Eining - 01.12.1951, Qupperneq 9

EINING
Hinir vitru menn byggðu trú sína á barni. Þetta er fyrir
mig kjarni jólaboðskaparins í ár — vitringarnir byggðu trú
sína á barni. Vitringar? Okkur hættir fremur til að kalla þá
flón og menn hugaróra, sem elta stjörnu, er v.'sar á barn í
fjárhúsjötu og tilbiðja nýfætt líf á sínu fyrsta þroskastigi. En
H vitringarnir eru dæmisagan um mestu vizku mannkynsins á
öllúm sviðum. Þeir byggðu ekki trú sína á Ágústusi keisara
eða Heródesi eða herskörum keisarans, og ekki heldur á
keisaraveldinu, sem náði svo vítt um lönd og virtist óhaggan-
legt. Þeir byggðu ekki lifsviðhorf sitt á hávaðanum, yfir-
ganginum og hinu augljósa. Þeir trúðu á hið nýfædda.
Þetta er einkenni vitra manna á öllum öldum . . .
Ef við eigum að geta trúað á eitthvað nokkurs virði yfir-
leitt, hugsanlegan frið, t. d. í vingjarnlegum og sæmilegum
^ heimi, þar sem bræðralag ríkir en ekki styrjaldir, þá verðum
við að trúa á það á þenna hátt. Friðurinn er ekki fyrirferðar-
mikill nú um stundir. En friðarhugsjónin, vonin um frið, trúin
á frið og ráðstöfunin til friðar, er þegar fædd í heiminum.
Slíkar hugsjónir ráða úrslitum að síðustu, og von heimsins
byggist á vitrum mönnum, sem trúa á þær, þótt Ágústus
keisari ríki í Róm. Múgurinn fylgir ævinlega straumnum,
hinu augljósa og háværa, en hinir vitru menn allra alda hafa
ævinlega fylgt einhverri stjörnu, unz hún hefur staðnæmzt
^ >dir einhverju nýfæddu . . .
* Á því er ekki svo mikil hætta, að einhver, sem þetta les,
kunni að afneita hinum almenna sannleika, sem hér er um
að ræða, heldur hinu, að hann viðurkenni ekki, að slíkt komi
honum við. Einhver gæti sagt, að þessi ræða varði sig ekki.
— Hann hafi aldrei verið örlaga-barn. Hann sé ekki neinn
messías, er heimurinn hafi vænzt. Hann sé aðeins hinn hvers-
dagslegi, algengi og veigalitli John Smith. Ef heimurinn vænti
einhvers lausnara, er opni dyrnar að nýju tímabili, þá sé það
^ víst, að hann sé það ekki.
Við þenna mann vil eg gjarna segja, vinur minn, athuga
hvað það er, sem gerir fæðingu sérstakra barna örlagaríka.
Það er ekki aðeins barnið í sjálfu sér. Hvað olli úrslitunum
um komu og áhrif Darwins? Óteljandi fjöldi manna hafði
brotið heilann um það, hvernig allar þessar mismunandi dýra-
tegundir hefðu orðið til. Um marga mannsaldra höfðu menn
gruflað út í þetta, og hvað eftir annað hafði spurningin verið
sett fram: Urðu allar þessar tegundir til skyndilega, eða fyrir
^ langa þróun og breytingar. Loftið var þrungið af undrun,
getgátum, ábendingum og spámannlegri innsýn. Lesið jafn-
vel Tennysons /n Memoriam, er hann skrifaði áður en Darwin
lét sjást nokkuð eftir sig, og þar sést þegar forsælan af þró-
unarkenningunni. Þá, og aðeins þá, fæddist að öllum óvör-
um barnið, sem átti að draga allt undangengið saman og
setja það fram í réttu ljósi. Þetta gera þeir einir, sem úrslit-
unum valda. Þeir safna glæðunum í ljósan loga, öllu sem
^ þegar var fyrir hendi, sundurlaust og dreift hér og þar. —
* l Darwin hefði ekki orðið Darwin, án þess, sem var á undan
gengið. Mikill fjöldi manna hafði lagt sitt til þess að skapa
úrslitamanninn.
Þetta er raunveruleikinn um líf allra manna, sem úrslit-
unum ráða. Þeir eru brennipunkturinn, er safnar saman von,
hugsun, trú og þrá óteljandi hversdagslegra manna, safnar
glæðunum í ljósan loga. Við þetta á Páll, er hann segir:
^ „Þegar fylling tímans kom, sendi Guð son sinn“. Svo jafn-
vel Kristur gat aðeins fæðzt og verið Kristur, þegar fylling
tímans var komin. Ef hann hefði komið nokkrum öldum áður,
hefði hann ekki getað verið hann sjálfur. Fjöldi hversdags-
legra manna varð að fara á undan, greiða götu drottins,
gera beinar brautir og ryðja Guði vorum veg í óbyggðinni.
Spámannlegir andar, leiftrandi glampar af komandi kenn-
ingu hans, hungraðar og eftirvæntingarfullar sálir, hugboð
og forspil stærri gleðiboðskapar, en áður hafði þekkzt, vonir
^ um nýtt og endurfætt andlegt líf, trú á nýtt tímabil guð-
veldis, — allt lá þetta í loftinu, þegar Jesús kom í „fylling
Harry Emerson Fosdick.
tímans“, og hann réð úrslitunum. Mikill fjöldi manna lagði
sitt til þess að gera hann örlagabarnið.
Þessi sannindi hafa engu síður sína hræðilegu og dökku
hlið, en hina björtu, magnandi og skapandi. Hvað var það,
sem gerði Hitler að örlagamanni? Hann var brennidepill, er
safnaði saman í ljósan loga niðurlægingu, gremju, meðvitund
um hróplegt ranglæti, hvöt til hefndar, huggandi draumum
um úrvalskynþáttinn, öllu þessu er fyrri heimsstyrjöldin og
afleiðingar hennar, hafði vakið hvarvetna hjá þjóð hans. —
Það eru ævinlega við, hversdagslega fólkið, sem að vissu
leyti leggjum til efnið í leiðtogana, hvort heldur er til ills eða
góðs. Við leggjum til hitann og glæðurnar, er þeir safna í
logandi bálið.
Þannig hefur daglegt líf hvers venjulegs manns sína þýð-
ingu. Eg þori að spá því, samkvæmt vitnisburði sögunnar,
að dag einn mun koma fram einhver maður, er ræður svo
miklu um sköpun bandaríkja heimsins, að nafn hans mun
ljóma í sögunni um ókomnar aldaraðir, tengt afreki hans,
að sínu leyti eins og nafn Copernicusar nýju stjörnufræðinni
eða nafn Abrahams Lincoln varðveizlu ríkjasambands Banda-
ríkjanna. Slíkur maður mun koma. Dag nokkurn mun hann
rísa til athafna. Og verið getur, að einmitt nú liggi hann ein-
hvers staðar í einhverju þorpi, í vöggu sinni. En þegar hann
kemur, hvað er það þá, sem þurft hefur til þess að greiða
veg úrslitamanninum? Allur fjöldinn af okkur, sem erum á
undan honum og höfum trúað á friðinn, þegar erfitt var að
trúa á hann, spámannlegir andar, óbugaðir af grimmd og
ofbeldi, hungraðar sálir, sem þrá frið, vitrir menn, er sjá
fánýti styrjaldanna, hugrakkar sálir, er telja bræðralag allra
manna hugsanlegt, — fjöldi venjulegra karla og kvenna
verður að greiða veg lausnarmannsins áður en hann getur
komið með úrslitin og friðinn í hendi sinni. Öll höfum við
okkar þýðingu, jafnvel persónuleiki okkar skiptir máli.
Það sem nú hefur verið sagt um örlagabörnin, getur verið
okkur tvöföld uppörfun, gefið okkur von í vonleysinu og gert
okkur ljósa ábyrgðina og persónulegt mikilvægi í veikleika
okkar. En það gerir meira en þetta. Það ávítar einnig, ávítar
i