Bændablaðið - 13.01.2004, Blaðsíða 7

Þriðjudagur 13. janúar 2004 7
Magnús Ólafsson á Sveinsstöðum
er meðlimur á Leirnum og góður
hagyrðingur. Hann sendi þessa
vísu þegar hann var nýkominn á
Leirinn:
Þykir engum þakkarvert
í þessum leirsins ranni
að illt ég hefi ekkert gert
enda gull að manni.
Frægur um fjórðunginn
Séra Hjálmar Jónsson,
góðkunningi Magnúsar, svaraði af
bragði:
Velkominn sértu, Magnús minn,
margur sýnir þér vinarhót.
Samt ertu frægur um fjórðunginn
og framsóknarmaður í þokkabót.
Baugalín í Borgarnesi
Kristján Eiríksson orti þessar vísur
og tilefnið þekkja sjálfsagt allir.
Í Borgarnesi var Baugalín
búin að flytja ræðuna,
þegar blessuð þjóðin mín
þoldi næstu mæðuna
þá úti í London upp á grín
átti fund með Hreini,
í hálfkæringi, heillin mín,
heiðursmaðurinn eini.
Tár á mannafundum
Rósberg G. Snædal orti einhverju
sinni og má segja að tilefnið komi
þar skýrt fram:
Miðla ég tári á mannfundi
manni náradregnum,
þessi árans andskoti
ætlar að klára úr flegnum.
Fálkatyrðill
Jóhanni S. Hannessyni varð að
orði þegar hann fékk Fálkaorðuna.
Fálkatyrðill fenginn er,
feikna virðing sýnist það
en svarið yrði erfitt mér
ef þú spyrðir: Fyrir hvað.
Netföng æðri máttarvalda
Á aðventunni í hittiðfyrra tóku
ábyrgðarlausir aðilar sig til og
ímynduðu sér netföng æðri
máttarvalda. Stefán Vilhjálmsson
setti fram fróma ósk:
Ég vil jóla- finna -frið
svo fari ekki neins á mis,
en játa að mikils ég þig bið
ó jesuskristur.is
Gunnar Frímannsson kvað
heilræðavísu.
Út á götu aktu síst
ef þú hefur drukkið romm.
Gerirðu það þig grípur víst
gud@himnum.com
Stefán Vilhjálmsson fann annað
rímorð og gerði jólavísu:
Nú er hátíð heims um ból
og hæfir ekki að vera domm,
gleðileg því gefur jól
gud@himnum.com
Ingi Kr. Stefánsson tók upp
þráðinn:
Maríu fylgdi maður sem
til manntals gekk í Betlehem,
en geistlega hana gerði bomm
gud@himnum.com
Mælt af
munni fram
Umsjón:
Sigurdór Sigurdórsson
Að vanda blasa mörg og mikil-
væg verkefni við íslensku bænd-
um og samtökum þeirra á nýju
ári. Ari Teitsson, formaður
Bændasamtakanna, var spurður
hvaða mál hann teldi að yrðu
efst á baugi hjá bændum í ár.
Hann sagði alltaf erfitt að meta
hvað teldist mikilvægast og oft
mætti fremur skipta verkefnum
eftir hve hratt þau þurfi að
vinnast en mikilvægi þeirra. Hér
á eftir eru dæmi sem Ari nefndi
um mikilvæg langtímaviðfangs-
efni.
Óvissa í alþjóðamálum
Sú óvissa er tvíþætt. Unnið er
að nýjum WTO samningi og þótt
samningaviðræður í Cancun færu
út um þúfur er þó áfram stefnt að
lækkun framleiðslutengds stuðn-
ings og minnkandi tollvernd. Þau
samningsdrög sem voru uppi á
borði í Cancun voru þess eðlis að
erfitt hefði orðið við þau að búa og
þótt við fáum litlu ráðið hafa Ís-
lendingar í góðri samvinnu bænda
og stjórnvalda skipað sér í flokk
þeirra þjóða sem varlegast vilja
fara í breytingum á alþjóðaum-
hverfi.
Umræða um aðild Íslands að
Evrópusambandi hefur hljóðnað
um sinn, ef til vill vegna málefna-
legri umræðu hérlendis en verið
hefur. Þar þurfa bændur þó að
halda vöku sinni.
Hlýnandi veðurfar
Ari bendir á að síðustu þrjú ár
hafi verið hlý og landbúnaðinum
því hagstæð. ,,Veðurfræðingar
virðast sammála um að það sé að
verða ákveðin veðurfarsbreyting, í
það minnsta tímabundið, og flestir
spá því að hún muni standa í all-
mörg ár. Það er því umhugsun-
arefni hvernig við getum nýtt okk-
ur þetta hlýindaskeið. Varðandi
landbúnaðinn gefur hlýnandi veð-
ur möguleika á að rækta fleiri
jurtir en áður og sinna þar með
meiru af þörfum íslensks markað-
ar. Í grasrækt getur þetta einnig
sparað áburð. Bændur og stjórn-
völd þurfa í sameiningu að velta
fyrir sér hvernig á að bregðast við
í þessum efnum. Spyrja má hvort
styrkjakerfi í íslenskum land-
búnaði eigi að taka mið af þessu.
Eigum við að vera með aukinn
hvata til kornræktar svo dæmi sé
tekið. Ég tel að við þurfum að
hugsa þetta í mikilli alvöru og
spyrja okkur hvort og þá hvernig
við eigum að hvetja til aukinnar
nýtingar íslensks jarðargróða,"
sagði Ari Teitsson.
Gæðastýring í sauðfjárrækt
Árið 2004 er fyrsta ár um-
samins stuðnings við gæðastýring-
ar í framleiðslu sauðfjárafurða,
þ.e. að þeir sem sýna fram á skipu-
lagt vinnuferli í sinni sauðfjárrækt
eftir gæðastýringarreglum, sem
settar hafa verið að norskri fyrir-
mynd, fá hærra afurðaverð.
,,Það verður að sjálfsögðu
nokkur vinna fyrir bændur að
koma þessu í fastan farveg en
fyrirhöfnin mun skila sér í bættum
búrekstri því þetta gæti orðið
stærsta framfaraspor sem sauðfjár-
ræktin hefur stigið síðustu áratugi.
Þá má heldur ekki gleyma að
samningurinn hefur leitt af sér
meiri sátt um sauðfjárræktina en
verið hefur um árabil "
Ari var spurður í ljósi þeirra
erfiðleika sem sauðfjárbændur
hafa gengið í gegnum hvort eitt-
hvað bjartara sé framundan hjá
þeim? ,,Það er erfitt að halda því
fram að framundan séu bjartari
tímar hjá þeim. Þó hefur það vakið
athygli hvað sauðfjárafurðir hafa
selst vel innanlands þrátt fyrir
harðnandi samkeppni á kjötmark-
aði. Það sýnir að afurðirnar njóta
mikils trausts hjá íslenskum
neytendum. Þá hefur íslenskt
dilkakjöt náð betri stöðu á ákveðn-
um erlendum mörkuðum en áður.
Það á við um Danmörku og
ákveðin svæði í Bandaríkjunum,
slíkt vekur ákveðnar vonir. Líka er
áberandi hvað sauðfjárbændur
hafa náð að halda framleiðslu-
kostnaði niðri. En þrátt fyrir allt
bendir flest til þess að sauðfjár-
ræktin verði áfram eins og verið
hefur hjá mörgum, aðeins hluta-
starf."
Kjötverðið
Á síðasta ári var stærsta
vandamál landbúnaðarins mikil
verðlækkun á kjöti sem bitnaði
mjög hart bæði á bændum og af-
urðastöðvum. ,,Af því gætu menn
örugglega lært og eðlilegt að við
veltum því fyrir okkur hvernig við
getum tryggt bændum viðunandi
verð fyrir kjöt á þessu ári. Nefnd
sem fjallaði um vanda sauðfjár-
bænda komst að þeirri niðurstöðu
að það væru tveir þættir sem
öðrum frekar gætu tryggt við-
unandi kjötverð. Í fyrsta lagi væri
það hóflegt framboð á hvíta kjöt-
inu á innanlandsmarkaði en þar
hefur verið offramboð á undan-
förnum árum með tilheyrandi
verðfalli. Í annan stað er
mikilvægt að bændur vinni í anda
síðasta sauðfjársamnings varðandi
framboð á dilkakjöti á innlendum
markaði. Bændur og sláturleyfis-
hafar í samráði við landbúnaðar-
ráðherra verða að ákvarða skyn-
samlega útflutningsprósentu dilka-
kjöts þannig að birgðasöfnun og
óvissa um afsetningu á dilkakjöti
leiði ekki til undirboða á markaði
eins og gerðist á síðasta ári. Ég
held að það sé í höndum bænda á
þessu nýbyrjaða ári að tryggja
skynsamlegt framboð á kjöti ef
komast á hjá því að lenda í sömu
gryfjunni og í fyrra. Þetta skiptir
sköpum varðandi afurðaverð og á í
rauninni ekki bara við sauð-
fjárbændur heldur alla kjötfram-
leiðendur og þá sem eru að
markaðssetja kjöt."
Bændur og stjórnvöld hafa
nána samvinnu um framgang land-
búnaðarins ekki síst með margs
konar samningagerð:
,,Í fyrsta lagi er verið að undir-
búa samningi um starfsskilyrði
mjólkurframleiðslunnar á komandi
árum þótt eiginlegar samningavið-
ræður sú ekki hafnar. Vonandi
verður í tengslum við þá samn-
ingagerð gerður samningur um
stuðning við nautakjötsfram-
leiðsluna. Nýr mjólkursamningur
er ekki einfalt mál vegna þeirrar
óvissu sem ríkir varðandi nýja
WTO samninga um landbúnað
sem gerir það erfiðara en ella að
gera samning til langs tíma.
Óvissan í alþjóðamálunum tengist
bæði stuðningsforminu sem erfitt
virðist til lengri tíma litið að hafa í
óbreyttu formi framleiðslutengds
stuðnings að öllu leyti. Einnig er
óvissa um mögulega tollvernd en
þessi tvö mál eru þau sem mestu
máli skipta varðandi afkomu
mjólkurframleiðenda."
Ari segir að umsamið sé að
hætta opinberri verðlagningu
mjólkur á heildsölustigi í sumar.
Það segir hann, ef af verður, kalla
á vangaveltur um með hvaða hætti
eigi í framtíðinni að verðleggja
mjólk til framleiðenda. Sú verð-
lagning hafi í raun einungis verið
leiðbeinandi á undanförnum árum
og ekki síst til að ákveða
beingreiðslur til framleiðenda.
Margt bendi hins vegar til þess að
það verði í vaxandi mæli markað-
urinn sem ráði verðlagningu á
mjólk til framleiðenda á komandi
árum. Þá koma upp vangaveltur
um hvernig eigi að ákvarða og
tryggja beinar greiðslur til fram-
leiðenda séu þær eru ekki lengur
tengdar opinberri verðlagningu á
framleiðslustigi. Ari segir þessi
mál því í óvissu og vandaverk að
leysa farsællega.
,,Rætt hefur verið um að
nautakjötsframleiðslan fái fastara
land undir fætur en hún hefur haft.
Ísland er með sérstöðu Vestur-
Evrópulanda að því leyti að hér er
enginn beinn stuðningur við
nautakjötsframleiðsluna sem slíka.
Í harðnandi samkeppnisumhverfi
og opnari markaði er vonlaust að
hún standist og því virðist óhjá-
kvæmilegt að taka upp með
einhverjum hætti stuðning við
hana ef hún á að halda velli. Fyrir
liggur ósk um að hefja viðræður
við yfirvöld um þetta mál en þær
eru ekki hafnar og óvissa hvort og
þá með hvaða hætti þær tengjast
nýjum mjólkursamningi."
Leitað hefur verið eftir samn-
ingi við stjórnvöld um stuðning
við loðdýrarækt ekki síst á þeim
forsendum að hún gegnir æ mikil-
vægara hlutverki við eyðingu úr-
gangs og umhverfisvernd en er
jafnframt gjaldeyrisskapandi
Ari Teitsson, formaður Bændasamtaka Íslands
Nýr mjólkur-
samningur er
ekki einfalt mál
Búnaðarþing
verður sett 7. mars
næstkomandi. Ari
var spurður hver
hann teldi að yrðu
viðamestu mál
þingsins? ,,Ég geri
ráð fyrir því að á
búnaðarþingi verði
miklar umræður
um stöðuna í
alþjóðamálum
landbúnaðarins.
Nýlega er komin út
skýrsla um áhrif
þess á
landbúnaðinn ef
við gengjum í
Evrópusambandið.
Enda þótt
innganga í Evrópu-
sambandið sé
fjarlægari en áður
þá eru alltaf raddir
í þjóðfélaginu sem
halda uppi kröfu
um að við göngum í
ESB. Við fylgjumst
líka grannt með því
sem er að gerast í
Noregi varðandi
þetta mál. Þar
virðist, samkvæmt
skoðanakönnunum,
vaxandi áhugi á
Evrópusambandsa
ðild. Þessi hætta
gagnvart íslenskum
landbúnaði er því
ekki horfin og þess
vegna þurfum við
að halda vöku
okkar í þessum
efnum.
Eflaust verða
miklar umræður
um þá þróun í
alþjóða viðskipta-
samningum sem
virðast ætla að
enda með nýjum
samningi um
starfsumhverfi
landbúnaðar sem
verður okkur mjög
erfiður. Við
verðum að ræða
það á búnaðarþingi
hvort og þá hvernig
við eigum við að
bregðast. Þar
hlýtur að koma til
álita hvernig við
getum dregið skýrt
fram hið fjölþætta
hlutverk
landbúnaðarins og
hvers virði
landbúnaðurinn og
dreifð búseta er
þjóðarbúinu.
Sjálfgefið
virðist þannig að
búnaðarþing fjalli
um framtíðarsýn í
landbúnaði í ljósi
breyttra aðstæðna,
bæði hvað varðar
ræktun og
landnýtingu og
viðskiptalegar
forsendur.
Þá verða
væntanlega til um-
ræðu lífeyris- og
sjúkratrygginga-
mál bænda.
Sömuleiðis
lánamálin sem
komið hafa upp í
sambandið við
erfiðleika á
kjötmarkaði. Þá
má nefna þróun
leiðbeininga- og
ráðgjafarþjónustu í
landbúnaði sem er
eitt af viðamestu
viðfangsefnum
Bændasamtakanna
auk fleiri mála sem
verða á dagskrá."
Búnaðarþing verður sett 7. mars