Dagblaðið Vísir - DV - 15.01.2004, Qupperneq 2

2 FIMMTUDAGUR 15. JANÚAR 2004
Fréttir DV
Útgáfufélag:
Frétt ehf.
Útgefandi:
Gunnar Smári Egilsson, ábm.
Ritstjórar:
lllugi Jökulsson
MikaelTorfason
Fréttastjórar
Kristinn Hrafnsson
Kristján Guy Burgess
OV: Skaftahlíð 24, Rvik, sími: 550 5000
Fax: Auglýsingar: 550 5727 - Ritstjóm:
550 5020 - Aórar deildin 550 5749
Ritstjóm: ritstjorn@dv.is - Auglýsing-
ar: auglysingar@dv.is. - Dreifing:
dreifing@dv.is
Setning og umbrot: Frétt ehf.
Prentvinnsla: Isafoldarprentsmiðja
DV áskilur sér rétt til að birta aðsent efni
blaðsins í stafrænu formi og i gagna-
bönkum án endurgjalds.
Ókeypis bækur
Bragi Kristjónsson í
Bókavörðunni ætlar að
gefa þúsund
bækur um
næstu helgi á
bókamarkaði
sem hann hef-
ur verið með
um skeið á
Hlemmi. Eru
það eftirhreytur þess
sem þar var til sölu og
hefur enn ekki selst.
Hafa aldrei fyrr jafn
margar bækur verið
gefnar á jafn skömmum
tíma. Bækurnar verða
gefnar frá föstudegi og
fram á sunnudag.
Fleiri svítur
Hótel Saga hefur sótt um
leyfl til að fækka her-
bergjum á
flmmtu og
sjöttu hæð
hótelsins
við Haga-
torg. Með þessu mun
ætlunin að auka rými,
stækka herbergi og
ijölga svítum á hótelinu.
Til dýrðar
íslenska kristskirkjan
hefur farið þess að
leit við yflrvöld að
söfnuðinum .. Jfe ...
verði heimilað
að breyta atvinnu- *
húsnæði í Fossa-
leyni 14 í safnað-
arheimili og sam-
komusal. Sett verði
milligólf í húsnæðið,
I
norðurs með gluggum
og hurðum auk þess sem
bflastæðum verði fjölg-
að.
Nýr sími
Brynjólfur Bjamason,
forstjóri Landsímans,
hefur boðað til
fundar í dag þar
sem hann ætlar
að kynna nýja
ásýnd Símans.
Breytingamar
verða kynntar í
SkautahöUinni í
Laugardal!
Málið
Að koma til baka
„Að koma til baka" er mikið
tískuorðtak, baeði meðal
almennings og (fjölmiðlum
þessa dagana, ekki sfst meðal
íþróttafréttamanna. Það er
notað um alla þá sem eiga
undirhögg
að sækja,t.d.(
kaþpletkjum,
en rétta slðan úr kútnum.Vel
má vera að það „að koma til
baka" geti átt rétt á sér f
einhverjum tilvikum en þó er
fullmikill þýðingarkeimur af þv(.
Einkum er þó ástæða til að
brýna fyrir fólki að fjölbreytni er
alltaftil bóta.lstað þessa
orðalags má t.d.segja - auk
þess „að rétta úr kútnum" að
viðkomandi nái sér á strik eða
bara taki sig á.
(tj
c
c
(TJ
E
*o
jO
*o
O
-Oi
.c
c
o
E
'O
X
WT
<U
c
c
(TJ
X
Ofreist hönnun
egar verðtrygging Ólafslaga kom til
sögunnar fyrir aldarfjórðungi, gerðu
fáir sér grein fyrir, að hún mundi koma
Sambandi íslenzkra samvinnufélaga fyrir
kattarnef. Æ síðan hafa lög Ólafs Jóhannes-
sonar framsóknarmanns verið skólabókar-
dæmi um, að erfitt er að hanna þróun.
Nú höfum við annað dæmi um stórfeUda
skekkju í hönnun þróunar. Einkavinavæðing
stjórnvalda byggðist á, að fjölskyldurnar
fjdrtán eða Kolkrabbinn svokallaði hefði einn
efni á að kaupa, þegar bankar og aðrar stór-
eignir yrðu seldar hæstbjóðanda. Annars
staðar væri ekki til fé.
Þessi hönnun þróunar bilaði af ýmsum
ástæðum og einkum vegna innflutnings á
BretaguUi og Rússagulli. Ríkisbankarnir
komust í hendur aðila utan Kolkrabbans, svo
og Eimskip, Burðarás og hugsanlega Skelj-
ungur. Allt í einu er Kolkrabbinn ekki lengur
þungamiðja valds á íslandi.
Miklar eigur eru enn í höndum fjöiskyldn-
anna, sem sagðar voru mynda Kolkrabbann á
velmektardögum hans. En þetta eru sundur-
lausar eignir, sem ekki mynda samþjappaða
valdastöðu, ef frá eru talin örfá stórfyrirtæki á
borð við íslandsbanka og Sjóvá-Almennar,
svo og ýmis hversdagsfyrirtæki.
Sárastur var valdamissirinn, þegar út um
þúfur fór tUraun Morgunblaðsins tU að kaupa
þrotabú DV og tilraunir þess til að koma upp
gildu sjónvarsfyrirtæki, sem mundi kaupa
væntanlegt þrotabú Norðurljósa. Bretagullið
hataða keypti bæði fyrirtækin og yfirtók
skuldir Norðurljósa.
DV hætti að fá prentað hjá Morgunblaðinu.
Þannig ruglaðist hrikalegt fjármögnunar-
dæmi nýbyggingar og risaprentvélar á frægu
sprungusvæði við Rauðavam. Hættulegur
haUarekstur blasir því við risaeðlu Kol-
krabbans, sem fór á sama tíma endanlega hall-
oka fyrir Fréttablaðinu í lestrarmælingum.
Samanlagt hefur innflutningur fjármagns
umturnað hefðbundnu valdakerfi stjórnmál-
anna, sem byggðist á samfléttuðu afli ýmissa
stærstu fyrirtækja landsins. Þetta hefur lagzt
þungt á marga og einkum þá, sem stóðu póli-
tísku vaktina, þegar veldissól Kolkrabbans
ósigrandi hneig óvænt til viðar.
Andlegt áfall vaktstjóra þjóðfélagsins af
völdum hinnar ófyrirséðu þróunar hefur ein-
kennt þjóðfélagið í auknum mæli á síðustu
mánuðum og vikum. Það hefur farið hamför-
um í áramótagreinum og öðrum virðulegum
tækifærum til að líta yflr farinn veg og horfa
inn í ótrygga framtíð þessa árs.
Afleiðingar Ólafslaga fyrir aldarfjórðungi
og afleiðingar einkavæðingar síðustu miss-
era sýna, að oft rennur pólitískt hannað ferli
aðrar hrossagötur en því er ætlað. Mann-
kynssögunni hættir til að hlaupa út undan
sér, þótt pólitískir snillingar reyni að girða
fyrir undankomu hennar.
Engum þarf að koma á óvart, að svona fari
fyrir ofrisi í hönnun þróunar. Hins vegar er
minnisstætt að fylgjast með, hversu hratt
sagan ryður pólitískri hönnun úr vegi.
Jónas Krístjánsson
Stuldur eða stæling?
Á erlendum tungum erþað sem Hannes er
helst sakaður um sjaldnast kallað „þjófn-
aður" því„plagíat" þýðir í raun ekki
„þjófnaður"! venjulegum lagalegum skiln
ingi þess orðs, eftirþvísem við fáum best
séð. Merkingin ermiklu nær„stælingu".
Fyrst og fremst
Gautí Kristmannsson, aðjunkt f
þýðingafræði við Háskóla íslands,
skrifaði grein í Morgunblaðið í gær
um „stóra Hannesarmálið" og held-
ur þar fast við orð sín í frægum rit-
dómi um ævisögu Hannesar Hólm-
steins um Halldór Laxness. Hann
gefúr lítíð fyrir vöm Hannesar í mál-
inu og bendir á að „aðferð" Hannes -
ar við ævisöguritunina sé ekkert
annað en „ritstuldur" sem litinn sé
mjög alvarlegum augum í sérhverju
fræðasamfélagi heims.
Hannes hefur sem kunnugt er al-
gerlega hafnað öllum ásökunum
um ritstuld og haldið því fram að
slíkar ásakanir séu beinlínis fárán-
legar, þar sem hann bendi sjálfúr í
tilvísunum sínum og eftírmála á
þær heimildir sem hann er sagður
hafa „stolið" upp úr. Deila megi um
hvort fjöldi tilvísana sé nægilegur
en um ritstuld sé að minnsta kostí
engan veginn að ræða.
Ýmsirhafa orðiö til að kinka kolli
yfír þessari vörn Hannesar og má
nefna sem dæmi að í Mogganum í
gær var líka eftir Gunnlaugi Jóns-
syni fjármálaráðgjafa þar sem hann
segir: „[Hannes] gat heimilda. Hann
sagði í eftirmála að hann felldi ýmis
rit íeina heild - þau rit sem hann er
sakaður um að hafa stolið úr. Málið
er einfalt. Augljóslega er ekki hægt
að saka mann um ritstuld sem slíkt
gerir. Merkiiegt er að gagnrýnendur
Hannesar skuli ekki hafa tekið fram
að hann gerði þennan fyrirvara og
þeir hafí þannig blekkt fjölmiðla-
menn og þjóðina. “
Hér er Gunnlaugur að vísu á svo-
lítið hálum ís, því eins og Gauti
Kristmannsson sýnir fram á í sinni
Moggagrein, þá hafði hann víst
hliðsjón af eftirmála Hannesar í
sinni gagnrýni og furðu harkalegt
virðist því að komast svo að orði að
gagnrýnendur hafí „blekkt" fjöl-
miðlamenn og þjóðina.
En Gunnlaugur heldur áfram:
„Sýnt hefur verið fram á að
Hannes var heiðarlegur í vinnu-
brögðum. Eftir stendur því aðeins
það álitamál hvort hann hefði mátt
gera nákvæmari grein fyrir heim-
ildanotkun í einstökum tilvikum,
fyrir þá sem kæra sig um slíkt. Það
er eingöngu smekksatriði. “
Gunnlaugur hvetur síðan til þess
að vilji menn ráðast á Hannes fyrir
að „notast við texta annarra", þá
hljóti menn fyrst að ráðast á Halldór
Laxness sjálfan því það hafi hann
víða gert í skáldverkum sínum. Og
,,[þ]að hlýtur að teljast lengra geng-
ið. Þegar menn semja skáldsögu
hljóta þeir að hafa rflcari skyldu til
þess að vera frumlegir en þegar þeir
skrifa rit um sögulega atburði. Ævi-
sagnaritun gengur beinlínis út á
endursagnir ... Skáldsöguritun
gengur aftur á mótí frekar út á fnun-
leika f sköpun."
Þessi sfðasta klausa þykir okkur
reyndar prýðileg skýring þess hvers
vegna Gunnlaugur hefúr afráðið að
fást við fjármálaráðgjöf í lífinu en
hvorki ævisagnaritun né skáldskap.
Okkur þykir hún nefhilega ekki lýsa
ýkja miídum skilningi á störfum
skálda og rithöfúnda yfirleitt. En lát-
um það liggja milli hluta. Hitt sjón-
armið Guimlaugs er gott og gilt - að
Hannes hafi engan veginn gerst sek-
ur um „ritstuld" vegna þess að hann
nefriir þær bækur sem hann á að
hafa „stolið" upp úr, heldur sé af-
staða manna til textans f bókinni
eingöngu „smekksatriði". Og má
nefria að Egill Helgason slær svip-
aða tóna f grein sinni hér örlítið ofar
og tíl hægri í þessari opnu.
Megum við hins vegar varpa
fram kenningu sem skýrtgæti hluta
afþvíhversu hatrömm deila þessi er
orðin? Hún snýst um fslenska þýð-
ingu á erlendu hugtaki og er því
reyndar á fræðasviði Gauta Krist-
mannssonar.
Orðið „ritstuldur" hljómar afar
alvarlega, enda er „stuldur" alvar-
legt mál, ekkert minna en þjófnað-
ur. Og þjófnaður er framinn að
nóttu eða minnsta kosti þegar eng-
inn tekur eftír og felur í sér að ein-
hver er rændiu verðmætum sínum.
Að saka Hannes um „stuld" virðist
því býsna harkalegt orðalag - eink-
um, eins og áður er nefnt, vegna
þess að hann nefriir sjálfur heimild-
imar sem hann „stelur" upp úr. En á
erlendum tungum er það sem
Hannes er helst sakaður um sjaldn-
ast kallað „þjófnaður".
Gautí Kristmannsson vekur at-
hygli á því - þótt hann stígi það skref
ekki til fulls - þegar hann hefúr sem
fyrirsögn greinar sinnar: „Plagíat
sem aðferð og hefð við Háskóla ís-
lands?" Og „plagíat" þýðir í raun
ekki „þjófhaður" ívenjulegumlaga-
legum skilningi þess orðs, eftír því
sem við fáum best séð.
Merkingin er miklu nær „stæl-
ingu", að minnsta kostí í þeim tilfell-
um þar sem málið snýst um að taka
texta annaira og birta skýringarlaust í
sínum eigin, lítíð breyttan. Þetta nær
að okkar hyggju yfir það sem Hannes
hefúr sannanlega gerst sekur um -
sem sé að hafa víða endurritað texta
annarra með algjörum minniháttar
breytingum - án þess að geta skýrt
um það hvaðan textinn er kominn.
Hvort menn telja það „stuld" eða
„smekksatriði" tökum við ekki af-
stöðu til en „stæling" gætí það víða
vel heitið í bók Hannesar.
Hvort það er í þeim mæli að telj-
ast brot á höfundaréttarlögum eða
siðareglum einhveijum, til þess tök-
um við heldur ekki afstöðu.
Viö biöjum - nay, við grátbiöjum Steingrím Ólafsson, kynningarstjóra
hjá sjö tímarítum Fróða, fyrirgefningar á þvf aö hafa fulíyrt aö hann heföi
haldiö úti vefhum Pressan.com. Auövitaö áttum viö aö vita aö vefurinn
hans hét Fréttir.com. Vonandi vill Steingrímur fyrirgefa okkur.
Wfct.Ttó