Tíminn - 26.11.1974, Page 10

10
TÍMINN
ÞriOjudagur 26. nóveniber 1974.
Þriöjudagur 26. nóvember 1974.
TÍMINN
11
LANDSHLUTASAMTÖKIN ÞURFA
AÐ FA LAGALEGA
VIÐURKENNINGU Á STÖDU SINNI
— segir Askell Einarsson, framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Norðlendinga
vallarskipulagi sambandsins og
varö þaö aö láta meira til sin taka
atvinnumál og byggöamál, en á
þessum tlmum var atvinnuleysi
oröiö mikiö vandamál. Fór svo,
aö kauptiin meö 300 ibiia og fleiri,
sem tóku þátt I atvinnumálaráö-
stefnu Noröurlands 1965, geröust
aöilar aö sambandinu. Næsta
skipulagsbreyting varö áriö 1969,
þegar ákveöiö var aö veita
sveitahreppum meö 300 ibúa og
fleiri aögang aö sambandinu.
Meö þessu hafa áhrif sveitanna
aukizt til muna og tel ég þaö til
mjög mikilla bóta. Á þessu ári
kom slöasta skipulagsbreytingin
til framkvæmda, en þá var viöur-
kennd aöild allra sveitarfélaga aö
sambandinu. Var þaö gert meö
hliösjón af þvi, aö viö undirbúning
frumvarps um lagastööu lands-
hlutasamtaka sveitarfélaga, var
lögö á þaö rlk áherzla, aö upp-
bygging landshlutasamtakanna
yröi eins I öllu landinu. Eftir þeim
undirtektum, sem þessi ráöstöfun
hlaut á slöasta fjóröungsþingi, aö
dæma, má gera ráö fyrir, aö hún
eigi eftir aö efla samstööu Norö-
lendinga og starsemi Fjóröungs-
sambandsins I framtlöinni.
Lýðræðislegt
starfskerfi
— Hvernig er félagslegri
uppbyggingu Fjóröungssam-
bandsins háttaö?
— A Fjóröungsþingunum er
kosiö I fjóröungsráö, sem skipaö
er 11 mönnum. Þeir eru kjörnir úr
hinum ýmsu héruöum og þess
gætt, aö a.m.k. 5 séu búsettir I
vestanveröu Noröurlandi og 5 I
þvl austanveröu. Fjóröungsráö
fer meö æösta vald Fjóröungs-
sambandsins milli fjóröungs-
þinga. Þaö kýs síöan þriggja
manna framkvæmdastjórn, sem
annast framkvæmd málefna
ásamt framkvæmdastjóra.
A þinginu eru kosnar milli-
þinganefndir I hinum ýmsu mála-
flokkum og undirbúa þær mál
milli þinga. Þetta milliþinga-
nefnda- og starfshópakerfi er
sérstætt fyrir Fjórðungssamband
Norölendinga, því aö hjá öðrum
landshlutasamtökum eru öll
meginverkefni milli þinga falin
stjórninni, og ekki gert ráð fyrir
starfsnefndum milli þinga. Ég
skal ekki dæma um það, hvort
stjórnunaraðferöin er betri til
árangurs, en hitt er ekki vafa
undirorpiö, að starfskerfi
Fjóröungssambandsins er i senn
lýöræöislegra og mun liklegra til
aö mynda félagslega breidd, sem
náö gæti út fyrir þrengstu mörk
sveitarstjórnanna.
• — Hversu margar milliþinga-
nefndir eru starfandi nú ogá
hvaöa sviðum?
— Þær eru sex: Iönþróunar-
nefnd, sem undirbýr iönþróunar-
mál I samráöi við aðra iðn-
þróunaraöila. Menntamálanefnd,
og er hún nú að undirbúa æsku-
lýösráöstefnu. Ferðamálanefndin
stóöm.a. að undirbúningi þeirrar
ferðamálaráðstefnu, sem nýlega
var haldin á Húsavik. Sam-
göngumálanefnd vinnur að
samgönguáætlun Norðurlands.
Landbúnaöar- og landnýtingar-
nefnd fjallar um landnýtingu og
skipulagsmálefni. Stofnananefnd
vinnur aö þvi að gera þjónustu-
könnun fyrir Noröurland, og mun
I samstarfi við stofnanaflutnings-
nefnd rlkisins leitast viö aö
samræma hugmyndir manna um
þjónustustarfsemi innan Norður-
lands. Þessar nefndir undirbúa
mál milli þinga og leggja þau
slöan fyrir fjóröungsþing, sem
markar endanlegu stefnuna.
Þannig eru á annaö hundraö
manns virkir I fjórðungsráöi og
nefndum fjóröungssambandsins
og vinna þar aö ýmsum mála-
þáttum á milli þinga. Fjóröungs-
sambandiö er því ekki, I þrengsta
skilningi, eingöngu sveita-
stjórnarsamband, heldur má
segja, aö þaö sé þróunarsamtök
Norölendinga, sem láti sig hvert
þaö málefni varöa er oröiö gæti
framþróun fjórðungsins til heilla,
og er það I raun byggöabandalag
allra Norðlendinga.
Fjölþættur
starfs grundvöllur
— Hverjir eru aöalmálaflokk-
arnir, sem þiö hafiö fengizt viö aö
undanförnu?
• — Erfitt er að svara þvl, hver
séu aöalmál Fjóröungssam-
bandsins á hverjum tima, þvl aö
þaö eru svo mörg mál, sem viö
fáumst viö I einu og svo veröur
alltaf aö vera. Ég held, þó, aö ég
megi segja, aö undirbúningurinn
aö feröamálaráöstefnunni hafi
veriö mjög drjúgur þáttur I starfi
sambandsins að undanförnu
ásamt starfi stofnananefndar-
innar.
■ — A næstunni er mjög aökall-
andi verkefni aö ljúka samgöngu-
áætlun Noröurlands og viö treyst-
um þvl, aö henni megi ljúka I vet-
ur. Þá er það þjónustukönnunin,
og er það stofnananefndin, sem
byrja mun á einstökum þáttum I
þvl starfi. Nú svo eru þaö
áætlanirnar fyrir Norðurland
vestra og Norður-Þingeyjarsýslu,
sem starfaö er að af fullum krafti.
Fjóröungssambandið mun nú
beita sér fyrir gerð landbúnaðar-
áætlunar, fyrst fyrir Norður-
Þingeyjarsýslu og slöan fyrir
hluta af Norðurlandi vestra, og
< eru ýmis fundahöld fyrirhuguð I
þvi sambandi, en nýlokiö er fundi
um byggðamál á Vatnsnesi og á
Hólsfjöllum.
• — Ætið eru nokkur áraskipti á
starfsemi Fjórðungssambands-
ins, t.d. verður að segjast I hrein-
skilni, að þau ár, sem sveita-
stjórnarkosningar standa yfir,
veröur alltaf að fara varlegar I
þessari félagsmálastarfsemi, svo
aö málefni sambandsins blandist
ekki um of i sveitastjórnarkosn-
ingarnar. En ég má þó segja, að
starfsemin er nú hafin af fullum
krafti á ný.
Aukin stjórn-
sýsluverkefni
— Það hefur verið nokkuð um-
deilt, hvort fela bæri landshluta-
samtökunum aukin stjórnsýslu-
verkefni. Hvert er álit þitt á þeim
málum?
— Fjórðungssamböndin hafa
barizt fyrir þvi, að þau stjórn-
sýsluverkefni, sem eru sam-
vinnuvettvangur rlkisins og
sveitastjórnanna, m.a. fræöslu-
og skipulagsmál, færðust út I
landshlutana. Með nýju grunn-
skólalögunum hefur þaö nú
áunnizt aö koma á fræösluskrif-
stofum úti I landshlutunum.
Fræösluskrifstofurnar verða tvær
á Noröurlandi, önnur á Akureyri
og hin á Blönduósi, sln fyrir hvort
svæöið. Nú er það baráttumál
okkar, aö viö fáum skipulags-
þjónustuna heim I landshlutana.
Einnig má nefna fleiri dæmi.
Landnýtingarnefndin, sem gekk
frá landgræðsluáætluninni, lagöi
til aö settir yröu landnýtingarfull-
trúar I landshlutunum. Viö höfum
tekiö undir þessa kröfu og gerö-
um auk þess kröfur á fleiri þjón-
ustusviöum.
Fjóröungssamband Norð-
lendinga litur á sig sem þjónustu-
samtök og þróunarsamtök
sveitarfélaganna og þaö lítur svo
á, aö fulltrúar sveitarfélaganna
eigi aö ráða stefnunni. Þær
skoöanir, að rjúfa eigi tengsl
Fjóröungssambandsins við
sveitastjórnir, t.d. meö þeim
hætti aö kjósa beinum kosningum
til Fjóröungsþings, eiga enn sem
komiö er ekki miklu fylgi aö
fagna. Menn óttast, aö meö þvl
móti myndist eins konar yfir-
sveitarstjórn fyrir Noröurland,
þar sem áhrif hinna einstöku
sveitarstjórna og fulltrúa þeirra
yröu minni og jafnvel engin. 1
staöinn kæmu samtök, svo nefnd
fylki, sem skipuö væru pólitlskum
fulltrúum flokkanna en ekki full-
trúum sveitarstjórnanna sjálfra.
Ég álit þvi, að hvorki á Noröur-
landi né viöast annars staöar á
landinu eigi hinar endurvöktu
hugmyndir um fylkjaskipan á
pólitlskum grunni miklu fylgi aö
fagna.
Viö erum þeirrar skoöunar, að
sveitarstjórnarsamtökin eigi aö
eflast sem frjáls samtök meö
lagalegri stööu. Siðan eigi þaö að
fara mjög eftir því, hvernig þró-
ast á milli sveitarfélaganna og
rikisvaldsins, hvert er valdsvið
þeirra og hver þau verkefni
veröa, sem þau fá I hendur I
framtíðinni.
Félagssamtök
óháð ríkisvaldinu
— En er það ekki baráttumál
ykkar, að landshlutasamtökunum
verði ákvarðað eitthvert verksvið
I lögum?
— Jú, vissulega og segja má, að
þaö hafi háð okkur mjög, að okk-
ar verksvið er ekki afmarkað I
lögum. Þetta hefur vakiö óþarfar
deilur um hlutverk landshluta-
samtakanna, sem hafa truflað
starf þeirra. Landshlutasamtökin
þurfa að fá lagalega viðurkenn-
ingu á stöðu sinni sem félagslega
frjáls samtök óháö rikisvaldinu.
Þess verður að vænta, að fullt
samráö verði haft viö samtök
sveitarfélaganna, bæði lands-
samtök þeirra og samtökin I ein-
stökum landshlutum um heildar-
endurskoðun sveitarstjórnar-
kerfisins, en við sllka endurskoð-
un verður að stuðla að auknu
sjálfstæöi sveitarfélaganna og
eflingu samtaka þeirra.
UMRÆÐUR um byggöaþróun og
framtiðarverkefnaskiptlngu rlkis
og sveitarfélaga hafa verið mjög
ofarlega á baugi um alllangt
skeið. A 10. landsþingi Sambands
Islenzkra sveitarfélaga, sem
haldið var nú I haust, urðu miklar
og alloft, allsnarpar deilur um
þessi mál. Snerust deilurnar
einkum um það, hvort fela ætti
sveitarfélögunum eða landshluta-
samtökum þeirra frekari verk-
efni á sviði stjórnsýslu. Einnig
voru ræddar hugmyndir, sem
fram hafa komið, um að skipta
landinu I fylki.
A Norðurlandi eru nú starfandi
elztu landshlutasamtökin hér á
landi. Fjórðungssamband Norð-
lendinga var stofnað árið 1945 og
verður þvl 30 ára á komandi ári.
Tlminn hitti að máli Áskel
Einarsson, framkvæmdastjóra
Fjórðungssambands Norö-
lendinga, og lagði fyrir hann
ýmsar spuiningar varðandi
þróun þess, starfsemi og ýmislegt
fleira.
Þróun um tæpra
30 ára skeið
— Hvert var upphaf Fjóröungs-
sambandsins og hvernig hefur
þaö þróazt I stórum dráttum?
Samtök, sem voru forveri aö
Fjóröungssambandi Norð-
lendinga, voru stofnuö fyrir
frumkvæöi ýmissa presta og
kennara á Noröurlandi. Til-
gangurinn meö stofnun þeirra
samtaka var aö efla Hóla I
Hjaltadal, og stuðla aö verndun
menningarsögulegra minja.
Einnig voru náttúruverndar-
málefni ofarlega I hugum stofn-
enda samtakanna. Hinn 14. júll
1945 voru slöan stofnuö á Akur-
eyri samtök sýslufélaga og
kaupstaöa á Noröurlandi þ.e.
Fjóröungssamband Norö-
lendinga. Aöalmáliö á stefnuskrá
þeirra samtaka var að vinna aö
breytingum á stjórnarskránni, en
einnig tóku þau fylkjaskipan á
stefnuskrá slna. Vildu samtökin
þá, aö stefnt yröi að þvl aö styrkja
framkvæmdavaldiö meö sterkri
forsetastjórn og höföu þau annars
vegar fyrirmyndir frá Bandarikj-
unum en hins vegar úr svissnesku
kantónunum.
Fljótlega hættu þetta að vera
helztu baráttumál Fjóröungs-
sambands Norðlendinga, en þaö
starfaöi áfram sem samtök
sýslnaog kaupstaða. Um 1966 var
oröiö ljóst aö breyta þurfti grund-
Askell Einarsson framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Norð-
lendinga.
Fram kemur I viðtalinu, að I Norðlendingafjórðungi var atvinnuleysi orðið mikið vandamál árið 1966. Mikil atvinnuuppb.vgging hefur oröiö þar síðan og er þessu vandamáli nú
útrýmt. Skuttogararnir hafa oröiö Norðlendingum mikil búbót og hér má sjá nýjasta skuttogara Otgeröarfélags Skagfiröinga, Skafta, sem keyptur var frá Noregi fyrir ári.
Samstarf með
landshlutasamtökum
— Hvernig er háttaö samstarfi
landshlutasamtakanna I hinum
ýmsu landshlutum?
— Á fyrra skeiði fjóröungssam-
takanna á Noröurlandi, á Vest-
fjöröum og Austurlandi þ.e. á
áratugnum 1940-1950 var komið á
fót töluvert samstarf milli þeirra.
Þetta samstarf lagöist aö sjálf
sögöu niöur, þegar starfsemi
hinna fjóröungssamtakanna féll
niöur. Fyrir forgöngu Fjóröungs-
sambands Norölendinga var
samstarfiö tekiö upp á ný I
breyttu formi. í fyrstu náði sam-
starfiö til Austfiröinga og Vest-
firðinga en á slöasta ári bættust
Vestlendingar I hópinn.
Formenn og framkvæmda-
stjórar þessara landshlutasam-
taka halda með sér þrjá fundi á
ári, þar sem tekin eru fyrir mál-
efni, sem varða landsbyggöina. í
sambandi við þessa fundi eru
haldnir þingmannafundir kjör-
dæmanna, tvisvar á hverju Al-
þingi. Ekki er vafamál, að þetta
samstarf hefur á margan hátt
oröiö til góös, og meö þingmanna-
fundunum er fariö inn á
árangursrika braut til að auka
samstarf og skilning milli þing-
manna landsbyggöarinnar. Mörg
málefni blöa nú úrlausnar fyrir
sameiginlegt átak landshluta-
samtakanna.
Erfiðleikar i
ferðamálaþjónustu
dreifbýlisins
— Nú er nýlokiö ferðamálaráö-
stefnu, sem haldin var á vegum
Fjóröungssambandsins. Hvað
geröist markveröast á þeirri ráð-
stefnu?
— Á ráðstefnunni kom fram
eins konar úttekt á stööu feröa-
málaþjónustunnar á Noröurlandi.
Þessi ráöstefna var einn þáttur I
þeirri viðleitni sambandsins að
taka til meöferðar þau mál, sem
efst eru á baugi hverju sinni.
Lengi hefur veriö ljóst, að gisti-
staöir viö aðalsamgönguleiöir og I
smærra þéttbýli, sem gegna árs-
þjónustu, hafa átt viö rekstrar-
erfiöleika að etja á veturna.
Fjóröungsþingiö 1973 geröi um
Tilgangurinn með stofnun þeirra samtaka, sem voru forveri að Fjórðungssambandi Norðlendinga, var
að efla Hóla I Hjaltadal, og stuðla að verndun menningarsögulegra minja.
þetta efni samþykkt. 1 samræmi
viö hana var samþykkt þings-
ályktun um skipan nefndar til úr-
bóta I þessum málum. Sam-
gönguráðherra mun hafa skipað
þessa nefnd.
Niöurstöður ráðstefnunnar fara
til feröamálanefndar, sem kemur
þeim á framfæri viö rikisstjórn og
mótar stefnuna fyrir næsta
fjóröungsþing.
Margt athyglisvert kom fram
t.d. er nú verið aö loka gististöð-
um i sumum bæjum og annars
staðar er aðeins innt af höndum
lágmarksþjónusta viö feröa-
menn. Upplýst var, aö Hótel KEA
á Akureyri hefur aldrei á 30 ára
starfsferli tekizt aö ná fullum af-
skriftum I rekstri sinum.
Samstarf við
alþingismenn.
— Nú hefur komiö fram i frétta-
bréfi Fjórðungssambandsins, aö
haldnir eru sameiginlegir fundir
meö alþingismönnum Norður-
lands. Hvaö getur þú sagt okkur
af þeim?
— Einn meginþátturinn I starfi
Fjóröungssambandsins er kynn-
ing á málefnum fjórðungsins. Al-
þingismenn Noröurlands sitja
fjóröungsþingin. Alþingismenn-
irnar fá aö fylgjast meö öllum
helztu málum sambandsins. 1
haust var tekin upp sú nýbreytni,
aö fyrir þing var haldinn sam-
eiginlegur fundur þeirra meö
fjóröungsráöi. Þar voru kynnt
málefni sambandsins m.a. sam-
gönguáætlun, orkumál og varan-
leg gatnagerö.
Þaö var samdóma álit, aö þessi
fundur heföi veriö gagnlegur og
skapaö nánari tengsl milli aöila.
Nú er verið aö ljúka viö sam-
gönguáætlun fyrir Noröurland.
Þetta verkefni ásamt orkumálun-
um eru stærstu samstarfsverk-
efni Fjórðungssambandsins og
alþingismanna Norölendinga.
—HJ—