Nýtt útvarpsblað - 31.10.1948, Blaðsíða 4

BYGGÐ OG SAGA II.
Smiður Andrésson
Smiður Andrésson kemur aðvífandi inní
íslandssögu. Engin veit með vissu um ætt
hans, eða hvort hann var íslendingur. Tal-
ið hefur verið líklegt að hann væri norskur
að uppruna, enda svo varið sögu hans, að
almannarómi, að íslendingar vilja helzt ekki
eiga hann. Ilann kom þó til íslands með
æðstu völd í íslandsmalum í uniboði Nor-
egskonungs, Magnúsar Eiríkssonar, sem bú-
inn var lengi að vera hinn norski konungur
íslendinga. Saga lians var stutt á íslandi og
eigi göfug að almannarómi, mótsett við
sögu Illuga Grettisbróður, en líka óskýr að
heimildum og er jafnan svo, að þá minnst
er á hann, er eins og penni sagnaritarans
brotni, eða bókl'ellið verði svo hált undir
honum, aðsagan hrini ekki á því. Þettasegir
sína sögu um Smið Andrésson, ef rétt er
ur stjórn þeirra starfsemi að lúta öðrum en
pólitískum flokkum. Jafnvel þó meðlimir
útvarpsráðs haldi hver um annan vörð í
flokkapólitíkinni, þá hlýtur útvarpið samt
að verða pólitískt og með neikvæðum hætti,
ef þeim jákvæðu háttum er útrýmt.
Og það er einmitt þetta, sem orðið hefur.
Allir finna að útvarpið er pólitískt, undir
ráði hinna pólitísku flokka, en það er bara
með neikvæðum hætti, sem þá um leið hef-
ur gert það marklaust á málefnavettvangi
þjóðlífsins.
Þessu verður að breyat. Taka útvarpið
undan öllum flokkspólitískum yfirráðum,
og koma því undir yfirráð hinna menning-
arlegu afla, sem sækja fram með þjóðinni.
Stórstúka íslands, Kvenréttingasambandið,
skilið. Og þessvegna gefur orðrómssaga hans
tilefni til margskonar renginga og athug-
ana, en þó sérstaklega tilefni til þess að rita
sögu hans, og þrátt fyrir hina fáorðu Smiðs-
sögu, að heimildum, er þetta þó allmikið
mál, þegar athugaðar eru allar hliðstæðar
og aðstæður hennar, og sagan skýrð í því
ljósi.
Hann kemur inní söguna allaðsópsmikill,
en hann tapar sínu stríði í fyrstu lotu, og
það á við hann sem skáldið kvað: að sekur
er sá einn, er tapar. Svo mikill hefur þessi
sektardómur á Smið Andréssyni verið, að
mörgum öldum eftir lát hans, á „vorri“ öld,
gerir skáld sögu af örlögum hans, og hefur
orðrómssögunnar að uppistöðu, og bætir
eigi um sektarsöguna, og er svo óvandaður í
meðferð söguefnis, að réttum heimildum,
sem hann hafði undir höndum, um fall
Smiðs, kastar hann, og lætur Smið Andrés-
son missa liöfuð sitt á skálabita, og fellur
það í mjólkurtrog húsl'reyjunnar á Grund
í Eyjafirði, þar sem Smiður féll', ÖU er þessi
„Skáldsaga" gjörð í þeim stíl, að gera Smið
íþróttasamband ísl., Kirkjuráð, Háskólaráð,
Búnaðarfélag íslands, Alþýðusambandið,
Bókmenntafélagið og mörg fleiri félagasam-
tök, eiga að mynda það raunverulega út-
varpsráð, og síðan kjósa úr sínum hópi
framkvæmdanefnd dagskrárinnar, eða þá
nefnd, sem gegnir sama lilutverki og út-
varpsráð nú gerir.
Væri að þessu ráði hnigið, hyrfi hún úr
sögunni þessi sífellda hlutleysisbrothætta,
sem sífellt situr um útvarpið og angrar alla,
sem við það vinna, veldur hinu sífellda
mati, og vanmati, á útvarpsstarfseminnni og
tortryggninni, sem ætíð eltir pólitíska
flokkastarfsemi, og það alla leið inní Út-
varp Reykjavík.
*
NÝTT ÚTVARPSBLAÐ
4