Tíminn - 09.02.1989, Síða 8

8 Tíminn
Fimmtudagur 9. febrúar 1989
Timirm
MÁLSVARIFRJÁLSLYNDIS, SAMVINNU OG FÉLAGSHYGGJU
Útgefandi: Framsóknarflokkurinn og
Framsóknarfélögin í Reykjavík
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar:
Aðstoðarritstjóri:
Fréttastjórar:
Auglýsingastjóri:
Kristinn Finnbogason
Indriði G. Þorsteinsson ábm.
IngvarGíslason
OddurÓlafsson
Birgir Guðmundsson
Eggert Skúlason
SteingrímurGíslason
Skrifstofur: Lyngháls 9, Reykjavík. Sími: 686300. Auglýsingasími:
680001. Kvöldsímar: Áskrift og dreifing 686300, ritstjórn, fréttastjórar
686306, íþróttir 686332, tæknideild 686387. Setning og umbrot:
Tæknideild Tímans. Prentun: Blaðaprent h.f.
Póstfax: 68-76-91
Óttinn um spariféð
Stjórnarandstaðan innan íslenska bankakerfis-
ins hefur ekki linnt látum upp á síðkastið út af
stefnu ríkisstjórnarinnar í vaxtamálum. Stanslaust
er því haldið fram að lækkun vaxta muni þýða
samdrátt í sparifé, enda sé slíkri lækkun stefnt
gegn sparnaði.
Nú er hins vegar komið á daginn að á mesta
hávaxtatímibili, sem yfir þessa þjóð hefur gengið
hefur sparnaður dregist saman um ein 40%, og eru
það hvergi nærri nógu góð tíðindi. En þessi
samdráttur sýnir aftur á móti að allt tal stjórnar-
andstöðunnar, bæði innan bankakerfisins og utan,
um hættuna sem sparnaðinum stafar af lækkandi
vöxtum, er alveg út í hött, enda tala útreikningar
sínu máli í því efni.
Fyrir tíu árum var sparnaðurinn 24-25% af
vergri landsframleiðslu, en er nú aðeins 14% að
liðnu mesta vaxtafári sem við höfum þekkt. Þetta
er auðvitað mikið áfall fyrir frjálshyggjufólkið í
Sjálfstæðisflokknum og bankavitringana í Alþýðu-
flokknum, en tölum þessum verður ekki mótmælt.
Og því er von að spurt sé: Fyrst háir vextir eru
taldir forsenda fyrir auknu sparifé, hvernig stendur
þá á því að sparifé hefur dregist saman um 40%
síðustu tíu árin?
Því er borið við, að samdráttur í sparnaði stafi
að nokkru leyti af því, að heimilin eyði meiru en
þau gerðu. Það kemur varla heim við kenningar
þeirra fjármálasnillinga, sem hafa verið að leggja
á ráðin um frjálshyggjustefnuna og vaxtaokrið.
Ætla mætti að heimilin hefðu séð sér hag í því að
spara á meðan mesta vaxtafárið stóð yfir. En
samkvæmt kenningunni um þátt heimila í minni
sparnaði mætti ætla að háir vextir hafi ekki þótt
traustvekjandi og frekar borið vitni um sjúkdóm
en staðfestu í peningamálum.
Eftir stendur nú, þegar ríkisstjórnin hefur
ákveðið að taka í taumana, að vaxtadraumar
frjálshyggjunnar, sem áttu að leysa efnahagsvanda
okkar sjálfkrafa, eru brostnir. Skýrar tölur um
þróun sparnaðar síðustu tíu árin tala sínu máli um
það. Væntanlega þagna postular frjálshyggjunar
þegar ljóst er að óheft vaxtastefna hefur leitt af sér
40% samdrátt í sparnaði. En auðvitað verður engu
um það spáð með neinni vissu. Káinn orðaði þetta
svona: Við kýrrassa tók ég trú. Eins geta þeir
frjálshyggjumenn kveðið: Við vextina tók ég trú.
Þótt svo ólíklega takist til að þeir frjálshyggjumenn
haldi áfram að kyrja sinn söng um ofurvexti, tala
staðreyndirnar sínu máli. En undarlegast er að
heyra úr röðum bankamanna, að vextir megi ekki
lækka. Þar vinna þeir aðilar sem gerst ættu að vita
um stöðu sparnaðar hverju sinni. Og þótt einhverj-
ir þeirra kunni að vera í stjórnarandstöðu, ætti
þeim öðrum fremur að vera orðið ljóst, að
trúnaðurinn við sparifjáreigendur felst ekki í
ofurvöxtum.
GARRI
Hagkaup
FréM Tímansí í gær um Hagkaup
var áhugaverð fyrir ýmissa hluta
sakir. Ekki þó fyrst og fremst
vegna þess þjófnaðar, sem þar var
sagt að stundaður væri í búðum
fyrirtækisins, heldur vegna þess að
þar var velta þess á síðasta ári gefin
upp.
Þar er haft eftir forstjóra fyrir-
tækisins að á síðasta ári hafi velta
þess verið 6,2 miljarðar króna, og
þar af hafí 2,5 miljarðar verið í
Kringlunni. Er þetta 63% veltu-
aukning frá 1987, að því er þarna
segir. Þá er það reiknað út I
fréttinni að samkvæmt þessu muni
Hagkaup nú vera komið með sem
næst tíunda hlutann af allri smá-
söluverslun í lundinu.
Fyrirtækjum á borð við Hag-
kaup er ekki skylt að skýra opin-
berlega frá veltu sinni og afkomu.
Garri man heldur ekki eftir að hafa
séð slíkar upplýsingar frá þeim fyrr
í blöðum, þó vera megi að eitthvað
af þeim hafí komið þar fram áður.
Upplýsingar
Hitt er þó annað mál að hér er á
ferðinni atriði sem forráðamenn
þessa fyrirtækis mættu gjarnan
huga betur að. Það er að segja ef
þeir vilja að fyrirtæki sitt njóti
vinsælda meðal viðskiptavina, sem
ætla verður.
Sannleikurinn er vitaskuld sá að
það eru hreint ekki svo litlir fjár-
munir frá neytendum og öllum
almenningi sem renna um hendur
þessa fyrirtækis á ári hverju. Þcss
vcgna er ekki nema eðlilegt að
þessir sömu ncytendur geti haft
áhuga á því að fá að vita hvernig
reksturinn hefur gcngið.
Það eru í rauninni þessir neyt-
endur sem standa undir ölluin
rekstri fyrirtækisins og haida hon-
um gangandi með viðskiptum
sínum. Ef þeir kæmu ekki og
keyptu vörurnar í búðunum þá
væni þær ekki I rekstri. Neytend-
urnir eiga líka mikið undir því
komið að fyllstu ráðdeildarsemi sé
gætt i rckstrinum. Án þess er ekki
iTgg* nð vöruverð þar sé í lág-
marki. Þess vegna er í rauninni
ekki nema eðlilegt að allur al-
menningur í landinu hafí áhuga á
að fá að vita hvernig reksturinn
gengur.
Ef forráðamenn fyrirtækisins
vilja verða reglulega vinsælir þá
taka þeir nú upp þann sið að halda
blaðamannafundi reglulcga á
hverju ári þegar búið er að gera
upp reikningana fyrir árið á undan.
Þar leggja þeir þá fram rcikninga
fyrirtækisins, skýra frá hlutum eins
og veltu og afkomu einstakra búða,
heildarsölu, útkomu rekstrarins og
nokkrum stærstu útgjaldaliðum,
svo sem launa- og fjármagnskostn-
aði. Með því móti fengju neytend-
ur í hendumar greinargerð um það
hvernig fyrírtækið hefði farið með
þá fjármuni sem runnið hafa til
þess frá þcim. Þetta yrði nýjung í
íslensku viðskiptalífí, en vafalaust
geysivinsæl.
„Nýss þingflokks"
Þá brá Garra heldur í fyrradag
cr hann las myndatexta á blaðsíðu
tvö í DV. Þar stóð skilmerkiiega
að nú boðaði Albcrt Guðmunds-
son stofnun „nýss þingflokks".
Ekki þarf annað en að slá upp í
einhverri algengri handbók á borð
við Stafsetningarorðabók Halldórs
Halldórssonar til að sjá að eignarf-
all eintölu í karlkyni af „nýr“ er
„nýs“ en ekki „nýss“, svo að villan
er meinleg.
Vonandi er hér um eina saman
prentviliu að ræða, og vitaskuld er
líka steinum kastað úr glerhúsi ef
blöðin fara að taka upp á því að
sproksetja hvert annað út af hlut-
um eins og þessuni. Það gæti
nefnilega sem best komið fyrir í
önn dágsins á Tímanum líka að
eitthvað þessu líkt slyppi í gegn.
Og á hverju sem er af blöðunum.
En þetta leiðir þó hugann að því
að aldrei era of harðar kröfur
gerðar til þeirra sem fara með
íslcnskt niál í fjölmiðlum. Einu
sinni var sagt að góður hlaðamaður
þyrfti að kunna málfræði Björns
Guðfínnssonar utan að til að geta
gegnt starfi sínu. í því er vafalaust
enn þann dag í dag töluvert til, að
breyttu breytanda.
Blaðamenn þurfa að geta unnið
hratt, og þeir þurfa líka að geta
unnið örugglega. Til þess að geta
gert það þurfa þeir að kunna fræði
sín til hlítar. Meðal annars þurfa
þeir að kunna helstu reglur um
beygingakcrfi islensks máls. Þeir
þurfa líka að vita að rangt er að tala
um að „fara erlendis" og að „versla
kjöt“ til helgarinnar. Þá þurfa þeir
að vita að eignarfallið af „nýr“ er
„nýs“ en ekki „nýss“ og eiginlega
að vita það nógu vel til að þurfa
ekki að slá upp á því. Annars er
hætta á slysum. Garri.
VÍTTOG BREITT
Gullöld uppdriftarkraftanna
„Grundun hússins þar sem verið
er að fást við uppdriftarkrafta
leiddi til skoðunar á fjölmörgum
valkostum við gerð kjallarans sem
hleypti hönnunarkostnaði upp. Al-
mennt má segja að kostnaður við
hönnun hússins sé nú áætlaður um
100 milljónum meiri en í júlí ’88 og
að kostnaður við uppsteypu yfir-
byggingar og gerð þaks sé nú allt
að 40 milljónum meiri en þá var
áætlað.“
Þetta er úr plaggi sem samið er
nú á gullöld sérfræðinnar og á að
heita að sé skýrsla um kostnað við
ráðhúsið í Tjörninni, eða réttara
sagt um kostnaðarauka frá fyrri
áætlunum.
Þar sem fæstum er tiltækt það
gullaldarmál sérfræðinganna sem
semja skýrslur fyrir peninga verður
að viðurkennast að undirritaður er
ekki læs á hvað það er sem hleypti
hönnunarkostnaði upp og hefur
því litla hugmynd um hver sú
grundun húss sem fæst við upp-
driftarkrafta er og hvers vegna hún
leiddi til skoðunar á fjölmörgum
valkostum.
Auðtekið fé
Hins vegar sýnist liggja ljóst
fyrir að reikningurinn yfir hönnun-
arkostnað kjallara ráðhússins hef-
ur hækkað um 100 milljón krónur
á rúmu hálfu ári og er þá miðað við
fyrri áætlanir og útreikninga. Hins
vegar hefur áætlun um kostnaðar-
auka vegna uppsteypu og rándýrra
og flókinna súlna með áhvílandi
bogaþaki ekki hækkað nema um
40 millj.kr. á sama tíma.
Á nokkrum mánuðum hefur
áætlaður kostnaður við ráðhúsið
rokið upp um kvart milljarð og á
svokölluð hönnun þar drýgstan
hlut að máli.
Það er ekki nema von að grípa
þurfi til gullaldarmáls sérfræðing-
anna til að koma í veg fyrir að
sauðsvartir skattborgarar skilji í
hvaða útgjöld er verið að eyða því
fé sem frá þeim er tekið og stjórn-
málamenn þreytast aldrei á að
segja að fari í sameiginlegar þarfir.
En þessir skattpeningar fara
greinilega í þarfir hönnuða, en
þeirra hít fyllist seint eins og sagt
var um aðra starfsstétt áður fyrr,
þegar teikningar mannvirkja gáfu
lítið í aðra hönd.
Vert er að gefa gaum að á einum
stað í skýrslunni um stóraukin
útgjöld reykvískra skattborgara er
svokallaðaur hönnunar og ljósrit-
unarkostnaður áætlaður 275 millj-
ónir króna.
Mikið óskaplegt fyrirtæki hlýtur
ljósritun að vera orðin.
Dýrmæt
Ijósritunarmaskína
Bogadregnir veggir og mosa-
veggir og sjónsteypa hleypa hönn-
unarkostnaði æðislega upp og væri
fróðlegt að frétta eitthvað meira af
ritvélinni sem notuð er til að skrifa
reikninga fyrir gangsetningu ljós-
ritunarmaskínunnar, sem hönnuð-
irnir taka tugi og hundruð milljóna
fyrir að Ijósrita gögn sem þeii;
senda hver öðrum.
Verst hvað það kemur seint í
ljós hvað það kostar að fást við
uppdriftarkraftana sem leiða til
skoðunar á fjölmörgum valkostum
við grundun hússins. Eða er þetta
öfugt?
Sé svo er hvaða gullaldasérfræð-
ingi sem er auðvelt að koma leið-
réttingu á framfæri.
Á rúmlega hálfu ári hefur kostn-
aðaráætlun ráðhússins hækkað úr
um 1.250 milljónum króna í rúm-
lega 1.500 milljónir króna og er
greinilegt að gullöld hönnuða á
hvað drýgstan þátt í hækkuninni,
sem fer brátt að slaga upp í ein-
hverja brjáluðustu reikniskekkju
íslandssögunnar, en það er kostn-
aðaráætlun og endanlegt verð flug-
stöðvar suður með sjó, þar sem
fíkjutrén geta hvorki lifað, dáið né
borið ávöxt.
Bágt er að sjá hvort þeir upp-
driftarkraftar sem hækka reikninga
fyrir hönnunina og ljósritunar-
kostnaðinn um ríflegan helming
miðað við verklegar kostnaðar-
áætlanir, þurfi nokkru sinni að
gera skiljanlega grein fyrir hvað
borgarstjórnin í Reykjavík er að
greiða fyrir og jafnvel hvaða aðilar
það eru sem náð hafa tangarhaldi
á ljósritunarvélum sem kópera
hönnunargögnin fyrir tugi milljóna
króna.
En meðan fjárfrekir huldumenn
grunda hús og vekja upp uppdrift-
arkrafta til skoðunar valkosta þarf
ekki að gefa neinar skýringar á
gullöld sérfræðinga og hönnuða
sem skrifa óskiljanlega reikninga.
Þeir vita hvar auðinn er að finna.
Hann er dreginn upp úr vösum
almennings, er kallaður útsvar og
sagt er að varið sé til almanna-
heilla. OÓ