Tíminn - 18.12.1987, Blaðsíða 8

8 Tíminn
Föstudagur 18. desember 1987
Tímirm
MÁLSVARIFRJÁLSLYNDIS, SAMVINNU OG FÉLAGSHYGGJU
Útgefandi: Framsóknarflokkurinn og
Framsóknarfélögin í Reykjavík
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar:
Aöstoöarritstjóri:
Fréttastjórar:
Auglýsingastjóri:
Kristinn Finnbogason
Indriöi G. Þorsteinsson ábm.
IngvarGíslason
OddurÓlafsson
Birgir Guömundsson
EggertSkúlason
SteingrímurGíslason
Skrifstofur: Síðumúli 15, Reykjavík. Sími: 686300. Auglýsingasími:
18300. Kvöldsímar: Áskrift og dreifing 686300, ritstjórn 686306,
íþróttir 686332, tæknideild 686387. Setning og umbrot: Tæknideild
Tímans. Prentun: Blaöaprent h.f. Auglýsingaverð kr. 400 prdálk-
sentimetri.
Verð í lausasölu 55.- kr. og 65.- kr. um helgar. Áskrift 600.-
Tónlistarskólar
Færa má að því ýmis rök að í fáum greinum
mennta og menningar hafi orðið meiri framfarir
hér á landi síðustu áratugi en í tónlist.
Reyndar var það eitt af nýmælum í barnafræðslu
eftir að fræðslulög voru sett upp úr aldamótum,
fyrir meira en 80 árum, að börnum skyldi a.m.k.
kenna söng hvað sem liði annarri tónmennt. Á
þessum gamla grunni hafa tónmenntir síðan þróast
sem kennslugrein í skólakerfinu og að sjálfsögðu
tekið mestum stakkaskiptum á síðustu árum, enda
svo um flesta hluti.
Allir sem láta sig uppeldis- og skólamál varða
þekkja gildi tónlistarnáms. Sú ánægjulega þróun
hefur einnig orðið að leitast hefur verið við að
tónlistarfræðsla færi fram um allt land og væri ekki
bundin við stærri kaupstaði eina, hvað þá höfuð-
borgina sem slíka. Það er skylda skólayfirvalda að
sjá til þess að ekki verði á neinn hátt slakað á um
þá stefnu að tónlistarnám beri hátt í grunnskólum
og að frekari möguleikar til tónmennta séu fyrir
hendi eftir því sem kostur er.
Framtíð tónmennta í skólakerfinu hefur skyndi-
lega orðið að almennu umræðuefni, og satt að
segja með óvæntum hætti og þess háttar ákafa sem
slettir í allar áttir.
Urh tónlistarskóla sem sjálfstæðar stofnanir hafa
gilt sérstök lög sem í meginatriðum ganga út frá
því að þeir séu reknir á vegum sveitarfélaga, en
ríkissjóður leggi fram helming kennaralauna. Að
formi til eru tónlistarskólar því skólar sveitarfélaga
en ekki ríkisskólar. Hins vegar hefur stuðningur
ríkissjóðs ráðið úrslitum um stofnun og starfrækslu
tónlistarskólanna. Aðstoð ríkisins í þessu efni
hefur verið sú hvatning sem ráðið hefur örri
uppbyggingu tónlistarskólanna. Verður ekki ann-
að sagt en að þetta samstarfsverkefni ríkis og
sveitarfélaga, sem rekstur tónlistarskólanna er,
hafi gefist vel.
Nú hefur hins vegar komið upp sú staða að í
almennum umræðum um nýskipan í verkaskipt-
ingu milli ríkis og sveitarfélaga hafa forystumenn
sveitarfélaga lagt áherslu á að rekstur tónlistar-
skóla verði algerlega á vegum sveitarfélaganna án
beinna ríkisframlaga.
Þótt þetta atriði sé að sjálfsögðu liður í stærra
máli sem er heildarsamkomulag um verkaskiptingu
ríkis og sveitarfélaga, þá er ekki þar með sagt að
það sé besta lausnin fyrir málefnið sjálft að svo
komnu, að ríkið leggi ekkert fram til tónlistarskól-
anna með beinum hætti eins og verið hefur.
Því er rétt, og þarf engu að raska í heildarsam-
komulaginu, að beðið sé með það að láta þetta
ákvæði koma til framkvæmda. Þetta mál þarf
nánari athugunar við áður en látið er á það reyna.
Málið er nú til athugunar í félagsmálanefnd
neðri deildar Alþingis. Formaður nefndarinnar,
Alexander Stefánsson fyrrv. félagsmálaráðherra,
hefur tjáð Tímanum að hann muni leggja til í
nefndinni að framkvæmd þessa ákvæðis verði
frestað. Æskilegt er að sú tillaga nái fram að ganga.
GARRI

Hver boraar brúsann?
Hún var athyglisverð fréttin sem
Garri las í Dagbláðinu-Vísi í fyrra-
dag um notkun kreditkorta hér á
landi núna fyrir jólin og þann
kostnað sem því er samfara. DV
reiknar það út að gera megi ráð
fyrir að um 2,5 miljarða króna
vörukaup verði greidd með Visa
og Eurocard kortum fyrir íhöndfar-
andi jól. Þetta er upphæðin sem
korthafar munu skulda nú um
áramótin, og hún á að greiðast
annað tveggja í byrjun janúar eða
í byrjun febrúar.
Af þessari summu reiknast blað-
inu þama til að tekjur kreditkortaf-
yrirtækjanna tveggja verði ekki
undir 40 miljónum króna. Sú upp-
hæð greiðist annars vegar af versl-
unum sem taka við greiðslum með
kortunum í formi þjónustugjalds,
og hins vegar af korthöfum sem
útskriftargjald. Eru þá ótalin ár-
gjöld korthafa, sem munu nema
um 80 miljónum til viðbótar.
Hér er Ijóst að verulegar upp-
hæðir eru á ferðinni. Ekki ætlar
Garri þó að sinni að fara að
agnúast út í þessar tekjur fyrirtækj-
anna tveggja sem sjá um kort-
aþjónustuna. Þau hafa vitaskuld
sinn kostnað af þjónustu sinni, og
meðan ekki koma fram upplýsing-
ar um annað er ekki ástæða til að
ætla að þar sé um neinn óeðlilegan
ofsagróða að ræða.
En hitt er annað mál að með
þessum útreikningum DV er síður
en svo öll sagan sögð. Það eru
verslanirnar sem lána kortanotend-
um þessa peninga, og þau lán eru
ckki aðeins vaxtalaus heldur þurfa
seljendur þar að grciða kostnað af
þeim til viðbótar sem nemur þjón-
ustugjaldinu til kortafyrirtækj-
anna.
Dýrt f jármagn
Eins og menn vita er lánsfé dýrt
í dag, og fjármagnskostnaður fljót-
ur að hlaða upp á sig. Það liggur í
hlutarins eðli að slíkur kostnaður
af tveimur og hálfum miljarði, sem
lánaður er frá því i desember og
fram í janúar eða febrúar, kemur
til með að hlaupa á töluverðum
upphæðum. Eins og menn vita
stendur verslunin ekki svo vel í dag
að hún liafi efni á því að taka á sig
og greiða af álagningu sinni útgjöld
af slíkri stærðargráðu.
Af því leiðir hitt að allur þessi
kostnaður getur ekki annað en
gengið beint út í verðlagið. Með
öðrum orðum þá eru landsmenn
allir sem einn núna þessar vikurnar
að greiða þann kostnað sem fylgir
því að þeir sem nota kortin eru þar
með að fá tvo og hálfan miljarð að
vaxtalausu láni fram á næsta ár.
Það liggur í hlutarins eðli að
þetta er orðinn stór kostnaðarliður
í verslunarþjónustu nútímans hér
hjá okkur. Og þá vaknar spurning-
in hvort sanngjarnt sé að þetta sé
greitt í vöruverðinu, þ.e.a.s. af
neytendum í heild, líkt og er í dag.
Eins og menn vita hefur verið
lögð á það mikil áhersla nú undan-
farið að reyna með öllum ráðum að
lækka vöruverð í landinu, meðal
annars nieð því að gefa verðlag
sem frjálsast og auka þar með
verðsamkeppni verslana. Og jafn-
framt þessu hcfur það gerst að með
stórbættum samgöngum er landið
stöðugt að færast nær því að verða
eitt markaðssvæði, sem fyrst og
fremst hefur til þessa bitnað á
dreifbýlisversluninni og þeirri
þjónustu sem hún veitir.
Mótsagnirnar
Það eru þess vegna verulegar
mótsagnjr fólgnar í þessu öllu
saman. Á sama tíma og samkeppn-
in eykst hröðum skrefum gerist
það að á verslunina eru lagðar
stórauknar byrðar af fjármagns-
kostnaði vegna kortaviðskiptanna.
Það segir sig sjálft að þessu verður
verslunin að velta áfram yfir í
verðlagið, það er að segja á neyt-
endur sem borga brúsann.
Ofan á þetta kemur svo hitt að
þetta gerist á sama tíma og neyt-
endur um land allt eru að verða
mun hreyfanlegri en fyrr og sækja
þannig verslun til fjarlægra þéttbýl-
isstaða, fyrst og fremst Reykjavík-
ursvæðisins, í mun meira mæli en
þekkst hefur áður í landssögunni.
Af þeim sökum einum á dreifbýl-
isverslunin nú við enn meiri vanda
en ella væri, sem hún þarf vitaskuld
að mæta.
Við verðsamkeppnina við þétt-
býlisstaðina bætist svo að hún þarf
núna einnig að taka þátt í þvi að
innheimta af viðskiptavinum sínum
þeirra hlut í kostnaðinum við
greiðslukortin. Hitt er svo aftur
annað mál hvaða réttlæti er í því
að þeir, sem ekki nota kortin, þurfí
að taka á sig hlut í kostnaðinum við
vaxtalausu lánin sem hinir fá. Get-
ur verið að þetta endi með því að
upp komi hér kröfur um það að
kortafyrirtækin fari út á þá braut
að innheimta bæði vexti og kostnað
af starfsemi sinni af kortanotend-
um einum? Sannast sagna er að
það væri ekki ócðlileg krafa, miðað
við það hvernig þessi mál eru nú
farin að þróast hér. Garrí.
VÍTT OG BREITT
Glasgowprís á
fölskum tönnum
Á gær var samanlagður blað-
síðufjöldi dagblaðanna í Reykja-
vík 232 síður. Að auki komu út 64
blaðsíður af Helgarpósti. Bróður-
partur síðnafjöldans er lagður und-
ir Moggaboðskap sem mestanpart
eru ábendingar um hvílík ósköp
maður verður að kaupa til jólanna.
Margt fleira fróðlegt og upp-
byggilegt er í blöðunum sem erfitt
er að meðtaka á þeim skamma
tíma sem gefst þar til næsta blaða-
holskefla hvolfist yfir.
Eitthvað situr þó eftir þegar
búið er að fletta 296 síðum, svo
sem eins og þau tíðindi, sem slædd-
ust inn í jólagjafablaðið stóra, að
íslendingar séu farnir að kaupa sér
falskar tennur í Bretlandi og eru
það mun hagkvæmari viðskipti en
að láta smíða gebissið upp í sig hér
heima.
Það voru íslenskir sjómenn, sem
oft eiga erindi til Hull, sem komust
á snoðir um að velferðarríki Mar-
grétar Thatcher greiðir helminginn
af fölskum tönnum sem settar eru
upp í fólk í landi hennar. Þarna er
því hægur vandi að njóta góðs af
breska félagsmálapakkanum, sem
ekki er síðri en sá sem réttur er að
eybyggjunum á Fróni.
Eins dauði
er annars brauð
Allfrægar eru verslunarferðir
þegna Kringlulands til Bretlands-
eyja til að gera hagkvæm innkaup.
Um þessar mundir eru þær í há-
marki og annar flugflotinn ekki
flutningsþörfinni. Sérstaklega er
barningurinn heim erfiður enda
farangurinn meiri en hægt er að
troða í lestarrými flugvéla.
Þegar nú er komið í ljós að
niðurgreiddar falskar tennur kosta
ekki nema þrjú þúsund krónur í
Hinu sameinaða konungsríki leik-
ur ekki vafi á að enn fleiri eiga
erindi þangað en til þessa. Þetta
eru góð tíðindi fyrir ferðaskrifstof-
urogsamgöngufyrirtæki. Hinsveg-
ar er ekki ástæða fyrir tannlækna
og tannsmiði, né innflytjendur
hráefna í falskar tennur að fagna.
Það er sama hvað reynt er að
líkja eftir útlöndum hér heima,
alltaf skal eitthvað nýtt finnast sem
gerir útlandið eftirsóknarverðara
en hólmann við Dumbshaf.
Alveg eins og í útlöndum
Hér er byggð flugstöð sem látin
er líta út eins og komið sé til
Suðurlanda þegar inn er stigið.
Hitabeltisgróður á stormasamri
hraunbreiðu Miðnesheiðar á að
leiða hugann frá því að flugaf-
greiðslan sé á íslandi. Um innviði
glæsibygginga verslana og skemm-
tanahúsa er ekki hægt að segja
neitt fallegra en: þetta er svo flott
að það er bara eins og maður sé
kominn til útlanda þar inni.
„Þú ert svo falleg, góða. að þú
gætir verið dönsk,“ var hástemmt
hrósyrði sem haft er eftir danskri
konu um íslenska stúlku á þeim
tíma sem danskurinn stóð skör
hærra en mörlandinn. Sami hugs-
unarháttur er enn ríkjandi. í út-
löndum er flest fallegra og eftir-
sóknarverðara en á íslandi.
Þangað eru sóttar allar fyrir-
myndir og afþreying heimilanna
fer fram á útlendu máli. Það er á
mörkunum að hægt sé að ímynda
sér að hér búi sjálfstæð þjóð í
sjálfstæðu ríki.
Til útlanda er sótt í sumar og sól.
Skemmtanalíf margra fer fram
utan íslenskrar lögsögu og inn-
kaupaferðir til útlandsins eru orðn-
ar jafn sjálfsagðar og kaupstaða-
ferðir voru hérlendis fyrir fáum
áratugum.
Nú er hætta á að tannlækningar
og kaup á fölskum tönnum sé að
flytjast úr landi. Þau vildarkjör
sem breska velferðarþjóðfélagið
býður upp á hlýtur að draga tann-
skemmda og tannlausa út yfir
pollinn. Málið er kannski ekki
endilega það að spara neitt að ráði,
því eitthvað kosta ferðalög og
uppihald, heldur hitt að gera sér
upp erindi til útlanda. Svo er alltaf
hægt að versla eitthvað og þamba
áfengan bjór, sem er einn mesti
munaður sem hægt er að hugsa sér
í bjórbannslandinu.
Er nú svo komið að tannlæknar
og tannsmiðir hafa loksins fengið
samkeppni og er keppinauturinn
ekki af lakara taginu, þar sem er
breska heilbrigðisþjónustan. OÓ