Tíminn - 18.08.1990, Blaðsíða 1

Tíminn - 18.08.1990, Blaðsíða 1
r- r ! , í 1' f 18.-19. ágúst 1990 FYRSTAISLENSKA VÆTTATALIÐ GEFIÐ UT: Fjölbreytileikinn óendan legur • • ennþá bætist við Fyrir nœstujól verður gefið út svokallað vættatal á vegum Máls og menningar. Það erþjóðháttafrœðingurinn Arni Björnsson sem hefur haft veg og vanda afefnisöflun ogvinnslu verksins. Gerð er stutt greinfyrir hverri vætt í stafrófsröð og vísað tilþeirra heimilda þar sem nánari vitneskju er aðfinna. Leitað hefur veriðfanga í öllum helstu þjóðsagnasöfnum ogfornsögum Islendinga. En leitin stendur ennþá yfir og er megináherslan þessa dagana lögð á aðfinnaþœr vættir sem hvergi hefur verið getið á prenti og eru allir sem vettlingi geta valdið hvattir til skrifa bréf og senda Máli og menningu, þekkiþeir til vætta sem ekki eru þjóðkunnar. Þegar hafa til dæmis fundist nöfn nokkurra jólasveina ogfleiri sem ekki er vitað til að hafi verið skrifað um áður. Arni varð góðfúslega við þeirri mála- leitan helgarblaðsins að leyfa birtingu á brotum úr hluta handrits. Þar að auki fylgja sýnishorn mynda af nafhkunn- um bústöðum nokkurra vætta sem koma til með að prýða bókina. En það er Þórarinn Óskar Þórarinsson sem tók myndirnar. Til að gefa lesendum sem gleggsta mynd af bókinni sem um ræðir völd- um við nokkra bókstafi af handnhófi. Vitaskuld er hér ekki um að ræða tæm- andi yfirlit þess er stendur undir hverj- um staf en tala vættanna mun skipta mörgum hundruðum. Álf konan góða Uppsetning bókarinnar verður svipuð og annarra uppflettirita. Er nöfnum vætta raðað eftir stafrófsröð og fylgja nafhinu í flestum tilfellum nokkrar frekari upplýsingar er lúta að því markverðasta af einkennum og afreks- verkum viðkomandi. Jafnframt er heimkynnum vættanna gerð skil og einstaka sinnum afkomendum. I sum- um tilfellum er greint frá hverjir hafi vakið upp, ef um drauga er að ræða. I öðrum tilfellum hvem vætturin hafi ásótt eða aðstoðað ef svo bar undir og öðru þvi sem teljast má til sérkenna, hvort sem það tengist hlutverki vættar, örnefhum eða öðru. Undir nafhinu Ásdís er til dæmis að finna svohljóð- andi lýsingu: „Ásdís var huldukona í Ásfelli sem skilur á milli Kjaransvikur og Hlöðuvikur á Homströndum. Hún átti sjö sonu og sjö dætur. Meðal mennskra nábúa gekk hún undir na fn- inu „álfkonan góða" fyrir liknsemi og hjálpfysi. Hún hjálpaði fátækum kon- um í barnsnauð og drýgði matarforða þeirra, stuðlaði að selveiði og hval- reka. Tvö mennsk böm tók Ásdís til fósturs. Þau urðu einungis sýnileg mönnum einu sinni á ári, á Jónsmessu. Bæði giftust börnum hennar i Álfs- felli." Á eftir þessum pistli stendur: „Hornstrendingabók, 467-471", sem gefur til kynna hvar leita megi frekari upplýsinga um „álfkonuna góðu". „Ásdraugur: Eitt nafh Gerðis-Móra (SSEL,422)." Ofangreind setning gefur í vættatal- inu stutt og laggott til kynna að vilji menn fræðast meira um Ásdrauginn verði þeir að leita undir nafhi Gerðis- Móra. Eða þá að snúa sér beint til SS. I heimildaskrá aftast er gefið að SS standi fyrir íslenskar þjóðsögur og sagnir I-DC, safhað af Sigfusi Sigfús- syni, Reykjavfk. 1982-89. Bókin um vættirnar er því jöfhum höndum uppflettirit til að fræðast um þá yfimáttúrulegu sjálfa sem og greinagott yfirlit um þasr islensku þjóðsagnabækur sem gefriar hafa verið út. Næstur á lista er fornmaðurinn Ás- geir i Ásgeirshaugi í Merkislandi á Jökuldal. „Sigfiis prestur Finnsson í Hofteigi vildi leyfa manni að byggja þar nærri snemma á 19. öld. Birtist Ás-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.