Sjómannablaðið Víkingur - 01.08.1941, Page 8

Formálinn hefst á lýsingu Dufferin lávarð-
ar á Faxaflóa. En Dufferin þessi (1826—1902),
sem seinna varð undirkonungur í Indlandi, hafði
ferðast víða um lönd og m. a. til íslands. Skrif-
aði hann um þá ferð bókina „Letters from high
latitudes" (1856), og lýsir þar í Faxafióa ákaf-
lega fallega. En lýsingu þessa má heimfæra við
fleiri firði hér á landi, segir Jón Sigurðsson.
En það er ekki náttúrufegurðin ein, sem hægt
er að tala um. Nú eins og áður megi segja:
„Hver fjörður á íslandi er fullur af fiski“. —
Hafið kring um ísland sé „óuppausanlegur upp-
sprettubrunnur allrar auðlegðar handa þessu
landi.... enda þó að íslendingar hafi l&'gað til,
því miður, notið minnsta hlutans af þessum
auði“. Frumorsök fyrir vanhirðu Islendinga
gagnvart sjávarútveginum, segir Jón Sigurðs-
son, að hafi verið verzlunareinokunin danska.
Okkur hafi verið hamlað frá öllum viðskiptum
við aðrar þjóðir, svo að við höfum orðið „svo
að seg.ia viðskil.a við heiminn“. Sú verzlun, sem
okkur hafi verið skömmtuð úr hnefa, hafi ekki
verið til að auðga okkur eða veita okkur ágóða,
heldur „til að halda í okkur lífinu eingöngu".
Fyrir þessa sök fengum við ekki greiddan svo
vcl afla okkar, að við gætum kostað kapps um
að afla, „en sá, sem ekki hefir ábata von af
afla sínum, hann leggur hendur í skaut, þegar
hann hefir aflað því sem hann þarf handa sjálf-
hann hefir aflað því, sem hann þarf handa sjálf-
um vér þar eina af aðalorsökunum til afturfarar
þjóðarinnar og landsins". Engum nema dönsk-
um var leyft að verzla við landsmenn eða veiða
við strendur landsins, og hafi íslendingar því
ekkert getað numið frá öðrum löndum. Þegar
svo einokuninni hafi verið aflétt árið 1784, þá
hafi „nægtir hafsins teigt að ströndum lands-
ins aðrar þjóðir“, sem veiða hér ógrynni, þrátt
fyrir gífurlegan útgerðarkostnað. Talar Jón
Sigurðsson sérstaklega um Frakka, sem sendu
hingað árlega hundruð fiskiskipa með herskipa-
fylgd, fiskiskipunum til verndar. Svo sé og um
aðrar þ.jóðir. Þetta — segir Jón Sigurðsson —
sýnir, að aðrar þjóðir hafi opin augu fyrir því,
sem Islendingum sjálfum sé hulið. En svo mcgi
það eigi lengur ganga. „Nú er tími fyrir yður,
Islendingar ,að hugsa um þetta mál, og það er
tilgángur þessa hins litla bæklings, að vekja
athygli yðar á fáeinum atriðum þess, ef vera
mætti að þér þarmeð hvetist til að verja öllum
kröptum til að taka þeim framförum, sem land
o& sjór svo að kalla bjóða yður til, framar mörg-
um öðrum löndum, sem fyrir dugnað og atorku
innbúa sinna eru þó stórauðug orðin“. Isiend-
ingar þurfi bersýnilega að taka sér mjög fram,
ef þeir eigi að geta notið þeirrar fisksældar,
sem hér sé. Þeir þurfi „að hafa vakanda auga
VÍKINGUR
á öllum sínum útbúnaði, bæði að veiðarfærum
og öðru, og leitast við að taka sér fram í því,
með því að reyna það, sem annars staðar heppn-
ast vel, og taka það eptir, sem betur fer, en
hafna hinu“.
Hér leggi menn helzt stund á þorskveiðar,
en síldinni sé enginn gaumur gefinn, þótt hún
sé ,,í stöppu, bæði djúpt og grunnt“. En síldin
sé sú fisktegund, sem á öllum öldum hafi verið
hin mesta auðsuppspretta fyrir löndin. Jón Sig-
urðsson minnist ennfremur á ufsa og ál (sem
er í „öðrum löndum seldur dýrum dómum“), lax
og silung. Allt þetta megi notfæra sér miklu
betur en verið hefur.
I tilbúningi veiðarfæranna sé ekki síður
margt, sem íslenclingar þurfi að læra. „Þeir,
sem fást við alls konar fiskiveiðar annars stað-
ar, hafa fundið mörg brögð, sem íslendingar
ekki þekkja, og eru þó mjög hentug. Þetta eru
ekki einungis ný veiðarfæri, heldur líka lagið á
þeim, sem allir þekkja og ýmislegir smáhnykk-
ir, sem egna fyrir aflann“.
Á meðferð aflans séu margir gallar, sem hið
mesta gagn yrði af að bæta úr. Hér þekkist að-
eins saltfiskverkun, og bendir Jón Sigurðsson
bæði á niðursuðu og reykingu, sem aukið gæti
verðmæti ýmissra fisktegunda. Lýsi okkar sé í
lægsta verði, sökum þess að við „hvorki velj-
um lifrina, né förum hreinlega með, né kunn-
um að bræða. Þó höfum við það bezta efni í lýsi,
sem til er, bæði úr þorski og hákarli“. Ræskni
og ruður af fiski og sjófangi sé óvíða hirt, þó
það sé hinn bezti og frjósamasti áburður, sem
til er, og aðrar þjóðir kaupi hann dýrum dóm-
um. „Vér aptur á móti kvörtum yfir hrjóstrum
og hraunum og ófrjósemi landsins, og ekki
minna yfir áburðarleysinu, en berum í sjóinn
daglega dags margra þús. dala virði í áburði,
auk þess sem vér ekki hirðum allan þann áburð,
sem sjórinn veltir upp í hendur oss af þangi og
þara
Eins og getið er um að ofan, þá fjallar fyrsti
þátturinn um meðferð veiðarfæranna. Leggur
Jón Sigurðsson áherzlu á, að fiskimenn leggi
net sín saman. Því þegar það sé gjört, „þá nær
netagarðurinn yfir miklu meira svæði, tekur
jafnt á móti allri fisktorfunni, og leyfir ekki
neinar gegnsmugur". Talar hann ennfremur um,
að það sé „veiðilegra í netlögnum, að leggja ekki
netin í beinni línu, heldur annað hvort í smá-
hlykkjum, eins og í krákustíg, eða í einum stór-
um hvasshyrndum bug, eins og sýnt er á upp-
drættinum". Fylgir þessu uppdráttur. Þá talar
Jón Sigurðsson um, hvernig þurrka skuli netin.
„Á íslandi mun það vera mest tíðkað, að þurka
netin á landi og hreinsa þau með höndunum,
8