Tíminn - 29.09.1990, Blaðsíða 1

Tíminn - 29.09.1990, Blaðsíða 1
-.,-;.»it o 29.-30. september1990 . ¦ .¦¦ ¦ ..:¦:¦:.'¦'.'¦ U^i;^ Checkpoint Charlie heyrir sögunni til og múrinn er smám saman að molna og hverfa. V-þýska markið hefur borið sigur- orð af kommún- ismanum. Margir A-Þjóðverjar fagna, en í litlu húsi, sem stendur meðal íbúðarblokkaris- anna í A-Berlín virðir einn drjúg- ustu liðsmanna kalda stríðsins fyrir sér rttstirnar af því kerfi, sem hún svo lengi barðist fyrir. Hún er 83 ára og hvíthærð og í þessu litla húsi, sem bergmálar enskan málhreim hennar og ættingja hennar, ræður hún ríkjum. Einu sinni hét hún Ursula og þá Rut, en í heimi undir- ferlisins muna menn hana sem Sonju, þýskættaðan njósnara, sem gerði bresku leyniþjón- ustunni stórfelldan skaða. Mesta afrek hennar var að koma kjarnorkuleyndarmálum Breta úr höndum kjarneðlisfræðingsins Klaus Fuchs í hendur Stalíns. En fá- heyrðara var það afrek hennar - ef rétt er - að gera tilvonandi yfirmann M15 að sovéskum njósnara. Peter Wright, höfundur „Spycatc- her", telur svo vera. Það var 1960 að þeir þóttust fullvissir um að stofnun- in hefði innan vébanda sinna njósn- ara í háu embætti. í meira en tutt- ugu ár hefur Wright ásakað Sir Ri- chard Hollis fyrir að vera svikarinn og að Sonja hafi stjórnað honum. Þessi ásökun hafði afleit áhrif fyrir M15 og olli miklu uppnámi er „Spyc- atcher" kom út. Hafi Sonja afrekað þetta tvennt verður hún að teljast einn magnað- asti njósnari á öldinni. En var ákær- an á hendur Hollis sönn? Og var hún brúðustjórnandinn, sem hafði ör- yggisþjónustu Breta í greip sér? Eftir að hún flúði England 1950 Fáir njósnarar munu hafa valdiö Bretum meiri vandræðum en „Sonja", en hún flúöiland 1950. Hún er grunuð um að hafa gert yfirmann M15 að handbendi Rússa Sonia í júlí sl. Hún er 83 ára gömul, en hress vel og sér eftir engu þótt framtíðam'kið sé hrunið. ræddi hún við engan vestan járn- tjaldsins í fjörutíu ár. En frægð henn- ar var mikil og menn höfðu ritað skáldsögur um hana. Þeirra á meðal var Michael Jones, sem skrifaði sög- una „The Third Betrayal". Hann náði viðtali við hana nýlega og er þessi grein byggð á frásögn hans í The Sunday Times. Michel Jones segir: Löng og við- burðarík saga „Ég hitti fyrir skarpgreinda og fjör- mikla konu, sem reyndist reiðubúin að ræða um hið merkilega líf sitt, sem spannar óróaárin í Þýskalandi og styrjaldartírhana í Kína fyrir stríð, Moskvu á dögum hreinsananna og loks ár hennar í Oxford, þar sem hún leiddi Klaus Fuchs um gangstíga ungra elskenda. Múrhúðin var að flagna af húsinu hennar og við gangstíginn lá gamalt og ryðgað baðker. Þetta var um miðj- an vetur og birkið drungalegt á að líta og áin Spree með dapurlegum lit. Hin fáu kaffihús voru öll lokuð. Hún lauk upp dyrunum - kona smá á vöxt - og lagaði te. Hún minntist á að vatnið yrði að vera sjóðandi, ef það ætti að vera upp á enska móðinn. í dagstofunni voru veggirnir þaktir bókum á ensku, rússnesku og þýsku. Eina myndin var af einhverju lands- lagi, en þarna var póstkort með mynd af Lenin og stór ljósmynd af Richard Sorge. Hún hangir á heið- ursstað, enda var það hann sem kom henni inn í njósnastarfsemi. Þama hékk og handklæði, sem í var saum- að „Öreigar allra landa sameinist!" og úti í garðinum hafði hún grafið niður tvær flöskur upp að hálsi. Til hvers? Hún brosir: „Þegar vindurinn hvín í stútnum, þá fælir hljóðið moldvörpumar burtu". Eftir að hafa lesið allar þær tyrfnu bækur, sem komu í kjölfarið á sög- unni um svik Hollis, þá er hressandi að hitta þessa konu - hún er svo al- þýðleg og miklu raunverulegri. Varð kommúnisti 18ára Sonia var skírð Ursula Kuczynski, en hún fæddist þann 15. maí 1907. Faðir hennar var vinstri sinnaður, en ekki kommúnisti, og móðir hennar var listamaður. Þau voru gyðingar, menntað fólk, sem ól sex böm sín upp í myndarlegu húsi við Schlach- tensee, en það er vatn, sem nú er við útjaðar V-Berlínar. Átján ára varð hún kommúnisti, vegna gremju út af atvinnuleysinu eftir fyrra stríð. Hún var enn á unglingsaldri, þegar hún lærði að fara með skammbyssu í skógunum í grennd Berlínar. Árið 1930 fékk fyrsti maður Soniu, Rolf Hamburger, vinnu sem arkitekt við bresku nýlenduna í Shanghai og þar bjuggu þau lífi eins konar ný- íenduherra. Soniu blöskraði fátækt- in í Kína - „það má sjá lík af smá- börnum á götunum". Gaf hún sig því fram til sjálfboðastarfa fyrir komm- únista. Nokkrum dögum síðar kom til hennar gestur, sem átti eftir að hafa mikil áhrif á líf hennar. Richard Sorge, fyrrum þýskur her- maður, fæddur í Rússlandi, var for- ingi í Fjórðu deild Rauða hersins, en sú deild annaðist upplýsingamál og heitir nú GRU. Hann bauð henni að aðstoða sig í starfi. Kína var á öðrum endanum vegna borgarastríðsins milli kommúnista og þjóðemissinna Chiang Kai-shek. Japanir höfðu ráð- ist inn í Mansjúrfu 1931 og náð til Shanghai í janúar 1932. Kommún- istar sem teknir voru höndum voru líflátnir. Sonia var vanfær og komin sjö mánuði á leið. En hún hikaði ekki við að ganga til liðs við Sorge. Náin vinátta Hann fékk nú herbergi í húsi henn- ar til afnota og hitti þar kfnverska

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.