Fréttablaðið - 13.06.2007, Qupperneq 25

H A U S
MARKAÐURINN 9MIÐVIKUDAGUR 13. JÚNÍ 2007
Ú T T E K T
fyrirtækja
ársþingið Nofoma 2007 í
ist hann sömuleiðis um nýsköpun,
Þeir Árni Halldórsson og Gunnar
Stefánsson segja lítið vitað um stöðu
íslenskra fyrirtækja á sviði vöru-
stjórnunar. Mun meira liggi fyrir
um norræna markaðinn, sem hafi
verið grannskoðaður. „Við vitum
í rauninni ekki neitt um íslenska
markaðinn,“ segir Árni. „Það eru
samt til skoðanir einstakra stjórn-
enda, en þær segja lítið til um
hvernig ástandið er þegar á heild-
ina er litið.“
„Það þarf að gera svipuð verkefni
og hafa verð gerð á Norðurlöndum,“
segir Gunnar. Á meðal þess er að
gera spurningalista og senda þá til
fyrirtækja. „Svo þarf að greina vöru-
stjórnunina og reyna að sjá þörfina
og mynstrið hjá fyrirtækjum og
neytendum,“ segir hann og bætir
við að síðastliðin ár hafi orðið gríð-
arleg breyting á vörustjórnun, ekki
síst eftir að hlutverk heildsalans
breyttist, auk þess sem gríðarlegar
breytingar hafi orðið úti á landi.
Málið sé því aðkallandi.
„Það hefur mikið breyst frá því
heildsalarnir keyrðu í verslanir og
reyndu að selja verslunarfólki vör-
urnar sem þeir fluttu inn sjálfir.
Þetta hefur breyst mjög mikið,“
segir Gunnar.
Árni tekur undir að hlutverk
gamla heildsalans sé allt annað nú
en áður. „Flutningafyrirtæki eru
orðin miklu betri í því að koma
vörunni frá A til B. Það þarf ekki
lengur heildsala til að vaka yfir
henni,“ segir hann og bendir á að
stjórntæki innkaupa hafi þróast
verulega og fólk sem sinni innkaup-
um hafi meiri möguleika á þjálfun
og menntun en áður.
„Það sem er byltingarkenndast
er að smásöluverslanir eru farnar
að draga að sér vörur. Þær þurfa
ekki að bíða eftir heildsalanum
lengur,“ segir Gunnar og bætir því
við að eftir að sjóflutningar lögð-
ust af í kringum landið hafi orðið
gríðarleg breyting á vörustjórnun.
„Áður sigldu menn miklu magni af
vörum á Akureyri og keyrðu þær
síðan þaðan. Núna er öllum vörum
ekið frá Reykjavík til Akureyrar á
hverjum degi. Þaðan halda þær svo
áfram. Akureyri er með þessu móti
að hverfa sem miðstöð vörustjórn-
unar fyrir Norður- og Austurland,“
bendir hann á og bætir við að hann
spái því að Reykjavík verði stóra
birgðastöð landsins á næstu árum.
„Þetta gerðist fyrir fimmtán til
tuttugu árum í Evrópu en hefur
gerst á aðeins þremur árum hér!“
Spurðir hvort það hafi verið gott
eða slæmt að strandsiglingar hafi
hætt með tilheyrandi afleiðingum
segir Árni það allt fara eftir spurn-
ingunni.
Gunnar bætir því við að þetta hafi
verið gott út frá þjónustustiginu en
slæmt ef horft sé á slit á vegum og
með tilliti til mengunar. „Íslensk-
ir vegir eru allt að því byggðir upp
eins og hestaslóðar. Þeir eru ansi
mjóir og óvíst hvort vegkantar þoli
samtaka álag veðurfars og þunga
flutningabíla. Þannig getur þetta
aukið álag á vegakerfið við fyrstu
sýn, en á hinn bóginn er ekki verið
að flytja sömu vöruna fram og til
baka á milli landshluta eins og var
tilfellið fyrir nokkrum árum,“ segir
Árni.
„Það er mjög ódýrt að flytja
vörur fjórðunga á milli og jafn-
vel á milli landa,“ segir Gunnar.
„Þetta er ekki nema nokkur pró-
sent af heildarverðinu. Það breytir
engu um samkeppnishæfni og þess
vegna er þeim ekið út um allt í
stað þess að geyma þær á mörg-
um stöðum,“ segir hann en leggur
áherslu á að umhverfismál séu ekki
komin það langt að þau taki á meng-
uninni sem skapist við flutningana.
„Við getum samt haft áhrif ef
við viljum. Ákvörðunin liggur
alltaf hjá neytandanum á endan-
um,“ segir hann. Árni samþykk-
ir það en bendir á að upplýsingar
vanti um íslenska markaðinn til að
hægt sé að koma með tillögur að úr-
bótum. „Það vantar upplýsingar um
það sem virkilega þarf að fara með
bílum og hvað mætti fara með skip-
um. Slíkt myndi gera okkur auð-
veldara fyrir,“ segir hann.
Lítið vitað um íslenska markaðinn
Lítil fyrirtæki geta farið úr sjón-
línu stóru fyrirtækjanna. Þar geta
þau vaxið hljóðlega og skotist upp á
yfirborðið þegar minnst varir. Með
þessu móti geta þau orðið stærri
en stóru keppinautarnir, að sögn
Richards Lamming, deildarforseta
og prófessors í innkaupum og að-
fangastjórnun við Southampton-
háskóla í Bretlandi.
Lamming var aðalræðumaður á
Nofoma-ráðstefnunni í síðustu viku
og fjallaði þar um nýsköpun fyrir-
tækja með sérstakri áherslu á þá
þætti er varða sambönd birgja og
viðskiptavina þeirra. Hann sagði
fyrirtæki verða að leita allra leiða
til að halda lífi í hörðum heimi
viðskiptanna. Þar skipti nýsköpun
miklu máli.
Í nýsköpun felst truflun á nú-
verandi aðstæðum, að hans sögn.
„Sjáðu lággjaldaflugfélögin fyrir
tíu árum,“ segir Lamming afslapp-
aður og rólegur að ræðu sinni lok-
inni í hádegishléi. „Þegar lággjalda-
flugfélögin komu fram sögðust þau
ekki ætla að bjóða upp á neitt.
Hvorki mat, kaffi né annað. Stóru
félögin, British Airways, SAS og
fleiri töldu þau ekki ógn við sig.
Það má því segja að lággjaldaflug-
félögin hafi farið úr sjónlínu stóru
fyrirtækjanna og vaxið þar. Raunin
varð sú að flestir kusu ódýr flug-
fargjöld umfram þægindi,“ segir
Lamming og bendir á að flugfloti
lággjaldaflugfélaganna hafi stækk-
að hægt og bítandi í skjóli smæð-
arinnar. Hafi mörg þeirra verið
orðin stór þegar stóru félögin ætl-
uðu að bregðast við samkeppninni.
Stóru flugfélögin hafi goldið afhroð
vegna viðhorfs síns, sum orðið að
sameinast öðrum flugfélögum til
að komast af.
Lamming tekur Kodak sem dæmi
um fyrirtæki sem hafi orðið undir
í samkeppninni, en fyrirtækið stóð
fast á því að stafrænar myndavél-
ar myndu aldrei verða vinsælar.
„Kodak var í raun langt á undan
öðrum og átti mikið af einkaleyfum
fyrir stafrænar myndavélar allt frá
sjöunda áratug síðustu aldar. Þeir
þróuðu tæknina þess vegna ekk-
ert,“ bendir Lamming á og leggur
áherslu á að hefði Kodak snúið sér
alfarið að þróun stafrænna mynda-
véla hefði það hrist harkalega upp
í filmuframleiðslu fyrirtækisins,
sem skilaði Kodak miklum hagnaði.
Hann segir að í stað þess að fylgja
öðrum fyrirtækjum eftir í þróun
stafrænna myndavéla hafi Kodak
þvermóðskast og talið sér trú um
að filmurnar myndu lifa. „Þeir
gerðu ráð fyrir mikilli aukningu í
notkun filmuvéla í Asíu, sérstak-
lega í Kína, og byggðu upp miklar
birgðir af filmum. Þær spár rætt-
ust ekki þar sem flestir keyptu sér
stafrænar myndavélar í stað filmu-
véla,“ segir Lamming en bendir þó
á að erfitt sé að sjá fyrir breyting-
ar sem þessar. Alltaf sé hægt að
vera vitur eftir á. En það geti verið
dýrkeypt. Menn verði því ævinlega
að vera á varðbergi og fylgjast vel
með ætli þeir að komast af.
„En fyrirtækjum er stjórnað af
fólki. Og það er fólkið sem ýmist
stendur í vegi fyrir breytingum eða
fleytir þeim áfram,“ segir Lamm-
ing.
Lítil fyrirtæki vaxa undir sjónlínu hinna stóru
við rekstur fyrirtækja. Þar er það líka allt-
umlykjandi enda fyrirtækjum beinlínis lífs-
nauðsynlegt að halda utan um vöru með öllum
hætti, bæði til að ná henni í hús og koma henni
sem fyrst á áfangastað með sem ódýrustum
hætti, hvort sem það er neytandi eða þriðji
aðili (þ.e. annað fyrirtæki eða verslun) sem
tekur á móti henni. Þá má nýta vörustjórnun
með góðum árangri til að hindra ónauðsynleg
afföll af vöru á lager og halda utan um veltu-
hraða og birgðahald svo eitthvað sé nefnt. Allir
þessir þættir geta sparað fyrirtækjum drjúg-
an skildinginn.
Margvísleg vörustjórnunarkerfi og -tól eru
til og fara þau allt eftir stærð og umfangi
fyrirtækja, fjölda birgja sem þau tengjast og
þeim fyrirtækjum sem eiga í viðskiptum. Síð-
ari ár hafa fjölmörg fyrirtæki endurskoðað
stefnu sína innan vörustjórnunar, sem hefur
leitt til þess að sum hver skilgreina stjórnsvið
hennar sem „stjórnun aðfangakeðjunnar“; or-
sakir vandamála og leiðir til árangurs er ekki
að finna einungis innan veggja eigin fyrir-
tækis, heldur þarf oft að vinna náið með út-
völdum birgjum og viðskiptavinum til þess að
komast skrefi framar en keppinauturinn.