Tíminn - 10.06.1994, Side 4

12
Wmmm
Föstudagur 10. júní 1994
Bændur á íslandi takast nú
á við eina mestu erfiðleika
sem gengið hafa yfir
greinina frá því í heimskepp-
unni á 4. áratugnum. Kreppan
er einna mest hjá sauðfjár-
bændum, en framleiðsluréttur
þeirra hefur verib skertur um
allt aö 40% undanfarin ár. Víða
um land eiga menn ekki fyrir
áburði á túnin og ótti leikur á
aö bændur verði gjaldþrota og
hrekist af jörðum sínum í stór-
um stíl. Fáir búast viö nokkurri
aðstoð frá stjórnvöldum.
Að sögn talsmanna Kaupfélaga
sem rætt var við eru erfiðleik-
arnir mestir hjá þeim bændum
sem ráöist hafa í fjárfestingar á
undanförnum árum. Þetta á
ekki einungis við um sauðfjár-
bændur. Hér er frekar um yngri
bændur að ræða sem ráöist hafa
í framkvæmdir á jörðum sínum
og búreksturinn ekki staðið
undir þeim með versandi af-
komu.
Enn skorið nibur í
haust
„Ég sé ekki að staða bænda sé
verri en hún hefur verið," sagði
Geirmundur Valtýsson, fjár-
málastjóri hjá Kaupfélagi Skag-
firöinga. „Róðurinn er náttúr-
lega þyngstur hjá sauðfjár-
bændum. Framleiösluréttur
þeirra er skertur um 9,3% í ár og
það bitnar bæði á beingreiðsl-
um og innlegginu í haust.
Skerðingin hjá sauðfjárbænd-
um á undanförnum fjórum ár-
um er 40% og það væri ekki
óeðlilegt ab hún kæmi einhvers
staðar fram. En mér sýnist að
bændur hafi brugöist viö þessu
sjálfir með aöhaldi og sparnaði
eða með því aö afla sér tekna
annars staöar. Hér hafa allir
fengib áburð, en mér þykir ekki
ótrúlegt að það fari að þrengja
um þegar skerðingin kemur
fram af fullum þunga í haust."
Eyfirðingar betur
settir?
Að sögn Árna Magnússonar,
fjármálastjóra hjá Kaupfélagi
Eyfirðinga er staða bænda á fé-
lagssvæöi þeirra yfirleitt gób.
Býli í Eyjafiröi eru í mörgum til-
fellum fremur stór. Flest þeirra
byggjast á mjólkurframleiðslu,
en afkoma kúabænda hefur ver-
ið til muna skárri en hjá sauð-
fjárbændum. Hjá þeim sem ein-
göngu byggja á kjötframleiöslu
er útlitið dekkra og gildir það
bæði um sauöfjárbændur, naut-
gripa- og svínaræktendur.
Þingeyjarsýslur eru eitt af sauð-
fjárræktarsvæðum landsins.
Þær upplýsingar fengust hjá
Kaupfélagi Suður-Þingeyinga á
Húsavík, að á þeirra' félagssvæöi
fengju að öllum líkindum allir
bændur áburð. Þeir bændur sem
rætt var viö voru hins vegar
sammála um ab ástandið væri
gersamlega óviöunandi og ekki
óalgengt að menn væru að
ganga á eigur sínar.
Geta ekki
framfleytt sér
Á Vesturlandi eru sauðfjár-
bændur mun fleiri en mjólkur-
bændur. Hjá Kaupfélagi Borg-
firðinga verða menn greinilega
varir við versnandi stöðu sauð-
fjárbænda miðab við undanfar-
in ár. Þótt margir reyni að
bjarga sér með því aö afla tekna
á annan hátt.
„Það er ekkert vafamál að sauö-
fjárbændur eru í erfiðleikum,
sérstaklega þeir sem eru með lít-
il bú" segir Georg Hermannsson
hjá Kaupfélagi Borgfirðinga.
Líkt og í Húnavatnssýslum
eiga sauðfjárbændur á Vestur-
landi margir í erfiðleikum með
Bœndur víöa um land eiga ekki fyrir áburöi á túnin í vor og mega þó búast viö enn frekari
skeröingu á framleiöslurétti:
Kreppan komin heim
í hlað hjá bændum
ab kaupa áburö til aö bera á tún-
in. „Þetta er í mörgum tilfellum
komiö niöur fyrir það ab þeir
geti nánast framfleytt sér af því
sem búin gefa og margir eru í
bullandi vandræðum meb leysa
áburbarmál," segir Georg.
Ekki vitab hversu stór
vandinn er
Gunnar V. Sigurðsson, kaupfé-
lagsstjóri á Hvammstanga, sagöi
í samtali við Tímann, að það
væri ástæðulaust að vera að
blása upp vandamál bænda.
Þeir fengju að fara á hausinn í
friði og engra aðgerða að vænta
frá núverandi ráðamönnum
þjóbarinnar. Það kvab við sama
tón hjá Jóni Snæbjörnssyni,
framkvæmdastjóra Búnaðar-
sambandsins. Jón sagðist ekki
eiga von á því ab stjórnvöld
styddu neitt við bakiö á bænd-
um og benti jafnframt á, að það
væri erfitt fyrir bændur að gera
raunhæfar fjárhagsáætlanir á
meban framleibslustýring hins
opinbera væri ab taka sífelldum
brejtingum.
Á vegum bændasamtakanna
og landbúnaðarráðuneytisins er
nú unnið að könnun á fjárhags-
stöðu bænda og sauöfjárbænda
sérstaklega. Gunnar Sæmunds-
son, bóndi í Hrútatungu og for-
maður Búnaöarsambands Vest-

ur- Húnvetninga, segir ekki ljóst
hversu alvarleg og almenn
vandræði bænda séu, en hann
segist óttast að bændur verði
gjaldþrota og hrekist af jörbum
sínum í stórum stíl á næstu
misserum.
Fátt til bjargar
í mörgum tilfellum hafa bænd-
ur ekki að neinu öðru að hverfa,
þar sem víða er enga vinnu á fá
í þéttbýli í næsta nágrenni. Vib
það að bændum fækkar minnka
enn atvinnumöguleikar í þorp-
um og bæjum þar sem vinna
byggist að verulegum huta á úr-
vinnslu og þjónustu við land-
búnað.
Eins og er sjá forsvarsmenn í
landbúnaði ekki mörg ráb til
bjargar, en margir benda á að
hagkvæmasta lausnin sé að
greiða fyrir því að hægt verbi að
flytja út kjöt. Þegar hefur verið
unnið nokkuð markaðsstarf á
þessu sviði. Útflutningur á
lambakjöti skilar nú um 220-
240 krónum á kíló. Af því fer
stór hluti í sláturkostnað en
skilaverb til bóndans þegar aðr-
ir eru búnir að fá sitt er um 150
krónur. Meðal hugmynda sem
nefndar hafa veriö eru útflutn-
ingsbætur sem færu stighækk-
andi eftir því sem hærra skila-
verð fengist fyrir kjötið og slát-
ur- og vinnslukostnaður yrði
niðurgreiddur. í því sambandi
hafa bændur bent á að Atvinnu-
leysistryggingasjóður hafi á sín-
um tíma hjálpað loðnuvinnsl-
unni þegar erfiðleikar voru í
greininni með því að borga
laun verkafólks í vinnslunni. ■