Freyr - 01.09.1983, Blaðsíða 22

þá fyrst og fremst fóðrun og hirð-
ing hvolpanna yfir sumartímann
þar til þeim yrði lógað til skinna-
verkunar og sölu á skinnunum. Ef
þessir 20—40 hvolpar eru valdir á
réttan hátt er hægt að tryggja
sæmilega að umhverfisáhrifum frá
mismunandi búum sé eytt. Ekki
liggur enn fyrir hvernig heilbrigði
kynni að vera háttað á svo stórri
stöð þar sem safnað yrði dýrum
frá t. d. 100 búum. Þetta þarf að
rannsaka nánar áður en slíkum
afkvæmarannsóknastöðvum verð-
ur hleypt af stokkunum.
Eiginleikinn frjósemi.
Allir þeir mælanlegu þættir, sem
felast í hugtakinu frjósemi hafa
það sameiginlegt að hafa heldur
lágt arfgengi. Af þessum þáttum
eru líklega mikilvægastir fjöldi
hvolpa þegar vaniö er undan og
geldprósentan. Til þess að ná
erfðaframförum í eiginleikum sem
hafa lágt arfgengi, er nauðsynlegt
að geta valið úr stórum hópunt.
Þetta gerir það að verkum að nær
óhugsandi er að nota stöðvar til að
prófa frjósemi stofnanna. Ná-
kvæmt skýrsluhald á búunum og
tölvuvinnsla úr skýrslunum eru því
einu færu leiðirnar ef menn ætla
að auka frjósemina með kynbót-
um. Dæmi um erfðafræðilegt við-
fangsefni í sambandi við frjósemi
er að leita þeirra þátta sem valda
minni frjósemi „standard" minks
en „pastel“ minks. Með viðamik-
illi upplýsingasöfnun ætti að vera
mögulegt að finna orsakir þessa.
Eiginleikarnir stærð og skinnagæði.
Á afkvæmarannsóknastöð kemur
einkum til greina að dæma eigin-
leika sem hafa meðalhátt eða hátt
arfgengi. Þá er unnt að fá nokkuð
góðar upplýsingar með hlutfalls-
lega fáum dýrunt. Ef miðað er við
að skýrsluhald á búunum sé í lagi
og „topplistar'" liggi fyrir, verður
það fyrst og fremst hlutverk af-
kvæmarannsóknastöðvanna að
mæla eða sýna fram á mismunandi
umhverfisáhrif á einstökutn
búurn. Einkum kentur til greina
að bera saman á afkvæmarann-
sóknastöðvum, annars vegar al-
systkina- og hins vegar hálfsyst-
kinahópa. Heppilegastir eru hálf-
systkinahópar, af því að unnt er að
hafa þá stærri. Til þess að fá
sæmilegan dóm á gæði dýranna á
hverju meðalbúi er æskilegt að
prófa allt að 10 afkvæmahópa með
4—6 dýr í hverjum.
Niðurstaða þessara greinar er
sú að afkvæmarannsóknastöðvar
fyrir mink hafi verulegt gildi, sem
viðbót við aðrar aðgerðir sem
beitt er í ræktun og við kynbætur
loðdýra.
Kári Guðmundsson,
fyrrverandi heiibrigðisráðunautur
Eiga reykingamenn að vera
frjálsir að því að spilla heilsu annarra?
Fyrir mörgum árum baimaði ég reykingar í búðum er seldu mjólk og mjólkurvörur, svo
og í mjólkurstöðvum landsins. Eftirfarandi í framhaldi af því:
Samkvæmt almennum mannrétt-
indum er naumast hægt að banna
reykingamönnum að spilla sinni
eigin heilsu, en þeir hafa engan
rétt á því að spilla heilsu annarra
manna og það ætti beinlínis að
vera refsingarvert.
Það hefur komið í ljós á seinni
árum, að maður, sem reykir ekki,
en er staddur í herbergi þar sem
reykt er, er í sömu hættu og
reykingamennirnir sjálfir. Þetta
kann að valda krankleika eða
lungnakrabba. Alvarlegast er
þetta gagnvart börnum. Ef annað
hjónanna eða bæði reykja meðal
barna sinna, en það gerist oft,
hljóta börnin að anda að sér tals-
verðum reyk á hverjum degi. Af-
leiðingin er augljós. Eitt er þó
ótalið, sem er alvarlegast af þessu,
en það er:
Móðir, sem reykir um með-
göngutímann.
Þegar barnshafandi kona
reykir, berast eiturefni úr tóbaks-
reyknum með blóði konunnar
til fóstursins. Þetta dregur mjög úr
þroska fóstursins og oft svo mikið
að aldrei verður úr bætt. Það er
trúlegt, að kona reyki einnig með-
an hún hefur barn eða börn á
brjósti. Barn eða börn drekka þá
tóbakseitrið í sig með móð-
urmjólkinni. Börn reykjandi
mæðra standa öðrum börnum að
baki í þroska og þessi þroska-
skerðing vinnst aldrei að fullu
upp.
Að lokum þetta, sem ég efast
um að margir geri sér grein fyrir,
að þegar börn reykjandi mæðra
komast á skólaaldur, bregður svo
við, að þau verða sólgin í að
reykja.
Sem sagt hefur móðirin dæmt
börn sín til að verða reykingafólk,
meðan þau voru í móðurlífi eða
lágu í vöggu.
670 — FREYR