Freyr - 01.09.1983, Síða 9

Ráðunautafundur 1983
Stefán Aðalsteinsson
Rannsóknastofnun landbúnaðarins
Verndun erfðaefnis í búfé
Almenn viðhorf til verndunar búfjárstofna.
Á undanförnum 30—40 árum hefur átt sér stað bylting
einkum fólgin í þrennu.
1. Tæknifrjóvgun hefur haldið
innreið sína í heiminum, og
með henni hefur tekist að
fækka stórkostlega þeim karl-
dýrum sem þarf til að viðhalda
þeim búfjártegundum, sem
hægt er að beita tæknifrjóvgun
á. Djúpfrysting sæðis hefur
aukið möguleikana á fækkun
karldýra.
2. Hagnýt kynbótafræði hefur
byggst upp á þessum tíma sem
umfangsmikil vísindagrein.
Henni hefur verið beitt mark-
visst að því að auka öryggið í
dómum á þeim gripum, sem til
greina koma til kynbóta. Með
því móti eru valdir færri og
betri gripir til framtíðarnotkun-
ar heldur en áður, og kynbóta-
framfarir í búfjárstofnum eru
meiri nú en nokkru sinni fyrr.
3. Flutningur kynbótaefniviðs
milli Ianda og heimsálfa er nú
leikur einn, og sérhæfðir bú-
fjárstofnar, sem kynbættir hafa
verið að stóraukinni afkasta-
getu, fara nú eins og eldur í
sinu um heiminn og útrýma
eldri og lélegri stofnum
hröðum skrefum.
Afleiðingar þeirrar þróunar
sem rakin er hér að ofan eru
sumpart greinilegar, en öðrum
þræði ófyrirsjáanlegar.
Við kynbæturnar dregur úr
erfðabreytileika, og á löngum
tíma er hætta á að hann minnki
svo mikið, að ekki verði lengur
hægt að ná neinum viðbrögðum
við úrvali.
Stefán Aðalsteinsson.
Þá er ekki lengur hægt að halda
áfram að bæta stofnana að sama
marki og áður.
Þá er ekki heldur hægt að
hreyfa þá með úrvali til annarra
átta, ef ástæða verður til að stefna
að nýju kynbótamarkmiði í fram-
tíðinni.
Þá er ekki heldur hægt að rækta
upp í gripunum hæfni til að lifa og
skila afurðum við ný og breytt
skilyrði, þó að þess þurfi með.
Viðnámsþróttur gegn sjúkdóm-
um gæti t. d. glacast við langtíma-
kynbætur í umhverfi sem sjúk-
dómurinn finnst ekki. í. Gegn
sumum sjúkdómum er til arfgengt
viðnám, og það er hagkvæmara að
viðnámið sé innbyggt í bústofninn
heldur en þurfa að beita sóttvörn-
um og lækningum.
Hættan á að erfðabreytileiki
búfjárstofna í heiminum minnki
stórum á næstunni er að koma
betur og betur í ljós.
í búfjárrœkt. Sú bylting er
Á hinn bóginn gera hinar öru
kynbótaframfarir gömlum stofn-
um sífellt erfiðara um vik að
standa sig í samkeppninni. Þau
búfjárkyn, sem ekki borga sig í
nútíma búskap hverfa óðfluga.
Það eru þau viðhorf, sem lýst er
hér að framan, sem hafa opnað
augu manna fyrir því, að tryggja
þarf virka geymslu á þeim breyti-
leika í erfðaefnivið, sem búfjár-
stofnar heimsins búa yfir.
Þegar gömlum stofni búfjár er
útrýmt, glatast allir þeir erfðavís-
ar, sem stofninn býr yfir. Þeirra á
meðal gæti hafa verið verðmætur
viðnámserfðavísir, sem hvergi var
til annarsstaðar eða verðmæt
samtenging erfðavísa, sem átti
betur við umhverfi stofnsins held-
ur en nokkur önnur samtenging
sem til boða stendur.
Við vitum svo lítið ennþá um
hugsanlega kosti gamalla og „lé-
legra“ búfjárstofna, að það er
ábyrgðarhluti að láta þá glatast.
Sérstaklega á þetta við um stofna
sem lengi hafa verið einangraðir
frá öðrum stofnum og eru ekki
náskyldir neinum núlifandi stofn-
um. Þar eru mestar líkurnar á að
til sé erfðaefni, sem ekki finnst
annarsstaðar.
Slíkt erfðaefni þarf að eiga til-
tækt handa afkomendum okkar
um ókomna framtíð.
Tilgangurinn með verndun
búfjárstofna.
í þeim umræðum, sem fram hafa
farið að undanförnu um verndun
FREYR — 657