Samvinnan - 01.03.1959, Side 15

liennar er nákvæmlega jafnósönn og hún
hefur verið.
Hitt er rétt að æ fleirum verður ljóst,
hve kirkjan er ótryggt sannleiksvitni; og
við þekkjum ýms dæmi þess, að kirkj-
unnar mönnum þyki vísindi kjarnorku-
aldar þrengja ómjúklega að sér. Eftir því
sem þekkingu manna fleygir fram, eftir
því sem þeir ná fastari tökum á öflum
náttúrunnar, eftir því sem þeir kynnast
nánar furðum sinnar eigin sálar og víð-
áttum geimsins — eftir því á hið eld-
forna kreddukerfi kirkjunnar erfiðara
uppdráttar. Hringurinn um guð á himni
og paradís hans þrengist í sífellu, unz
hverjum manni verður Ijóst að það er
ekkert innan í honum. Þótt vísindin séu
vissulega tvibent, þá eyða þau smátt og
smátt hindurvitnum og hjátrú. Maður-
inn mun sannarlega ekki farast fyrir
uppgötvanir sínar, heldur mun hann efl-
ast fyrir þekkingu sína — og læra um
leið að treysta sjálfum sér og góðvild
hjarta síns. En guð kirkjunnar er upp-
spuni, og Kristur var maður sem „rétt-
trúaðir“ menn drápu — ekki til að frelsa
manneskjuna frá synd, heldur til að
auðsýna guði sínum fyllstu hollustu.
Þetta leiðir hugann að eðli alls rétt-
trúnaðar, hvort sem hann birtist í trú-
málum, mataræði eða pólitík. Fer-
ill kirkjunnar á liðnum öldum
sannar það einmitt, hve rétttrúnað-
u' inn er umburðarlaus, hvernig hann
hleður undir ofstæki og leiðir til hryðju-
verka. Enn sem fyrr þykist kirkjan boða
hinn æðsta sannleik; og þessvegna lætur
hún sér hina frjálsu og þrotlausu sann-
leiksleit mannsins í léttu rúmi liggja, ef
hún snýst þá ekki beinlínis gegn henni.
Kirkjan er víðtækasta rétttrúnaðarkerfi
nútímans; en það lofar þrátt fyrir allt
góðu um framtíðina, hvernig hún er
komin á undanhald i veröldinni.
Bjarni Benediktsson
frá Hofteigi.
Hið hefð-
bundna form
svarar ekki
lengur kröf-
um tímans.
Jón Auðuns
dómprófastur
í nýlegu blaðaviðtali segir Vilberg Mo-
berg, hinn víðkunni sænski rithöf. og
skeleggi bardagamaður, að hann hafi
gengið úr kirkjunni, þegar hún hafi
svikið Kejne, skilið hann einmana eftir,
neitað honum um hjálp og staðið með
valdhöfunum, eins og hún sé vön.
Menn ganga naumast úr íslenzku þjóð-
kirkjunni af þessum sökum, en þeir sýna
henni tómlæti, taka ekki þátt í starfi
hennar, afrækja guðsþjónustur hennar.
Að þessu liggja ýmsar orsakir, breytt
þjóðlíf, breytt viðhorf til margra átta.
Ein orsökin er vafalaust sú, að „starfs-
hættir kirkjunnar eru úreltir á atóm-
öld.“ Að mestu leyti rennur starf hennar
eftir sömu farvegum og það hefur runn-
ið um aldaraðir. Guðsþjónustuformið er
nálega hið sama og það var fyrir öldum.
Guðsþjónustuform vort er einfalt og
fagurt. En það hefur ekki sama aðdrátt-
arafl og það hafði fyrr. Er þetta tján-
ingarform dauðadæmt? Um það er
tímabært að spyrja. Og margir spyrja.
í ýmsum kirkjudeildum hefur verið
lögð við það mikil rækt að endurnýja
helgisiðaform kirkjunnar, stytta pré-
dikanir til þess að gefa hinum sístæða
arfi í „lítúrgíunni“ orðið. í þessa átt
hafa margir hinna ágætustu manna
unnið á síðari áratugum, en þessi hreyf-
ing hefur ekki svo að nokkru nemi auk-
ið kirkjusóknina. Þá er lögð víða á það
áherzla nú, að stórauka starf prestanna
að mannúðarmálum. Einn frægasti pré-
dikari nútímans segir, að ef kirkjan eigi
að lifa, verði hún að vera á undan sam-
vizku þjóðfélaganna í líknar- og mann-
réttindamálum, en þetta hafi sorglega
brugðizt og bregðist enn. Kirkjan má
ekki láta það hlutverk sitt öðrum eftir,
að vera í fararbroddi um þessi efni. En
hér þarf vissulega nýjar starfsaðferðir.
Þær gömlu eru úreltar.
í stórauknu starfi fyrir börn og æsku-
lýð þarf kirkjan að taka í þjónustu sína
öll þau tæki nútímans, sem nothæf eru.
í kirkjunum, sem verið er að byggja hér
í höfuðstaðnum, er gert ráð fyrir félags-
heimilum. í þeim vistarverum á að vera
hægt að reka mikið og nauðsynlegt
æskulýðsstarf. Þessar starfsstöðvar eru
sízt ónauðsynlegri en kirkjusalurinn
sjálfur, og í þeim verður mikið af fram-
tíðarstarfi kirkjunnar að vera rekið.
En til þess þarf hvorttveggja: að fjölga
mikið prestum, sem fengið hafa sér-
menntun í þessa átt, í þéttbýlinu, — og
að auka þátttöku leikmanna í starfinu.
í félagsheimilum kirknanna bíður nýtt
starf, mikið starf, sem verður þeim mun
nauðsynlegra, sem skuggahliðar borgar-
lífsins verða auðsærri. Kirkjunni hefur
alltaf verið um annað sýnna en það. að
átta sig á kröfum breyttra tíma. En í
þessa átt er byrjað að vinna.
Til þess að vinna að nýjum viðfangs-
efnum og láta nýjar starfsaðferðir leysa
hinar gömlu af hólmi, þarf að endur-
skoða rækilega hið hefðbundna form
guðfræðikennslunnar. Hún hefur litlum
breytingum tekið, meðan flestar eða all-
ar aðrar deildir háskólanna hafa stór-
breytt efni og aðferðum. Hið hefðbundna
form svarar ekki lengur kröfum tímans.
Þetta vita ungir menn. Þessvegna blasir
við okkur hér sú raunalega staðreynd,
að meðan aðrar deildir Háskóla íslands
troðfylltust nemendum á liðnu hausti,
innritaðist einn — einn — stúdent til
guðfræðináms. Guðfræðinámið, eins og
það hefur verið fram að þessu, er mennt-
andi og að sumu skemmtilegt, en það
er ekki miðað nægilega við þarfir þeirr-
ar kirkju, sem stendur andspænis risa-
vöxnum, nýjum úrlausnarefnum og er
lífsnauðsyn að ná eyrum nýrrar kynslóð-
ar með nýjum og geysilega breyttum við-
horfum.
Meginþáttur lúterskrar guðsþjónustu
er predikunin. Og það er e.t.v. hún, sem
mestri gagnrýni sætir af því, sem við
prestarnir vinnum. Við erum oft að svara
spurningum, sem enginn kirkjugestanna
er að spyrja. Mörgum finnst þeir hafi
lítið í predikanir að sækja, og að prest-
arnir temji sér að segja með miklum ytri
myndarskap og tilburðum hluti, sem
sumir séu æði vafasamir og aðrir svo
sjálfsagðir, að menn ómaki sig ekki í
kirkju til þess að heyra þá sagða. í pre-
dikunarstarfinu notum við áreiðanlega
ýmsar aðferðir, sem eru „úreltar á atóm-
öld.“ Kristin kirkja á stórkostlega arf-
leifð, en við þurfum að læra á því ný
tök, að tengja þessa allsherjararfleið
kirkjunnar daglegum viðfangsefnum og
vandamálum fólksins, sem við eigum að
þjóna.
Ég hlustaði í fyrradag á dr. Árna Árna-
son lækni flytja ágætt erindi í útvarpið:
Eina ráðið. Hann benti á, að öflugasta
stoðin undir siðgæði og farsæld, — og i
rauninni eina ráðið, væri að fá menn til
að skoða sjálfa sig ekki sem einangraða
einstaklinga, er lifa hér um stundarsak-
ir og deyja síðan, heldur sem samfélags-
verur hér á jörðu og mannssálir, sem
halda áfram að lifa, þótt líkaminn deyi
og skapi sér framtíðarörlög með breytni
sinni á jörðu.
Þér spyrjið um „starfshætti" kirkjunn-
ar á atómöld“. Einmitt á atómöld verður
kirkjunnar meiri þörf en nokkru sinni
fyrr. Því vildi ég gera nokkur skil í pre-
dikanasafni, er út kom eftir mig í vetur.
Breytingarnar á viðhorfum mannkyns
og högum eiga eftir að verða miklu stór-
kostlegri en vér gerum oss enn Ijóst. Til
þess að bjarga manninum, einstaklingn-
um, persónuleikanum undan þeirri hel-
bylgju tæknimenningar og lítilsvirðing-
ar mannssálinni, sem yfir mannkyn er
að velta, er erfitt að sjá leið, ef haldið
verður áfram að afkristna heiminn,
svipta hann því hjálpræði, sem fólgið er
í meginkenningu Krists um gildi manns-
ins, Guð og ódauðlega sál.
En hinar gömlu starfsaðferðir eru úr-
eltar, og hér þarf nýrra við. Ekki nema
nokkur hluti mannkyns lifir í kristnum
heimi. Meirihluti þess býr við önnur trú-
SAMVINNAN 15