Neytendablaðið - 01.09.1997, Síða 21

Persónuupplýsingar
Þú átt rétt á upplýsingum
Hvort sem fólki líkar
betur eða verr
verður ekki hjá því kom-
ist að skráðar séu um
það ýmsar persónuupp-
lýsingar, það er upplýs-
ingar um einkamálefni,
fjárhagsmálefni eða
annað sem eðlilegt þyk-
ir að leynt eigi að fara.
Lögum samkvæmt má
skrá slíkar upplýsingar
kerfisbundið ef skrán-
ingin er eðlilegur þáttur
í starfsemi þess sem
skráir þær en þá því að-
eins að upplýsingarnar
taki til þeirra sem tengj-
ast starfseminni, svo
sem viðskiptamanna.
Bankar, greiðslukorta-
fyrirtæki, tryggingafé-
lög, læknar, skólar og
vinnuveitendur eru
dæmi um aðila sem
geta haft um okkur víð-
tækar persónuupplýs-
ingar.
í því upplýsinga- og
neyslusamfélagi sem við lif-
um í virðist vera sífellt meiri
tilhneiging til að sækjast eft-
ir persónuupplýsingum og
nýleg dæmi um það eru
Safnkort Esso og Fríkortið
þar sem safnað er upplýsing-
um um viðskipti manna við
tilgreind fyrirtæki og versl-
anir.
Persónuupplýsingar
sem söluvara
Ekki má miðla persónuupp-
lýsingum til annarra með
sölu eða öðrum hætti án
samþykkis þess sem þær
eiga við, nema slík miðlun sé
talinn eðlilegur þáttur í starf-
semi viðkomandi fyrirtækis.
Hinsvegar má sá sem skráir
upplýsingar um fjárhagsmál-
efni og lánstraust einstak-
linga miðla þeint til annarra,
en verður þá að hafa starfs-
leyfi frá tölvunefnd sem set-
ur honum starfsskilyrði. Nú
starfa þrjú fyrirtæki við að
safna upplýsingum um fjár-
hagsmálefni, Reiknistofan
sem hefur gefið út „svarta
listann“, Lánstraust og Upp-
lýsingaþjónustan.
Rétturtil að vita
hvað er skráð
Eins og komið hefur fram
liggja persónuupplýsingar
um okkur hjá fjölmörgum ó-
líkum aðilum og er ekki
hægt að nálgast þær á einum
stað. Það getur því kostað
nokkurn tíma og fyrirhöfn að
fá í hendur allar þær upplýs-
ingar sem um okkur eru
skráðar. Skylda er að láta
upplýsingarnar í té án tafar
og það skriflega ef óskað er
eftir. Ekki er þó í öllum til-
vikum heimilt að veita að-
gang að upplýsingum, en það
á við þegar aðrir hagsmunir
eru taldir vega þyngra en
hagsmunir hins skráða að fá
upplýsingar um sig, till
dæmis ef slíkt teldist skað-
legt heilsu hans. Ágreining
um aðgang að upplýsingum
má alltaf bera undir tölvu-
nefnd sem hefur aðsetur x
dómsmálaráðuneytinu.
I viðskiptum manna er
það oft óhjákvæmilegur þátt-
ur að greina frá ýmsum per-
sónuupplýsingum sem þá
varða. Ekki væri hægt að
kaupa heimilistryggingu af
tryggingafélagi nema gefa
upp verðmæti innbúsins, eða
kaupa líftryggingu nema
gera nákvæma grein fyrir
heilsufari. Þannig getur ein-
staklingur ekki haft áhrif á
Eftir Sigríði Auði
Arnardóttur
iögfræðing
Neytenda-
samtakanna
það hvort skráðar eru um
hann persónuupplýsingar ef
hann á annað borð óskar eftir
þjónustunni. í ofangreindum
tilvikum hafa upplýsingarnar
verið gefnar upp að frum-
kvæði þess sem kaupir þjón-
ustuna. Menn teljast hins
vegar stundum hafa sam-
þykkt að láta af hendi per-
sónuupplýsingar með ákveð-
inni athöfn. Notkun á Frí-
kortinu er till dæmis sama og
samþykki fyrir aðild að því
og þá urn leið samþykki fyrir
skráningu á ýmsum persónu-
upplýsingum, svo sem hvar
vara eða þjónusta er keypt,
og hversu mikil heildarvið-
skiptin eru. Mikilvægt er að
vita af því að þótt Fríkortið
hafi verið notað má alltaf
segja því upp, hætta þáttöku
og afmá sig þannig af skrám
sem tengjast því.
Rangar upplýsíngar
Ef þú telur að skráðar hafi
verið um þig óheimilar upp-
lýsingar eða að upplýsing-
arnar séu rangar eða villandi
er hægt að krefjast þess að
slíkt sé leiðrétt. Ef sá sem
hefur upplýsingarnar synjar
um að leiðrétta þær, eða
afmá eftir atvikum, er hægt
að bera það undir tölvu-
nefnd. Ef í ljós kemur að
upplýsingar voru ekki réttar
eða að ekki var heimilt að
skrá þær getur tölvunefnd
krafist þess að slíkt sé leið-
rétt.
NEYTENDABLAÐIÐ -September 1997
21