Tíminn - 16.06.1982, Blaðsíða 11

Tíminn - 16.06.1982, Blaðsíða 11
MIÐVIKUDAGUR 16. JÚNÍ 1982 15 menningarmál Sýniljóð og skúlptúrar KJARVALSSTAÐIR MAGNÚS TÓMASSON Sýniljóð II Visual Poetry II & Skolptur. 4. júní - H. júlí 1982 83verk Opið á venjulegum tíinuni. Þeir sem rita um sýningar í blöð komast oft i þann vanda, sem er verri en sá að veita leiðsögn, ef svo má orða það. Tala hreint út um það hvað sé gott og hvað sé slæmt á sýningum, að ekki sé nú talað um þegar listamenn halda ár eftir ár allt að þvi sömu sýninguna, eins og Septem-hópurinn gjörir stundum. En það er sá vandi að geta sér til um það hvort sýning sem heild sé það sem máli skiptir, eða hvort einstök verk séu það sem máli skiptir, að hver sýning sé i rauninni margar einingar, t.d. málverk, sem meta beri eins og þegar saltfiskur er ragaður, eða skreið metin til útflutnings. Þá er hvert eintak metið sérstaklega og flokkað. Þó ber það við að haldnar eru sýningar, þar sem ullarmatsreglan á ekki við. Minnist ég t.d. sýningar Guðbergs Bergssonar er hann hélt i FÍM salnum fyrir nokkrum árum og allar myndir snérust svo að segja um það sama. Sýning Magnúsar Tómassonar, mynd- listarmanns er á nokkuð óglöggum skilum, hvað þetta áhrærir, þarna eru mörg áhugaverð myndlistarverk, sum ný, önnur eldri, en ef til vill er það fyrst og fremst sú veröld sem þarna verður til, sem máli skiptir, fremur en ein og ein mynd, eitt og eitt hugverk. Umsögnin verður líka örðugri en oft áður, því dúnmjúkt sólskinið verður ekki vegið á hina venjulegu vog, né mælt með hinni hefðbundnu stiku gagnrýn- andans. Magnús Tómasson er aðeins einskon- ar skáld, sem býr til fingerða muni í stað þess að rita hugsanir sínar á blað, inntak myndanna er ekki form þeirra, eða litur, heldur orðið, eða hugsunin. Reyndar virðist listamaðurinn þarna vera í engu minni vanda en sá sem skrifa á um það á prenti, sem verið er að segja með dularfullum táknum myndlistar- innar, því Magnús gerir ofurlitla grein fyrir hugmyndum sínum og vinnu. Er vert að grípa niður i þá greinargerð, og er þá stiklað á stóru. Hann segir m.a.: „Það var á árunum 1967-69 að ég bjó til ýmsa hluti, sem mér gekk illa að fella að ríkjandi myndstefnum. í bland voru litlar sprettimyndabækur, þ.e. að þegar opnaður er tvíblöðungur sprettur fram þrívíð mynd, einsog í ævintýrabókunum um stígvélaða köttinn og Hans og Grétu, sem ég minnist frá æsku. Þá duttu mér i hug orðin „visual poetry,,, rétt einsog maður veifar röngu tré, og allt verður að heita eitthvað. Nokkrar þessara sprettimynda rötuðu síðar saman í bók, sem gerð var í einu eintaki undir samheitinu „sýniljóð" eða „visual poetry". Þessi snörun á ensku orðunum „visual poetry" yfir í „sýni- ljóð" var meira af skyldurækni við það ylhýra en ánægju með orðið. En hvað er þá „visual poetry"? Ef til vill mætti skilgreina pað svona: Það er eitthvað, sem er of tengt ljóði til þess að geta verið mynd og of myndrænt til þess að geta verið ljóð, eða: ekki nógu myndrænt til þess að geta verið mynd og heldur ekki nógu ljóðrænt til þess að vera ljóð. Efnislega eru „sýniljóð" einsog hverjar aðrar lygisögur, misjafn- lega sannar, misjafnlega fyndnar, sumar soldið „lousy-sneddy" og fljóta hér með sakir frumstæðrar kímnigáfu höfundar." Ennfremur segir hann: „Undarlegir eru mennirnir, fyrst loka þeir fuglana inni búri, búa svo til vél, sem getur flogið. Síðan skera þeir tungurnar úr næturgölunum og búa til tæki sem syngur. Og þegar ég horfi á þessa vesalings fugla í myndunum, efast ég um sannleiksgildi málsháttarins, að betri sé einn fugl í hendi en sjö i skógi. Ekki veit ég nákvæmlega, hvenær ég fór fyrst að hugsa um flug, en um 4-5 ára aldur kannaði ég flugþol fiskiflugna með því að binda tvinnaspotta um miðjuna á þeim og láta þær síðan fljúga með eins langan spotta og þær þoldu. Álíka langt má rekja eggin. „Ef þú einn góðan veðurdag, sérð eitthvað litið og hvítt koma ofan úr loftinu, þá er það kjarnorkusprengja", sagði bróðir minn við mig, þegar við vorum minni en við erum núna og vorum að skoða kaffipakkamynd, sem hann fullyrti að væri af vél sem framleiddi kjarnorku- sprengjur. Seinna komst ég að því að þetta myndi hafa verið útungunarvél. En síðan hefur mér hætt til að rugla saman eggjum og kjarnorkusprengjum, og ætíð búist við einhverju hvitu ofan frá." Magnús Tómasson er fæddur í Reykjavik árið 1945 og stundaði myndlistarnám í Listaháskólanum i Kaupmannahöfn á árunum 1964-1970. Hann hélt sina fyrstu einkasýningu í Bogasalnum árið 1962 og hefur síðan haldið margar sýningar og tekið hefur hann átt i samsýningum. Hann var einn af stofnendum Gallerí SÚM árið 1969, en sú stofnun átti vissan þátt í að opna dyrnar fyrir nýlist, eða sýniljóðum. Þar var ein tilraunastofan í íslenskri myndlist um nokkurra ára skeið og þar var heimurinn frelsaður svo að segja i hverri viku, þegar best lét. Magnús Tómasson er nú á launaskrá hjá Reykjavíkurborg, en sú nýbreytni hefur verið tekin upp að hafa einn reykvískan myndlistarmann á launum árlega, og má á vissan hátt telja þessa sýningu vera kvittun fyrir þau laun. Þóra Kristjánsdóttir greinir frá þessu i sýningarskrá, en þar segir i upphali: „Þó að sitthvað sé tílviljun háð í heimi hér, getur það þó ekki verið tilviljunin einber hver valdist fyrstur til að þiggja starfslaun Reykjavíkurborgar úr hópi listamanna, verða fyrsti „borgarlista- maðurinn" eins og það hefur verið kallað i gamni og alvöru. Sem betur fer er sú gróska i okkar listum, að úr mörgum góðum kostum var að velja, og verður svo vonandi framvegis ef þessi tilhögun verður að þeirri hefð sem stefnt er að og staðfest er með vali annars listamanns sem framúr skarar á yfir- standandi ári. Auðvitað kemur sú tilviljun til skjalanna, hvar menn eru staddir í vinnu sinni, þannig að þeir sækist eftir þessari aðstöðu. En það hygg ég flestir menn mæli, að Magnús Tómasson hafi verið vel að þessari viðurkenningu kominn. Verk hans, sem hann kallar „sýniljóð" eru nýsköpun í okkar myndlist, persónuleg tjáning listamanns er gengur sína eigin götu, sem er ekki að öllu leyti troðin, en hann ratar þó býsna vel." Sýning Magnúsar Tómassonar er fremur stór, miðað við þá smámuni sem myndir hans gjarnan eru, en myndir hans eru eiginlega hálfgerðar örverur, sumar að minnsta kosti. Ef undanskildar eru fáeinar „venju- legar myndir", þá fjallar listamaðurinn mikið um einhvers konar boðskap, eða vangaveltur. Þarna eru lágmyndir, höggmyndir, einingamyndir, skordýr, fuglar og sára- bindi. Ennfremur skúlptúrar. Þótt sýningin sé ein, þá flokkar listamaðurinn hana í nokkra flokka. Hann byrjar á lágmyndum úr pappir og teikningum. Þá kemur Ágrip af sögu flugsins. Skúlptúr og loks Utanhúss. Litur sýningarinnar er hvitur, ef hvítt kallast þá á annað borð litur og skáldskapurinn, eða inntakið er aðal- atriði myndanna, fremur en augnaynd- ið. Magnús er leikinn vel i höndunum. Hann er dverghagur. Hann er hins vegar ekki upphafsmaður þeirrar stefnu, er hann fylgir, eða trúarbragðahöfundur. Fjölmargir listamenn kjósa að setja sinn boðskap fram svona, þótt ef til vill hentaði ritmál og tónlist stundum álika vel. Magnús Pálsson fæst t.d. við svipaða vinnu. Lika Jón Gunnarsson, að maður nefni svo ekki útlendingaherdeildina, sem grafið hefur sig niður á þessar vigstöðvar. Endalaust má deila um það, hvort boðskapur eigi endilega að vera í listaverki, eins og málsháttur í páska- eggi, eða rúsinur í jólaköku. En þar sem mynd og ljóð , eða boðskapur ganga samsiða, tekst vinna Magnúsar Tómas- sonar best. Það mætti nefna leikmyndir og skáldið er gesturinn i húsi listamanns- ins, og leikarinn lika. Jónas Gnðmundsson. Jónas Goðmnndsson skrifar um myndlist. Af rican Sancfus ¦ Akureyringar lögðu til forvitnilegan þátt í Listahátíð '82, svarta messu eftir Bretann David Fanshawe. Fanshawe ferðaðist um A-Afriku og kynnti sér tónlist þarlendra og tók upp á segul- band. Upptökur þessar blandar hann svo eigin tónsmíð fyrir kór (Passíukór- inn á Akureyri), einsöngvara (Signý Sæmundsdóttir) og fáein hljóðfæri (2 gítarar, 3ja manna slagverk, pianó, orgel). Roar Kvam, norskur stofnandi og stjórnandi Passíukórsins i 10 ár, stjórnaði öllu sem rann saman í einni heild eins og ólmur straumur. African Sanctus er byggt upp i aðalatriðum eins og kaþólsk messa - Kyrie, Gloria, Credo, o.s.frv. Þar kennir margra grasa, sem vonlegt er. En einhvern veginn minnti heildin mig dálítið á Carmina Burana eftir Carl Orff: þetta er pínulítið simpilt, en afskaplega kunnáttusamlega og hugvit- samlega gert, enda hittir það beint i mark hjá áheyrendum sem fögnuðu ákaft, þannig að endurtaka þurfti tvo kafla, þá sem æsilegastir voru, lokaþátt- urinn Gloriu og Faðirvor. Eins og forsvarsmaður Akureyringa sagði einhvers staðar, þá töldu þeir sig hafa eitthvað óvenjulegt fram að færa, og komu því á Listahátíð á eigin kostnað. Og þeir höfðu sannarlega erindi sem erfiði, því þessi sýning var mjög vel heppnuð i alla staði - Listahátíð '82 minnír mest á hin frægu orð Maós formanns: Látið hundrað blóm blómstra - því hér hefur nær þvi sérhver atburður verið „uppákoma", að einhverju leyti óvenjulegur eða sér- kennilegur. Og það á að sjálfsögðu ekki sist við flutning Passíukórs Akureyrar á þessari svörtu messu. 15.6. Sigurður Steinþórsson Ka m mers vei t Listahátíðar ¦ Nú hefur sá merkisatburður gerst, að felldir voru niður tollar af hljóðfær- um. Lýkur þar með langri baráttu hljóðfæraleikara fyrir réttlætinu, en tollur þessi, 30-50%, hefur lagst mjög misjafnlega á menn: hann hefur verið nánast sem þungaskatttur i hljóðfæri þvi fáir eigendur smáhljóðfæra munu hafa keypt hljóðfæri sín hérlendis. Á Ragnar Arnalds fjármálaráðherra heið- ur skilinn fyrir að hafa látið undan þrýstingi tónlistarmanna - eða kannski snúist undan vindi réttlætis og skynsemi. Þessi breyting kann að hafa það í för með sér, að tónlistarnám verði ennþá almennara en nú er, en um árangur undangenginna eins eða tveggja áratuga sáu menn gleðilegt dæmi á tónleikum Kammersveitar Listahátiðar á sunnu- daginn (13. júni). Þar stjórnaði Guð- mundur Emilsson (f. 1951), en einleikar- ar voru fjórir, fæddir á bilinu 1947-1963, auk þess sem Ad Astra eftir Þorstein Hauksson (f. 1949) var þarna flutt. Hljóðfæraleikararnir höfðu semsagt tvo samnefnara: þeir voru allir ungir, og allir islenskir, en margir þeirra höfðu komið sérstaklega heim frá útlöndum til að taka þátt i þessum atburði, og aðrir eru í sumarleyfi frá skólum erlendis. Það var ekki dónalegt að heyra langa einleikskafla Variaciones Concertantes eftir Brasiliumanninn Alberto Gina- stera frá fólki eins og Gunnari Kvaran knéfiðlara og Unni Sveinbjarnardóttur lágfiðlara, svo dæmi séu nefnd um það sem þarna gat að heyra úr hljómsveit- inni. Enda verður þess ekki langt að biða að Sinfóníuhljómsveit íslands geti verið alíslensk án þess að tapa gæðum, ef það væri keppikefli i sjálfu sér. En hin aðferðin, hin bandaríska, að flytja inn fullnuma afreksmenn í hljóðfæraleik og fá þá til að setjast að, er auðvitað í fullu gildi líka, og sjálfsagt mun ódýrari þegar á heildina er litið. Á efnisskrá voru fjögur verk: Ad Astra (1982) eftir Þorstein Hauksson er að sögn höfundar afrakstur margra mánaða tölvuvinnu í Stanford - en spyrjum ekki um aðferð heldur árangur. Ad Astra er eins og marvaði, limbó, án hreyfingar. Um tíma spila strengjaleik- ararnir á vínstaup með boga sínum, og auk þess heyrðist mér vera spilað á sög. Mér finnst saltfiskur ennþá vera skemmtilegasta óhljóðfærið sem spilað hefur verið á hér á landi. Sinfonia Concertante fyrir hljóm- sveit, fiðlu og lágfiðlu er talin með merkari verkum Mózarts. Hinir ungu einleikarar, Sigurlaug Eðvarðsdóttir og Ásdís Valdimarsdóttir, léku fallega og af miklu öryggi, en hefðu mátt taka meira é með köflum, ekki sist lágfiðlan. Richard Strauss samdi Duo Concer- tante fyrir hljómsveit, klarinett og fagott 1948, árið áður en hann dó. Ég hef ekki heyrt Sigurð Snorrason spila einleik jafn-valdsmannslega fyrr, en ekki þarf að spyrja að öðrum góðum eiginleikum. Fagottið fellur dálítið í skuggann hjá tónskáldinu, en Hafsteinn fékk þarna góða kafla á milli. Skemmtilegt verk með undraverðum æskuljóma hjá hin- um 84ra ára Bæjara. Og loks áðurnefndar Variaciones Concertantes eftir Ginastera, 11 til- brigði við tema og hvert tilbrigði fyrir eitt eða fleiri sólóhljóðfæri. Þetta verk er, eins og tónleikaskráin segir, fádæma gott. Og það var þessi unga og ókynskipta hljómsveit lika. Framtíðin blasir við i íslenskri tónlist. . 15.6 Sigurðnr Steinþórsson Sigurður Steinþórsson skrifar um tónlist

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.