Bændablaðið - 13.01.2004, Blaðsíða 19

Þriðjudagur 13. janúar 2004 19
Helsta tækninýjungin í mat-
vælaframleiðslu í dag er tví-
mælalaust háþrýstingsmeðhöndlun
matvæla. Aðferðin hefur verið
lengi í þróun, eða allt frá árinu
1895 er fyrstu tilraunirnar voru
framkvæmdar.
Neysluvörur voru hins vegar
ekki settar á markað fyrr en um
1990 er fyrstu vörurnar komu á
markað í Japan.
Það voru ávaxtasafi og ýmis
hlaupkennd matvæli sem yfirleitt
innihéldu einnig ávaxtabita.
Hagnýting
Á Vesturlöndum var tæknin
fyrst notuð árið 1995 þegar franskt
fyrirtæki hóf framleiðslu appel-
sínusafa og í Bandaríkjunum hófst
framleiðsla árið 1997 með
"guacamole" eða avókadómauki,
en þetta er tvímælalaust besta
aðferðin fyrir slíka framleiðslu.
Síðan hefur hver afurðin af annarri
litið dagsins ljós. Sem dæmi má
nefna salsa, skinku, ávaxtasafa og
tilbúna rétti. Eitt merkilegasta
dæmið um nýtingu tækninnar er að
hún er notuð til þess að drepa
Vibrio bakteríuna í ostrum en um
leið losnar vöðvinn frá skelinni og
hún opnast. Útkoman er öruggari
ostrur auk mikils launasparnaðar.
Háþrýstingsmeðhöndlun mat-
væla felst í því að viðkomandi
matvælum er pakkað í lofttæmdar
umbúðir og síðan komið fyrir í
stálhólk sem fylltur er með vatni.
Stimpli er síðan þrýst í hólkinn þar
til þrýstingurinn nemur að lág-
marki 3000 börum. Í sumum til-
fellum er farið með þrýstinginn í
allt að 8000 börum. Þar sem
þrýstingurinn er jafn á matvælin úr
öllum áttum þá kremjast þau ekki
en ákveðnir bindingar í prótínum
rofna og er það grunnurinn að baki
því að örverur drepast við þessa
meðhöndlun
Reynsla Matra
Sérfræðingar Matra hafa tekið
þátt í rannsóknarverkefnum á
þessu sviði allt frá árinu 1994,
bæði norrænu rannsóknaverkefni
og Evrópuverkefni.
Í tækjabúnaði Matra er hægt að
vinna með þrýsting allt að 3500
börum.
Ný framleiðslutækni
Háþrýstimeð-
höndlun matvæla
Handverksfólki á Íslandi hefur fjölgað
mjög á síðustu árum enda hefur
ferðamönnum sem heimsækja Ísland
fjölgað umtalsvert en það eru aðallega þeir
sem kaupa hina ýmsu muni af
handverksfólki.
Hjónin Ríta Freyja Bach og Páll Jensson í
Grenigerði í Borgarnesi eru í hópi
handverksfólks en þau vinna listmuni úr ull og
hornum dýra.
Páll sagði í samtali við Bændablaðið að
þau smíðuðu skartgripi og nálarhús úr
hornunum. Nálarhúsin vinna þau úr
hreindýrahornum. Hann segir að sumir hlutar
hreindýrahornanna noti þau í skartgripi
ýmiskonar en hluta af hornunum þarf að bora
út og það segir Páll að sé upplagt að til að búa
til nálarhús.
Það nýjasta hjá þeim er að smíða skartgripi
úr geitarhornum. Hann segir að fólk sé mjög
hrifið af munum unnum úr geitarhornum. Um
er að ræða hálsfestar og hringi þar sem hornið
kemur í stað steinsins. Það eru fyrst og fremst
munir úr svörtum hornum sem fólk vill fá, þau
ljósu seljast ekki eins vel. Páll segir að það sé í
raun alveg það sama með muni úr
kindahornum, þau svörtu
seljast betur. Hann segir
að í svörtu hornunum
sjáist of eitthvað rautt og
þau horn séu eftirsóttust.
,,Við förum þannig að
við þetta að við sögum af
hornunum eftir endilöngu
frá báðum hliðum uns við
stöndum uppi með eina
plötu úr breiðasta hluta
kindahornsins sem er
miðjan. Þar eru oft mikil
litabrigði og þegar búið er
að pússa þetta og pólera
lítur það mjög vel út. Við
notum aldrei lakk eða
önnur efni við
skartgripagerðina," sagði
Páll.
Úr ullinni hefur Ríta
unnið flókaskó og íleppa
sömuleiðis hefur hún unnið mikið undanfarið
úr kanínuull vegna þess hvað margir eru að
vinna úr kindaullinni. Páll segir að þau selji
sína muni víða, í Reykjavík, Hveragerði, Vík í
Mýrdal og víðar. Fyrirtækið Víkurprjón rekur
gjafavöruverslanir í Vík og Reykjavík þar sem
vörurnar eru á boðstólum.
Páll segir að það séu um það bil tíu ár
síðan Ríta fór á ullarnámskeið á Hvanneyri hjá
Jóhönnu Pálmadóttur. Eftir það keypti hún
kembivél og rokk og upp úr því hófst þessi
listmunavinna þeirra. Sjálfur sagðist Páll hafa
farið í að framleiða tölur úr hornum en litirnir
í plötunni þegar búið er að saga hornið eru það
fallegir að hann taldi víst að smíða mætti úr
þeim skartgripi og það reyndist rétt.
Fyrir utan þessa listmunavinnu reka þau
Páll og Ríta gróðrarstöð í Grenigerði þar sem
þau rækta alls konar trjáplöntur. Áður en þau
fluttu að Grenigerði bjuggu þau á Ferjubakka í
Borgarhreppi sem er á bökkum Hvítár. Þar
þurfti að fara út í uppbyggingu á húsunum
þannig að þau ákváðu að fara í trjáræktina í
Grenigerði sem síðan leiddi til þess að þau
fóru út í listmunagerðina.
Skeifan 2 • 108 Reykjavík
S. 530 5900 • Fax 530 5911
www.poulsen.is
Fyrir flestar
dráttavélar
kr. 12.960 m/vsk
Fáðu
þér sæti
Á Þorláksmessu voru veitt
umhverfisverðlaun í Skaftár-
hreppi. Veittar voru viður-
kenningar fyrir snyrtilegasta
umhverfi sveitabæjar annar-
svegar og snyrtilegustu lóðina
hins vegar.
Óskað var eftir tilnefningum til
umhverfisverðlauna í Skaftár-
hreppi fyrir árið 2003 og hlutu
verðlaunahafar afgerandi kosn-
ingu. Kristín Lárusdóttir og
Guðbrandur Magnússon á Syðri-
Fljótum í Meðallandi hlutu viður-
kenningu fyrir snyrtilegasta um-
hverfi sveitabæjar.
Þau hafa lyft grettistaki í
fegrun á umhverfi Syðri Fljóta
eftir að þau hófu þar búskap og
leynir sér ekki þegar ekið er
framhjá Syðri Fljótum hversu vel
og snyrtilega er gengið um.
Jóhanna Friðriksdóttir og
Ragnar Pálson, Skerjavöllum 4 á
Kirkjubæjarklaustri hlutu viður-
kenningu fyrir snyrtilegustu lóðina
í Skaftárhreppi. Þau hafa í fjölda
ára átt fallegan og vel hirtan garð
og eru mjög vel að viður-
kenningunni komin.
Þetta er í fysta sinn sem um-
hverfisverðlaun eru veitt í Skaft-
árhreppi en tilgangur þeirra er m.a.
að hvetja íbúana til að ganga
snyrtilega um umhverfi sitt og
vekja athygli á því sem vel er gert í
þeim efnum.
Frá vinstri: Jóhanna Friðriksdóttir, Ragnar Pálsson, Kristín Lárusdóttir, Guðbrandur Magnússon og Svanhildur
Guðbrandsdóttir.
Umhverfisverðlaun
afhent í Skaftárhreppi
Hjónin í Grenigerði vinna
listmuni úr hornum og ull
Listahjónin í Grenigerði. Bændablaðið/Skúli G. Ingvarsson.