Bændablaðið - 07.07.2011, Qupperneq 31

31Bændablaðið | fimmtudagur 7. júlí 2011
Árið 2010 kom út skýrsla OECD
(Efnahags- og framfarastofnun-
arinnar) um landbúnað í aðildar-
löndunum. Stuttlega var gerð grein
fyrir helstu niðurstöðum þessarar
skýrslu í Bændablaðinu 26. ágúst
2010 (14. tbl.) Nýjustu tölur í
þeirri skýrslu fyrir Ísland um
framleiðslumagn og verð á afurð-
um til bænda voru þá frá árinu
2008, þar sem bráðabirgðatölur
fyrir árið 2009 voru þær sömu
og tölur ársins 2008. Engir nýir
útreikningar hafa síðan komið
fram frá OECD á stuðningi við
landbúnað í aðildarlöndum þess,
þ.m.t. Íslandi.
Sú skýrsla sem fjölmiðlar fjöll-
uðu um í síðustu viku frá OECD
ber heitið OECD Economic Surveys
Iceland. Í skýrslunni er fjallað um
efnahagsmál á Íslandi, úrvinnslu
hrunsins haustið 2008 o.s.frv.
Skýrslan kemur nokkuð víða við.
T.d. kemur fram að við endurskipu-
lagningu skulda einstaklinga hafi
reynst sérstaklega erfitt að fást við
útlán lífeyrissjóða til félagsmanna
sinna til fasteignakaupa þar sem
stjórnir lífeyrissjóða mega ekki
taka ákvarðanir sem rýra hag sjóðs-
félaga. Lagt er til að stjórnvöld hætti
að leyfa lífeyrissjóðum að lána til
fasteignakaupa nema þá með veði
í réttindum viðkomandi sjóðfélaga
og einnig að ekki megi lána nema
að tilteknu hámarki eigna lífeyris-
sjóðanna í lán af þessu tagi. Þetta
er dregið fram hér til að benda á að
ekki fá allar tillögur OECD viðlíka
athygli eða þykja eftir því góðar.
Ekkert nýtt undir sólinni
OECD hefur um árabil hvatt til
minnkandi stuðnings við landbún-
að í aðildarlöndum. Ekkert er nýtt
undir sólinni í því. Þegar litið er á
Ísland og Evrópusambandið kemur
enda í ljós að í báðum tilvikum hefur
stuðningurinn minnkað mikið síðan
stofnunin hóf að gefa út skýrslur
sínar um stuðning við landbúnað.
Árin 1986-88 var PSE% (tekjuígildi
stuðnings) á Íslandi 77% en 53%
að meðaltali árin 2007-2009. Fyrir
ESB voru sambærilegar tölur 39%
og 23%. Í báðum tilfellum hefur
stuðningur því minnkað umtalsvert.
Almenn sátt hefur hins vegar ríkt
um að hér á landi þurfi stuðningur
að vera meiri en í löndum sem
betur henta til landbúnaðar, þar
sem sumur eru lengri og rekstrar-
grundvöllur fyrir fleiri búgreinar.
Annað sem skilur greinilega á
milli er að hærra hlutfall stuðnings á
Íslandi er tengt tilteknum búgreinum
en í ESB þar sem greiðslur út á land,
ótengdar tiltekinni framleiðslu, eru
orðnar þorri stuðnings við land-
búnað. Þegar hins vegar litið er til
harðbýlli svæða innan ESB, allt
norður til norðurhéraða Svíþjóðar
og Finnlands, kemur strax í ljós að
stuðningi umfram grunnstuðning
sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar
er að verulegu leyti beint á búgreinar.
Sem dæmi má nefna greiðslur út á
gripi og framleidda mjólk. Þessi
stuðningur er hins vegar ekki talinn
sem framleiðslustuðningur í skýrslum
OECD heldur byggðastuðningur.
Þannig er því miklu minni munur á
stuðningi við landbúnað á harðbýlum
svæðum innan ESB og á Íslandi en
útreikningar OECD gefa til kynna.
/EB
OECD-skýrsla:
Miklu minni munur á stuðningi við landbúnað á
harðbýlum svæðum en útreikningar OECD segja
Dagur sauðfjárræktarinnar var haldinn hjá Landbúnaðarháskóla Íslands – 24. júní:
Íslensk sauðfjárrækt í sátt við náttúru og umhverfi
- Erindi Ólafs R. Dýrmundssonar Landsráðunauts í lífrænum búskap og landnýtingu
Fæðuöryggi er nú aftur meira í
sviðsljósinu en það var um áratuga
skeið þegar almennt var reiknað
með því að stöðugt væri hægt að
lækka matvælaverð. Þessi umræða
tengist nú umfjöllun um sjálfbæra
þróun en hækkanir á matvæla-
verði tengjast einkum hækkandi
olíuverði, hlýnun jarðar og vax-
andi eftirspurn. Búskaparhættir
og framleiðsluaðferðir geta skipt
miklu máli (1).
Sauðfjárrækt hér á landi, sem
byggist að mestu á heimaöfluðu fóðri
og nýtingu úthagabeitar í heimalönd-
um og afréttum, uppfyllir í megin
atriðum skilyrði sjálfbærrar þróunar.
Miklu máli skiptir hið kostamikla
íslenska sauðfé og sá ágæti árangur
sem náðst hefur við framleiðslu
gæðaafurða. Það er nú stærsti stofn
stuttrófufjár í heiminum, um 60% af
stofninum, en þau fjárkyn eru sam-
tals 34 að tölu (2).
Rannsóknir, leiðbeiningar og
kennsla hafa skilað miklum árangri
og Sheepskills verkefnið er gott
dæmi um framtak til að bæta verk-
þekkingu og alhliða fræðslu um
sauðfjárrækt.
Nýsköpun í sauðfjárrækt kemur
einnig við sögu. Þótt kjötframleiðsla
skili um 90% af tekjum sauðfjár-
bænda blasa við ýmsir aðrir mögu-
leikar. Þeirra á meðal er framleiðsla
og markaðssetning nýrra afurða, svo
sem úr sauðamjólk (3), og nýting
ýmiss konar hráefnis sem íslenska
sauðkindin gefur af sér til handverks.
Þá koma tengslin á milli sauðkind-
arinnar og ferðaþjónustunnar fram
með ýmsum hætti. Á meðal erlendra
gesta eru eigendur íslensks sauðfjár
erlendis og göngur og réttir hafa
töluvert aðdráttarafl, svo að dæmi
séu nefnd.
Sátt við náttúru og umhverfi er
veigamikill þáttur. Gæðastýring og
virk þátttaka fjölda sauðfjárbænda
í landgræðslu og skógrækt sýnir að
sauðfjárræktin getur fallið vel að
verndun náttúru og umhverfis. Við
þurfum þó að vera vel á verði þannig
að sem best samræmi sé á milli fjár-
fjölda og tiltækra beitilanda, bæði á
einstökum jörðum og í samnýttum
sumarhögum. Nú er markaður fyrir
dilkakjöt betri en hann hefur verið
um fjölda ára og fé er farið að fjölga
nokkuð aftur.
Okkur vantar alhliða landnotk-
unarstefnu því að margvíslegir hags-
munir koma við sögu og samkeppni
um land til ýmissa nota fer vaxandi
(1).
„Hollur er heimafenginn baggi”
er spakmæli sem hefur öðlast veiga-
mikla merkingu á heimsvísu. Hægt
er að draga verulega úr útblæstri
gróðurhúsalofttegunda og þar með
áhrifum þeirra á hlýnun jarðar, með
því að draga úr flutningum aðfanga
og afurða, og ekki síst, að neyta
matvæla sem næst framleiðslustað.
Sauðfjárræktin er vissulega meðal
þeirra búgreina sem byggir á mikilli
heimaöflun (4,5) og stuðlar mjög að
viðhaldi fjölskyldubúskapar og dreif-
býlis.
Lífræn sauðfjárrækt gengur lengst
í átt til heimaöflunar og sjálfbærni en
þá segja bændur skilið við efna- og
lyfjavæddan landbúnað, að mestu
(6). Aðstæður til að aðlagast slíkum
búskaparháttum eru mjög breyti-
legar eftir jörðum og er erfiðasti
þröskuldurinn fóðuröflun án notk-
unar tilbúins áburðar. Þessi valkostur
nýtist einkum á smærri og miðlungs-
stórum fjárbúum (7,8).
Markaðshorfur eru góðar, bæði
fyrir lífrænt vottaðar sláturafurðir
og ull, og til 1. júlí n.k. er hægt að
sækja til Bændasamtaka Íslands um
aðlögunarstuðning til allt að fimm
ára (9).
Höfundur er landsráðunautur
í lífrænum búskap og landnýtingu
Bændasamtökum Íslands
ord@bondi.is, www.bondi.is
Tilvísarnir:
(1) Ólafur R. Dýrmundsson (2011). Sjálfbær þróun – landbúnaður á
Íslandi í sátt við náttúruna. Náttúruvernd og skipulag. Vorráðstefna
Náttúruverndarsamtaka Austurlands (NAUST). Hótel Framtíð, Djúpa-
vogi, laugardag 4. júní 2011. Fjölrit 5 bls.
(2) Ólafur R. Dýrmundsson og Roman Niznikowski (2010). North
European short-tailed breeds of sheep: a review. Animal, volume
4, issue 8, 1275-1282.
(3) Sigríður Bjarnadóttir (2011). Framleiðsla á sauða- og geitaostum.
Fræðaþing landbúnaðarins 8, 250-257.
(4) Magnús Óskarsson og Ólafur. R. Dýrmundsson (1997). Sauðfé og
engjarækt. Freyr 93. árg., 6. tbl., bls. 252-254.
(5) Ólafur R. Dýrmundsson (1995). Using the sea as a resource for
animal agriculture in Iceland. Journal of the University of Wales
Agricultural Society 75, 63-76.
(6) Reglur Túns um lífræna framleiðslu og aðföng. 6. breyting (2011).
Útg. Vottunarstofna TÚN ehf., Bíldshöfða 12, 110 Reykjavík, 108 bls.
(7) Ólafur R. Dýrmundsson (2003). Lífræn sauðfjárrækt – leið til
nýsköpunar. Freyr 99. árg., bls. 13-17 og 42.
(8) Ragnhildur Sigurðardóttir, Þorsteinn Guðmundsson og Ólafur R.
Dýrmundsson (2010). Sustainable and/or organic sheep farming in
Iceland. Proceedings of the 6th Congress of the Portuguese Agricultural
Economics Association. Section: Environmental management and
sustainability. Azores, Portugal, 15 July 2010. Fjölrit 8 bls.
(9) Verklagsreglur Bændasamtaka Íslands um framlög úr ríkissjóði
til stuðnings við lífræna aðlögun í landbúnaði. Vefslóð: www.bondi.
is/pages/23/newsid/1312.
Ólafur R. Dýrmundsson Ph.D.