar að
leggja áherslu á framlegð í stað úrvals. Í Bretlandi fara um 80% vínsölunnar fram í
stóru verslanakeðjunum og þær eru nú flestar að skera niður úrvalið svo um munar.
Hins vegar virðist meðalneytandinn í auknum mæli leggja áherslu á umbúðir,
ímynd og verð í stað þess að festa sig við einstök héruð. Vínframleiðendur eru í
auknum mæli farnir að laga sig að þessari samþjöppun þar sem mestu máli skiptir
að umbúðir séu frambærilegar og innihaldið „alþjóðlegt“ og aðgengilegt. Þá er
mikið talað um að vínin þurfi að höfða til kvenna eftir að rannsóknir hafa leitt í ljós
að það eru í flestum tilvikum konur sem sjá um víninnkaupin!
Allt kemur þetta Nýja heiminum til góða þar sem fá en mjög stór fyrirtæki ráða
yfir nær öllum útflutningi (Ástralía og Chile eru skýr dæmi um það en um handfylli
fyrirtækja er allsráðandi í útflutningi) auk þess sem varan er auðþekkjanleg og að-
gengileg. Vín eru flokkuð eftir því hvaða þrúga er notuð en ekki samkvæmt flókn-
um landfræðilegum reglum líkt og í Evrópu. Einungis í Frakklandi falla um 450
svæði undir skilgreininguna AOC (Appelation d’Origine Controllée) en stór hluti
neytenda – jafnvel í Frakklandi – hefur ekki hugmynd um það hvað þetta kerfi þýð-
ir. Þá eru franskir vínframleiðendur um 40 þúsund og vínbúgarðarnir – oft nefndir
chateaux eða domaine – eru um jafnmargir.
Sumir svara því til að Frakkar, Ítalir og aðrar evrópskar vínframleiðsluþjóðir
verði að laga sig að markaðnum, bjóða vöru sem hægt er að markaðssetja um allan
heim með einföldum hætti. Búa til vörumerki eða „brand“. Vandinn er sá að það
getur verið erfitt að gera slíkt án þess að kippa fótunum undan öllu því sem gerir
Evrópu að mikilvægasta víngerðarsvæði veraldar. Því þótt t.d. Frakkland eigi undir
högg að sækja á heildina litið þá
breytir það ekki því að bestu vín
bestu svæðanna eru enn þau eft-
irsóttustu í heimi. Menn kvarta
ekki mikið í Crand Cru-húsum
Bordeaux en bilið á milli þeirra
húsa og litlu framleiðendanna á jað-
arsvæðunum verður stöðugt breið-
ara.
Það var hins vegar ljóst á Vin-
expo að stóru vínríkin í Evrópu
ætla að mæta samkeppninni af full-
um krafti og landbúnaðarráðherra
Frakka lýsti því yfir að hann teldi
rétt að endurskoða AOC-löggjöfina
til að gefa framleiðendum aukinn
sveigjanleika og tækifæri. Slíkt
hefði verið óhugsandi fyrir nokkr-
um árum. Það er hins vegar á bratt-
ann að sækja. Fyrirtæki sem sér-
hæfa sig í því að spá fyrir um
vínmarkaðinn telja að vínneysla í
heiminum muni aukast um allt að
60% á næsta áratug, ekki síst vegna
nýrra markaða í Asíu. Það eru hins
vegar nýju framleiðsluríkin á borð
við Ástralíu, Chile og Argentínu
sem munu fyrst og fremst njóta
góðs af því. Eina Evrópuríkið sem spáð er stórauknum umsvifum er Portúgal. Jafn-
vel er talið að Bandaríkin muni á næstu árum sigla fram úr Frakklandi sem mesta
vínneysluríki veraldar (hér er ekki miðað við höfðatölu, heldur heild), líklega þegar
árið 2008.
Líbýa, Kanada og góðkunningjar | Nýi heimurinn þarf hins vegar einnig að takast á
við margvísleg vandamál. Aldrei hafa til dæmis fleiri framleiðendur frá Chile verið á
Vinexpo en nú en fæstir þeirra nýju höfðu nokkur sérkenni. Þeir sem fylgjast grannt
með markaðnum spá því að fljótlega muni stærri og eldri fyrirtæki með sterk mark-
aðstengsl kaupa upp stóran hluta smærri framleiðenda. Lítil og ný framleiðsluríki
eiga sömuleiðis erfitt uppdráttar. Framleiðendur frá Uruguay reyna að vekja athygli
á Tannat-þrúgunni sem hefur hins vegar aldrei verið ein af mikilvægustu þrúgum
upprunalandsins Frakklands, ólíkt t.d. Cabernet Sauvignon, Chardonnay og Syrah.
Líbanskir framleiðendur voru nokkuð áberandi og sömuleiðis reyndi Kanada að
vekja athygli á sér. Kanadískur sérfræðingur sem gjörþekkir markaðinn sagði hins
vegar við mig: Hver í ósköpunum sækist eftir kanadísku víni?
Þýskir vínframleiðendur voru hins vegar brattir og buðu upp á stórkostlegar
smakkanir sem sýndu og sönnuðu að þýsk vín eiga svo sannarlega möguleika ef
menn kjósa hæstu gæði. Það sama var uppi á teningnum hjá austurrísku framleið-
endunum og mörgum af þeim ítölsku og spænsku að ekki sé minnst á einstök héruð
Frakklands á borð við Cahors, Loire.
Vínunnendur þurfa því ekki að örvænta alveg strax um að einsleitnin verði alls-
ráðandi þótt vissulega sé það gífurlegt áhyggjuefni að einsleitnin virðist vera leið-
arljós í smásölu í Evrópu og er ÁTVR þar ekki undanskilið. Því miður er það svo að
framboðið hér á Íslandi virðist vera á sömu leið og t.d. í breskum stórmörkuðum,
þ.e. stöðugt minna um gæðavín sem bjóða upp á einhver sérkenni.
VÍN | STEINGRÍMUR SIGURGEIRSSON
EINSLEITNI EÐA FJÖLBREYTNI – SPEKINGAR SPÁ
Togstreitan milli gamla heimsins og hins nýja í víni er að aukast
RANNSÓKNIR HAFA LEITT Í LJÓS AÐ ÞAÐ ERU Í FLEST-
UM TILVIKUM KONUR SEM SJÁ UM VÍNINNKAUPIN!