Mánudagsblaðið - 24.05.1976, Qupperneq 7

Mánudagur 24. maí 1978
AAánudagsbfaðið
7
AJAX skrífar:
9. GREIN
• •
f UTLO
III
Þjóðverjar af ýmsu tagi
Lengi framan af öldum var
Þýskaland sundrað í aragrúa smá-
ríkja, hvert með sinn konung eða
fursta, hvert með sína hirð og
ríkisstjórn. Þó að Þýskaland sam-
einaðist í eitt ríki á seinni hluta
19. aldar héldu þessi smáríki á-
fram að vera til langt fram á
20. öld. Hvert þeirra átti sér
sína sögu og hefðir og sinn sér-
staka blæ á þjóðlífinu, og oft
varð vart við ýmiss konar ríg á
milli ríkjanna. Þetta ásamt ýmsu
öðru veldur því að það er ákaf-
lega erfitt að tala um sameigin-
leg þýsk þjóðareinkenni, þau
verða ekki ýkja mörg, ef vel er
að gáð. Reyndar er það svo, að
úllendingar hafa lönguni einfald-
að fyrir sér myndina af Þjóð-
verjum. Stundum langt úr hófi
fram. Þessi einfalda mynd hefur
stundum haft lítil tengsl við raun-
veruleikann. Og hún hefur tekið
stökkbreytingum hvað eftir annað.
Á 17. og 18. öld var það al-
ggngt að , líta á Þjóðverja sem
grófgerða ribbalda. Það, sem olli
þessu hvað mest var það, að á
þessum timum stunduðu Þjóð-
verjar mjög atvinnuhermennsku
og gerðust atvinnumálaliðar í
mörgum Iöndum Evrópu. Enn í
frelsisstríði Bandaríkjanna á síð-
ari hluta 18. aldar var það svo
að Bretar háðu baráttu gegn upp-
reisnarmönnum í Ameríku að
verulegu leyti með þýskum mála-
liðum. Á þessum tímum var ekki
litið á Þjóðverja sem neina sér-
staka andlcgheitanna menn, í
menningarefnum einblíndu allir
þá á Frakkland og dáiítið á Bret-
land. En á þessu varð snögg breyt-
ing í lok 18. aldar og á fyrri
hluta 19. aldar. Þá reis eitt stór-
skáldið af öðru upp í Þýska-
landi, og tímum rómantísku
stefnunnar mótuðu þeir að veru-
legu leyti andlegt líf í Evrópu.
Reyndar gerðu þeir það enn að
talsverðu leyti á tímum raunsæis-
stefnunnar, þó að það væri ekki
1 jafn ríkum mæli og áður. En
um það leyti, það er að segja á
síðari hluta 19. aldar fóru Þjóð-
verjár að fá orð á sig sem for-
ustuþjóð í flestum greinum vís-
inda, jafnt í hugvísindum sem
raunvísindum. Um síðustu alda-
mót var það útbreidd skoðun og
að mörgu leyti réttmæt, að Þjóð-
verjar væru forustuþjóð heims á
flestum sviðum menningar.
Á fyrri hluta 19. aldar fór um-
heimurinn að skapa sér allt aðra
mynd af Þjóðverjum en áður var.
Þá var farið að kalla þá þjóð
skálda og draumóramanna. I aug-
um almennings í öðrum löndum
varð Þjóðverjinn fyrst og fremst
hinn ungi draumlyndi og róman-
tíski skáldlega sinnaði maður, sem
lifði fyrir ástina eða þá einhverj-
ar fagrar en draumórakenndar
hugsjónir og endaði gjarnan með
sjálfsmorði. ef ástin eða hugsjón-
irnar reyndust tál eitt. rétt eins
og hann Werther hans Gothes.
Fólk úti um heiminn hafði miklu
meiri samúð með þessari mynd af
Þjóðverjanuni en hinni eldri mynd
og einnig hinni nýju mynd, sem
varð til á 20. öldinni. Það er lít-
ill vafi á því, að aldrei í sinni
sögu hafa Þjóðverjar verið jafn
vinsælir og þeír voru á 19. öld.
Þeir urðu þá einhvern veginn í
tísku. Þýsk skáld, þýskar þjóð-
sögur, þýskar draugahallir, þýsk
vísindi, allt var þetta í hávegum
haft, og kannske ekki hvað síst
í Englandi, en það átti eftir að
breytast hejdur betur.
Breytingin á mynd umheims-
ins af Þjóðvcrjum hófst eftir
sameiningu Þýskalands í eitt ríki
1871, en hún fór sér hægt í fyrstu.
Hún varð ör í fyrri heimsstyrj-
öldinni, og þó enn hraðari eftir
valdatöku nasista og í heimsstyrj-
öldinni síðari. Og sú hin nýjá
mynd var gerólík hinni fyrri og
ákaflega miklu dekkri á alla lund.
Myndin af Þjóðverjanum varð nú
fyrst og frcmst mynd af hermanni,
sem marséraði áfram með hjálrn
á höfði eins og ómennskt vél-
menni. Myndin af unga ,draum-
lynda skáldinu í skógarlundinum
hvarf á bak við myndina af her-
manninum.
Þó átti myndin eftir að dökkna
enn. Á nasistatímanum og þó
einkum eftir að fangabúðirnar
fundust í lok síðara stríðsins varð
myndin af Þjóðverjanum mynd af
sadistískri, viðbjóðslegri ófreskju.
Allri þýsku þjóðinni var kennt
um hryðjuverkin í fangabúðunum,
sem þó er ekki sanngjarnt.. En
þessi svarta mynd af Þjóðverjum
lifir enn í hugum margra, einkum
af þeim kynslóðum, sem nú eru
miðaldra eða eldri. í augum
ýngri kynslóðanna er hún ekki
eins skýr, ófreskjumyndin hefur
verið að smádofna síðustu árin.
En reyndar hefur engin mynd
komið í staðinn. Mynd umheims-
ins af Þjóðverjum nútímans er
gráleit og lítrík og vantar allar
skýrar útlínur, ólíkt hinum eldri
myndum, sem voru skarpar og
skýrar í sinni einföldun. Hún er
helst eitthvað á þá lund, að Þjóð-
verjar séu duglegir og góðir að
skipuleggja, og svo eiginlcga ekk-
ert meira. Einföld og skörp mynd
í líkingu við myndina af draum-
lynda skáldinu eða sadistísku ó-
freskjunni er ókomin enn og óvíst
hvort slik mynd kemur nokkurn
tíma.
Samþýsk einkenni
Þrátt fyrir allt er það svo, að
til eru sameiginleg einkenni á
þýsku þjóðlífi, ef maður ber það
saman við þjóðlíf annarra stór-
þjóða í Evrópu, svo sem Breta,
Frakka og ftala. Eitt er þrifnaður-
inn. Yfirleitt eru Þjóðverjar hrcin-
lát og þrifin þjóð, þrífa bæði sína
persónu og sín hús vel. Það er ó-
skaplegur munur á hreinlætinu í
þýsku og ensku hafnarborgunum.
í þeim ensku er allt útatað í skít,
þó að það hafi kannski heldur
skánað frá því sem áður var, í
þeim þýsku er flest skúrað og
fágað, þrátt fyrir ryk og mengun.
Svipað gildir um þýsk og ensk
ðistihús og hreinlæti í sambandi
við gatargerð. Þó að Þjóðverjar
séu ekki snillingar á borð við
Frakka í matargcrð er ég alltaf
miklu hræddari um að fá mat-
Illillilllllllll
areitrun í Frakklandi en í Þýska-
landi. Ég hef aldrei séð þýska
veitingaþjóna með svartar rendur
undir nöglunum, en það er ekki
svo sjaldgæf sjón í Frakklandi.
Og mikill er munurinn á því, hve
hrein börnin eru áleikvöllunum
hrein börnin eru á leikvöllunum
í Þýskalandi en í Frakklandi og
Englandi. Börn fátæks verkafólks
í Þýskalandi eru yfirleitt vandlega
þvegin og vel til höfð, en það
verður ekki nærri alltaf sagt um
börn efnaðri stéttanna í Englandi
og Frakklandi. Það er eins og
þrifnaður sé flestum Þjóðverjum
í blóð borinn. í þessu efni efast
ég um, að nokkur þjóð í Evrópu
standi þeim framar, nema ef til
vill Hollendingar. Það er eins og
þessum þjóðum sé runnið það í
merg og bein að skammast sín
fyrir að vera skítugar.
Ég held að enn í dag sé fjöl-
skyldan mikilvægari, einníg í
Þýskalandi, en í flestum öðrum
iðnvæddum löndum nútímans.
Ennþá eimir þar verulega eftir
af fornu foreldraveldi. Víða eru
börnin þar dressuð til með tals-
verðri hörku og meiningin er sú
að kenna þeim góða mannasiði
frá blautu barnsbeini. Þetta hef-
ur sjálfsagt sínar ljósu og dökku
hliðar. En ég verð að segja það,
að það hefur stundum farið í
taugarnar á mér að sjá þýskar
mæður vera að siða böm sín
harkalega á almannafæri, jafn-
vel slá þau utanundir fyrir smá-
vægilegar yfirsjónir. Strangur
heimilisagi er engu betri en
skefjalaust agaleysi. Og það mætti
segja mér, að þetta geti skapað
alls konar undarlegar geðflækj-
ur í börnunum, jafnvel verri en
íslenska agaleysið á heimilunum.
Það er útbreidd skoðun að
frekja sé eitt helsta einkenni
Þjóðverjans. Og ég get vel skilið,
að þessi skoðun geti myndast hjá
þeim, sem þekkja aðeins Þjóð-
verja, sem eru að ferðast í út-
löndum. Þeir eru satt að segjá
leiðinlega frekir og ágengir. Það
er eins og þeir haldi að þeir geti
fengið flest fyrir ekki neitt. Þcir
reyna margir að ryðjast inn í
einkabíla fólks og vilja fá frítt
far langar leiðir. Þeir skilja aldrei
neinar matarleifar cftir, heldur
pakk? inn öllu, sem afgangs er,
og taka það með sér. Sumir eiga
það jafnvel til að virða biðraðir
að engu, troða sér fram fyrir
alla. Ég hef oft séð þetta á sveita-
hótelum hér á íslandi. Ég verð
að segja það, að þarna eru
Frakkar og Englendingar prúðari
í framgöngu. En það væri ekki
sanngjarnt að dæma alla Þjóð-
vcrja eftir þeim bakpokalýð. sem
er að ferðast hér á landi. Þetta er
dálítið sérstök manntegund og
oftast af leiðinlegra taginu. í
Þýskalandi sjálfu verður maður
ekki nærri því eins mikið var
við frekju af þessu tagi, og frekju-
dólgunum mundi ekki haldast
svona framkoma uppi á hótelum
í sínu heimalandi. En þeim finnst,
að í skrælingjalöndum, sem þeim
finnst vera, sé þetta allt í Iagi.
Ég hef farið víða um Þýskaland,
og ég hcf ekki haft undan neinni
frekju eða ókurteisi að kvárta hjá
öllum almenningi.
Ajax.
Sænsk málefni tekin fyrír
i 4. thl. Frjálsrar verslunar
Greinar um sænsk málefni eru
meginuppistaða í 4. tölublaði
þessa árs af sérritinu Frjálsri
verslun. Inni í blaðinu er viðtal
við Ólaf Sigurðsson, forstjóra
skipasmíðastöðvarinnar Kockums í
Málmey, og fjallað er um ýmsa
Heimspressan
Framhald af 8. síöu.
þarf. Hún scfur til klukkan 2
á daginn“, scgir Valcntino.
Og svo cr það auðvitað alls
konar smádót, kjólamir kannski
ckki úr cins dýru cfni, cn þar
bætir magniö upp gæöin.
Cmff vinnur
nýjan sigur
á nýjum
vettvangi
JOHAN CRUYFF, hollenska
yfirstjarnan, licfur unnið nýjan
sigur, cn að þcssu sinni ckki á
knattspyrnuvcllinum, hcldur á
stjórnarfundi Barcclonafclagsins
á Spáni. Cruyff, scm cr 29 ára,
hóf frægðarferil sinn mcð knatt-
spyrnufclaginu Ajax í Amstcr-
dam. Þcgar hann fluttist til
Barccloná-fclagsins tók hann
mcð sér þjálfara sinn frá Ajax,
Rinus Michcls, en Barcelona-
félagið sagði hinum síðamefnda
upp í fyrra, cn rcð i hans stað
vestur-þýska þjálfarann Hcnncs
Wciswciler. En eftir hörkurifr-
ildi við nýja þjálfaranu varð fc-
lagið að láta í minni pokánn
fyrir Cruyff og vikja þjóðverj-
anum burt. Svo mikið cr dálæti
Spánvcrja á Cruyff, scm er
löngu orðinn milljónamæringur,
að hann þurfti ekki annars cn
sctjá fclaginu úrslitakosti: Það
cr annað hvort hann cða cg, scm
fer, og Weiswciler varð að scgja
af scr.
En heima í Amsterdam urðu
mcnn fyrir vonbrigðum, þvi að
þeir voru farnir að vona, að
Cruyff sneri hcim og blási nýju
lífi í sitt gamla félag, Ajax,
scm citt sinn var Evrópumeist-
ari, cn hcfur óðum hrakað síð-
þætti á starfsemi fyrirtækisins,
meðal annars áhrif starfsmanna
á stjórn þess.
Blaðið birtir viðtal við sendi-
herra Svía á íslandi, Olof Kaijser,
og ræðir við hann um samskipti
landanna. Þá er fjallað um vel-
skrifar um sænsk efnahagsmál og
útflutningsverslun og fjallað er um
daglegt líf í Svíþjóð.
Þá er sagt frá undirbúningi
ferðarríkið í orði og á borði; dr.
Guðmundur Magnússon prófessor
þingkosninga á næsta hausti og
þeim málum, sem talin eru munu
helst setja svip á kosningabarátt-
una, og skýrt cr frá starfsemi fyr-
irtækisins L. M. Ericsson, sem á
100 ára afmæli um þessar mund-
ir.
Auk þessa sérefnis birtir Frjáls
verslun ennfremur viðtöl við ýmsa
forstöðumenn fyrirtækja og sveit-
arfélaga á Suðumesjum og sagt
er frá ráðstefnuhaldi á Hótel Loft-
leiðum, sem er 10 ára um þessar
mundir.
Útgefandi Frjálsrar verslunar or
„Frjálst framtak h.f.“. Ritstjóri er
Markús Öm Antonsson.
Sjávarfréttir komnar át
Fjórða tölublað „Sjávarfrétta“
er nýkomið út. Blaðið semur nú
verið gefið út í fjögur ár og varð
sú breyting á útgáfu þess frá og
með síðustu áramótum að það
kemur út mánaðarlega..
I þessu nýútkomna tbl. „Sjávar-
frétta“ er mikið fjallað um mark-
aðsmál og m.a. er viðtal við Sig-
urð Markússon, framkvæmdastjóra
Sjávarafurðadeildar SÍS og Braga
Eiríksson, framkvæmdastjóra Sam-
lags skreiðarframleiðenda. Grein
er eftir Sverri Jóhannesson, neta-
fræðing, í þættinum Rannsóknir
— vísindi, og fjallar hann þar um
tilraunir með vængjalausa rækju-
vörpu. Sagt er frá heimsókn
blaðsins 1 fiskvinnslustöðvar á
Suðurnesjum, grein er eftir Ragn-
ar Hafliðason um framleiðni í
sjávarútvegi. Stýrimannaskólinn er
heimsóttur og rætt þar við nem-
endur. Rætt er við Magnús Gam-
alíelsson á Ólafsfirði og syni hans,
en Magnús hefur stundað útgerð
í hálfa öld. Viðtal er við Trausta
Gestsson, sem starfar hjá FAO
m.a. við að kenna Ghanamönnum
fiskveiðar. I blaðinu eru ýmsar
erlendar fréttir og teiknimynda-
syrpa eftir Gísla J. Ástþórsson er
nefnist Plokkfiskur, en þar dregur
Gísli upp hina skoplegustu hlið
málanna.
Útgefandi Sjávarfrétta er „Frjálst
framtak h.f.“. Ritstjóri er Jóhann
Briem.
Auglýsið í Mánudagsblaðinu