Faxi - 01.05.2007, Blaðsíða 17

ekki nafngreindir. Hafa fræðimenn því álitið að þá
væri Ingólfur allur er þingið var stofnað og stofnun
þess komið í hlut Þorsteins. 1 sambandi við dauða
Hjörleifs er þrælarnir unnu á honum og flýðu til
Vestmannaeyja þar sem Ingólfur drap þá, er rétt að
benda á að konum þrælanna var þyrmt en þær voru
10 talsins eins og menn þeirra sem voru drepnir.
Vitað er að á írlandi voru varnarlausar konur oft
hluti af herfangi norrænna víkinga og að þar í landi
bjuggu þeir iðulega við fjöllífi með slíkum konum
þótt allajafna væru víkingar eiginkvæntir menn og
ættu börn og heimili eins og Landnáma greinir m.a.
frá.
Skyldleiki f slendinga og Kelta
Nýlegar erfðarannsóknir hafa líka sýnt að skyld-
leiki íslendinga og keltneskra þjóða á Bretlands-
eyjum er allmikill til forna og ekki síst hefur komið
fram að íslenskar konur hafi átt tengsl þangað. Sé
litið til þessara staðreynda má spyrja hvort Ingólfur
hafi verið kvæntur maður þegar við komu sína
til íslands um 870. Frásögn Landnámu af drápi
Hjörleifs er opinská og ljóst er að Ingólfur hefur
slegið eign sinni á þessar konur eins og annað sem
Leifur lét eftir sig. En það voru auðvitað fleiri karl-
menn með honum og Leifi og ljóst er að við þær
nýju en þröngu aðstæður sem fylgdu landnáminu
°g búsetunni fyrstu árin í ókunnu landi hefur verið
stofnað til náinna kynna þótt það komi þó hvergi
fram í Landnámu enda hafa fræðimenn álitið að
Ingólfur og fólk hans hafi dvalið einsamalt í land-
mu fram yfir orrustuna í Hafursfirði sem Haraldur
hárfagri háði um 885 þar sem hann sigraði og hóf
þar með að leggja suður og vestur Noreg undir sig.
En eftir orrustuna í Hafursfirði stökk fjöldi fólks
undan Haraldi til fslands og eyja við Skotland og
bófst þá landnám á fslandi fyrir alvöru.
Betri yfirsýn
Eftir dráp Hjörleifs um 870 eða 871 dvaldi Ingólf-
Ur annan vetur í Hjörleifshöfða 871-72 en hélt síðan
landleiðina að því er virðist austur í Ölfus þar sem
hann staðnæmdist undir Ingólfsfelli veturinn 872-
73 en hélt þaðan árið 873 til Reykjavíkur. Þau miss-
eri er hann var í Ölfusi fundu þrælarnir Vífill og
Karli öndvegissúlurnar neðan við Arnahvol þar sem
nu er austurhluti Rvíkurhafnar. Öndvegissúlurnar
skulu látnar liggja hér á milli hluta en af sögninni
um þær má þó ráða að Ingólfur og menn hans hafa
kannað ytri hluta þess lands, Reykjanes utanvert,
sem síðar varð hluti af landnámi Ingólfs. Þær kann-
ar>ir hafa þeir gert á dvalarstað sínum í Ölfusi enda
hafa þeir þá verið komnir vestur yfir Ölfusá þaðan
sem greiðara var um ferðir út á Reykjanes fyrir
þá heldur en austan að enda eru vatnsföll mörg
°g ógreiðfær austar. Auk kynna Ingólfs af landinu
frá fyrri vetrardvöl þeirra Leifs fékk hann nú betri
sýn á skagann á árunum 872-73 og hefur hann þá
1 uiegindráttum gert sér grein fyrir aðstæðum þar
syðra bæði inni á landinu og meðfram sjónum sem
Var mikilvægast. Þá hefur Ingólfur t.d. að fullu séð
ut hvar hafnir og skipalægi voru best. Hann vissi
því að nokkru að hverju hann gekk þegar hann kom
°fan heiði og settist að í Rvík 873.
Öruggt má telja að Ingólfi og mönnum hans hafi
'uætt fjöldi sela og rostunga við strendur Reykjanes-
skaga og eigi löngu eftir ferðir þeirra um strend-
Ur skagans verði til ýmis örnefni tengd þessum
skepnum sem við þekkjum enn í dag. Selalátur voru
þá víðar en síðar varð og örnefnið Rosmhvalanes
verður trúlega til á þessum árum eða þeim allra
næstu.
Vinir og skyldulið Ingólfs Arnarsonar
Þegar fyrstu landnámsmennirnir komu til Is-
lands komu þeir á skipum sem gátu borið 3 tugi
manna og rúmlega það. Þetta er þó álitamál. Ljóst
er að áhafnir skipa hafa ávallt verið hluti þess fjölda
sem skipin báru en áhafnirnar hafa skipað vinir
og vandamenn þess landnámsmanns sem fór fyrir
viðkomandi skipi. Síðan fylgu nánustu skyldmenni
landnámsmannsins og fjölskylda ef hann átti þau
og síðan annað fólk, svo sem þrælar og vinnufólk.
Þannig var skipað því fólki sem fylgdi Ingólfi til
íslands. Heimildir greina þó ekki nánar frá því
fólki sem honum fylgdi en ljóst er af niðurskipan
ættmenna hans til búsetu í landnámi hans að ætt-
mennin hafa staðið honum allnærri og hafa fengið
búseturétt á undan öðrum landsnámsmönnum.
Steinunn gainla
Steinunn gamla frændkona Ingólfs fór til íslands
að sögn Hauksbókar og Sturlubókar Landnámu
og var með Ingólfi hinn fyrsta vetur eins og báðar
þessar heimildir geta um. Hún hefur að mati fræði-
manna búið hjá Ingólfi fyrsta vetur sinn. Ekkert
kemur þó fram f þessum heimildum af hverju
Steinunn fór til Islands né hvernig. En ljóst er af
orðalaginu að hún virðist ekki í byrjun hafa farið
utan til að nema land þegar í stað eins og landnáms-
menn gerðu oftast. Nær væri að ætla að hún hafi
komið til landsins til dvalar hjá Ingólfi og að hann
hafi þá „boðið“ henni land á utanverðu Reykjanesi.
Athygli vekur að Ásbjörn Össurarson, bróðursonur
Ingólfs, fékk landið næst honum að sunnan, þ.e.a.s.
Hafnarfjörð, Straum, Álftanes og núverandi land
sem Garðabær er nokkurnveginn á. Ætla má að
Ásbjörn hafi komið út með Ingólfi þótt ekki séu um
það heimildir en sú vísbending að land hans liggur
næst landi Ingólfs getur vitnað um það.
Enska heklan
Sunnan við land Ásbjörns, svo ég noti orðalag
af Suðurnesjum um stefnuna, tók við land þar
sem Ingólfur „bauð“ Steinunni og náði það suður
núverandi Vatnsleysuströnd um Njarðvík og út á
Rosmhvalanes. Ingólfur gaf Steinunni sem sé landið
en hún galt Ingólfi á móti hekluna ensku sem var
yfirhöfn eða flík og vildi „kaup kalla" og kvitta fyrir
gjöfina svo ekki yrði þeim kaupum rift. Má vera að
hún hafi þá hugsað til þess tíma er Ingólfs nyti ekki
lengur við enda virðast menn lengi á eftir hafa vitn-
að til þessarar tryggingar eins og sjá má af Grettiss-
sögu sem skráð var um 1300. Það er því hugsanlegt
að Steinunn hafi ekki komið út til íslands fyrr en
á seinni árum Ingólfs á árunum eftir 885 eða 890-
900. Ekki er þó útilokað að Steinunn hafi komið út
með hópnum strax 870 enda er ljóst að skrásetj-
arar Landnámu er afar orðfáir um Steinunni og
fólk hennar. Sagnir þeirra eru til að mynda mun
meiri og fyllri um Auði djúpúðgu sem kom á eigin
skipi til Islands með fríðu föruneyti en Steinunn er
hvorki orðuð við eigið skip í Landnámu né sérstakt
fylgdarlið. Hauksbók getur þess þó að hún hafi átt
Herlaug, bróður Skallagríms, og að synir hennar
og Herlaugs hafi verið Arnórr og Njáll. Hvorki
Sturlubók né Hauksbók geta um afkomendur frá
þeim bræðrum né hvað um þá varð eða móður
þeirra og það bendir til að engar ættir séu frá þeim
komnar og að söguritarar á 12. og 13. öld hafi því
minni sagnir um þá en ella.
Kostamikil lönd
Hið sama er að segja um Herjólf. Hann var
„frændi Ingólfs og fóstbróðir" segir Hauksbók.
Af þeirri ástæðu gaf Ingólfur honum land milli
Vogs og Reykaness, bætir Hauksbók við. Ástæða
þess að Ingólfur gefur skyldmennum sínum land
suður með sjó hefur vafalaust verið sú að þau voru
kostameiri og dýrmætari en löndin ofar í landnám-
inu á Kjalarnesi og þar í kring. Hann raðar þannig
fólkinu niður í kringum sig, á því er ekki vafi.
Arðsemi þessa lands hefur Ingólfur metið út frá
fiskveiðum og sjávarnytjum fremur en nytjum inn
til landsins. Sú staðreynd að hann veitir hvergi Þor-
steini syni sínum eignarland í landnámi sínu eins
og Helgi magri gaf sínum börnum bendir til þess að
Þorsteinn hafi verið einbirni hans og Hallveigar og
að Þorsteinn hafi tekið við búsforráðum í Reykjavík
að föður sínum látnum. Hugsanlega vísa ráðstafanir
Ingólfs á landinu til vina og vandamanna eitthvað til
aldurs Þorsteins eða fæðingartíma hans. Hann hefur
ef til vill verið ófæddur þegar faðir hans ráðstafaði
landi til fjarskyldari ættingja eða Þorsteinn væri
allungur að árum. Um það vitnar sú gjörð Ingólfs
að fá Ásbirni bróðursyni sínum landið sem lá næst
Reykjavíkurjörðinni að sunnan um Álftanes og
Hafnarfjörð. Þegar við eigum ekki börn sjálf standa
systkinabörn hjörtum okkar næst. Þannig hefur
Ingólfur líka hugsað þegar Ásbjörn fékk landið. Að
minnsta kostri eru meiri líkur en minni fyrir því
að hann hafi afhent Ásbirni landið fyrr en síðar á
dvalartíma sínum í Reykjavík að búið hafi verið að
koma því í annarra hendur áður en Þorsteinn kom
undir eða varð fullorðinn. (Framh. í næsta blaði)
FAXI 17