Bændablaðið - 07.07.2011, Qupperneq 36

36 Bændablaðið | fimmtudagur 7. júlí 2011
Í Bændablaðinu hinn 9. júní s.l.
er að finna grein eftir hjónin
í Villingadal í Eyjafirði um
reynsluna af netsambandi um
gervihnött, sem komið var á til
að bæta úr afar seinvirku og
algerlega ófullnægjandi sam-
bandi með símtengingu, þ.e.
ISDN-tengingu eða upphring-
itengingu. Þar sem ég hef verið
að nota gervihnattasamband
síðan í febrúar 2010 er ég búinn
að fá allmikla reynslu af notkun-
inni og að henni fenginni verð
ég einfaldlega að lýsa miklum
vonbrigðum.
Í sem fæstum orðum sagt get
ég staðfest allt sem í fyrrnefndri
grein segir um seinvirkni netsam-
bands af þessu tagi. Ekki einungis
er hraði þess mjög breytilegur,
truflanir á sambandinu eru einnig
algengar. Allt sumarið 2010 mátti
kallast megnasta ólag á sam-
bandinu en um haustið lagaðist
ástandið verulega.
Þó eru truflanir algengar og
nú síðast í seinustu viku maí var
dögum saman nær sambandslaust.
Hraðamæling 28. maí sýndi eftir-
farandi:
Download: 0,05 mb/sek
Upload: 0,01 mb/sek
Ping-tala: 7417
Daginn eftir var ástandið
aðeins skárra:
Download: 0,08 mb/sek
Upload: 0,01 mb/sek
Ping-tala: 3339
Bestu mælingar sem ég hef
gert sýndu download-hraða um
1,0 mb/sek og upload-hraða um
0,11 mb/sek.
Óhjákvæmilegt er að þessi
hraði, jafnvel þegar best lætur,
geri alla vinnu á netinu seinlega.
Ekki síst kemur þetta niður á vinnu
við Fjarvis.is en raunar er erfitt að
greina á milli seinvirkni í forritinu
sjálfu og tafa af lélegu netsam-
bandi.
Þegar kvartað hefur verið við
Símann vegna galla á sambandinu
virðist þar allmikil hneiging til
að vísa vandamálunum eitthvert
annað, svo sem til Radiomiðunar
ehf., sem mun annast rekstur
þessa gervihnattasambands fyrir
Símann. Það flækir málið dálítið
að við notendurnir getum ekki
vitað hvar vandamálin eiga upp-
tök sín, hjá Símanum eða í bún-
aði Radiomiðunar. Þjónustan er
engu að síður keypt af Símanum
og verður því að telja það fyrir-
tæki fyllilega ábyrgt gagnvart
notendum. Sem betur fer finnast
þar starfsmenn sem taka kvartanir
alvarlega og leita úrbóta. En þjón-
ustuverið virðist stórlega ofhlaðið
verkefnum og oftast nær tekur
langan tíma að svo mikið sem ná
sambandi við þjónustufulltrúa, t.d.
15-20 mínútur eða jafnvel lengri
tíma og er það óviðunandi.
Á vissum tímum dags koma
einnig fram seinkanir sem líklegt
er að stafi af takmarkaðri afkasta-
getu netþjóna Símans.
Að fenginni reynslu get ég varla
litið á netsamband um gervihnött
öðruvísi en sem bráðabirgðalausn
meðan unnið er að endurnýjun
áratugagamalla og tæknilega
úreltra fjarskiptalagna í dreifbýl-
inu. Ef til vill hefði fjármunum
Fjarskiptasjóðs verið best varið
til að stuðla að þeirri endurnýjun.
Jón Benediktsson,
bóndi á Auðnum í Laxárdal.
Lesendabásinn
Netsamband um gervihnött
Í heila viku í lok júlí ætla nor-
rænir sagnaþulir að sitja saman
í vestfirskri náttúrufegurð og
ræða um listina að segja sögu.
Þetta er í nítjánda sinn sem
norrænt sagnaþing er haldið
og í annað sinn hér á landi.
Núpur í Dýrafirði hentar einkar
vel til þessa, á miðju sögusviði
Gísla sögu Súrssonar. Þar verða
haldin námskeið og sagðar sögur
á norrænum tungum og reyndar
líka ensku, því meðal leiðbein-
enda eru reyndir sagnamenn,
rithöfundar og leikarar frá
Noregi, Svíþjóð, Danmörku,
Íslandi og Bretlandseyjum.
Sagnalistin hefur fylgt mann-
inum lengi en á undanförnum
árum hefur hún notið æ meiri
athygli. Það stafar ekki síst af
því að menn komust að þeirri
niðurstöðu að listin að segja
sögu er grunnur allra bókmennta.
Íslendingasögurnar eru fyrst og
fremst tilraun til að festa á blað
þær sögur sem þjóðin hafði verið
að segja allt frá landnámi.
Þráðurinn hefur verið tekinn
upp að nýju – eða kannski slitnaði
hann aldrei.
Miðlun á reynslu og þekkingu
Sagnamannakvöld hafa notið vax-
andi vinsælda og þar hafa sprottið
upp góðir sagnamenn sem áður
létu sér nægja eldhúsborð eða
lúkar sem vettvang. Svo hafa
menn komist að því að sagan er
til ýmissa hluta nytsamleg. Hana
má nota sem miðlun á reynslu og
þekkingu til nýrra kynslóða, hún er
listform sem nýta má við uppeldi
og í atferlismeðferð og síðast en
ekki síst er hún skemmtileg.
Sagnaþulur/þula les ekki sögu
heldur er sagan eigin upplifun,
lærð af bók eða munnmælum
og síðan túlkuð og gefin áfram.
Saga sagnaþular er því aldrei eins.
Hún getur breyst eftir því hverjum
hún er sögð, hverjar aðstæður eru
þegar hún er sögð, og jafnvel
hvernig liggur á þeim sem segir
söguna í það og það skiptið.
Sögur, sungið og glaðst
Á norrænu sagnaþingunum sitja
menn á námskeiðum á daginn
og njóta leiðsagnar kennara en á
kvöldin eru sagðar sögur, hlustað
á sögur, sungið og glaðst í góðum
hópi. Þingið fer fram dagana 24.-
30. júlí. Það er sett á sunnudegi,
námskeið hefjast á mánudegi og
þeim lýkur á föstudagskvöldi með
hátíðarkvöldverði. Haldið er heim
eftir morgunverð á laugardegi.
Um miðja vikuna verður farið
í skemmtiferð með leiðsögn á
söguslóðir Gísla Súrssonar.
Námskeið, kvöldvökur, fullt
fæði og gisting í tveggja manna
herbergjum er innifalið í þátt-
tökugjaldinu, sem er kr. 76.000.
Umsókn og greiðsla þarf að hafa
borist fyrir 24. júní. Athugið
að takmarkaður fjöldi þátttak-
enda er á hvert námskeið! Þing
norrænna sagnaþula er styrkt
af Menningarráði Vestfjarða og
Nordisk kulturfond.
Nánari upplýsingar: http://
sagnating.123.is/
Norrænir sagnaþulir
þinga á Núpi
Sveppabókin – Íslenskir
sveppir og sveppafræði kom
út á síðasta ári. Höfundur
hennar er Helgi Hallgrímsson,
náttúrufræðingur. Bókin
skiptist í tvo meginhluta og
er fyrri hlutinn, um 120 bls.,
almennt efni um sveppi og
sveppafræði, en sá síðari, um
432 bls., er lýsing á íslenskum
sveppum og flokkun þeirra,
þ.e. íslenskt sveppatal.
Flestum þeirra hefur Helgi
jafnframt gefið íslenskt
nafn. Í lokin eru svo ýmsar
skrár sem fylgja fræðibók
sem þessari, alls um 45 bls.
Í heild er bókin 630 bls. að
stærð.
Bókin Flóra Íslands
kom út árið 1901, en höf-
undur hennar var Stefán
Stefánsson, síðar skóla-
meistari á Akureyri. Fleiri
grasafræðingar hafa síðan
samið bækur um flóru
Íslands. Það verk er skýrt
afmarkað og tæmandi.
Engin heildarskrá um
íslenska sveppi var hins
vegar til fyrir útkomu bókar
Helga, hvað þá að flestum
íslenskum sveppategundum hafi
verið lýst og þeim gefið nafn.
Nokkrir íslenskir náttúrufræðingar
hafa þó lagt fyrir sig svepparann-
sóknir og margt gagnlegt og fróð-
legt verið skrifað um sveppi.
Helgi fór að loknu stúdentsprófi
árið 1955 til náms í náttúrufræði
við þýska háskóla. Hann fékk þá
áhuga á sveppafræðum en gekk illa
að finna leiðbeinendur í greininni.
Hann lauk námi, með hléum, árið
1963, en settist að á Akureyri árið
1959 og kenndi um árabil við
Menntaskólann á Akureyri, auk
þess sem hann var forstöðumaður
Náttúrugripasafnsins á Akureyri.
Á árunum 1971–1976 rak
hann rannsóknarstöð í Ytri-Vík á
Árskógsströnd og var þá búsettur
á næsta bæ, Víkurbakka.
Árið 1978 flytur Helgi með fjöl-
skyldu sinni á æskustöðvar sínar á
Héraði og sest að á Egilsstöðum
þar sem hann hefur síðan stundað
fræðistörf allt til þessa dags.
Viðfangsefni hans hafa spannað
vítt svið. Þar hafa verið áberandi
rannsóknir á íslenskri náttúru, sem
hann hefur stundað einn eða með
öðrum. Þær hafa allar fengið þann
dóm að vera vandaðar og faglega
unnar.
Um áratuga skeið hafa íslenskir
sveppir verið Helga ögrandi við-
fangsefni. Verkefnið hefur þó
verið óaðgengilegt vegna þess hve
umfangsmikið það er og útlínur
þess jafnvel óljósar. Þar skilur á
milli sveppa og jurta. Um hálf öld
er síðan Helgi fór að kynna sér
íslenska sveppi og sveppafræði.
Verkið hóf hann nánast einn og
óstuddur, hann safnaði sveppum
og fór að skrifa greinar um þá og
gaf út sveppakver fyrir áhugafólk
og almenning árið 1979. Einnig
tók hann saman, ásamt Guðríði
Gyðu Eyjólfsdóttur sveppafræð-
ingi, fjölritið „Íslenskt sveppatal
I - Smásveppir“, sem kom út sem
fjölrit hjá Náttúrufræðistofnun
árið 2004. Þar eru allar tegundir
íslenskra smásveppa skráðar, en
hinir stærri sveppir eiga að fá sam-
svarandi skrá innan tíðar.
Með Sveppabókinni, sem nú er
komin út, hefur Helgi unnið stór-
virki sem fáu verður við jafnað.
Íslensk náttúruvísindi hafa með
bókinni auðgast að stórum mun.
Bókin mun koma að miklum notum
við hvers kyns sveppanytjar sem og
í vörnum gegn skaðlegum áhrifum
sveppa, ekki aðeins í landbúnaði
he ldu r
einnig í
byggingarstarfsemi og
mannvirkjagerð. Eru þá ónefnd
þau not sem skólar á ýmsum stigum
geta sótt í verkið.
Sveppabókin mun án efa halda
nafni Helga hæst á lofti í framtíð-
inni. Ævistarf hans er hins vegar
mjög fjölbreytt. Í ritinu „Á spre-
kamó“, afmælisriti sem tileinkað
er Helga sjötugum, er birt ritaskrá
hans og skrá yfir óprentuð handrit,
alls 32 blaðsíður í bókinni. Efnið
spannar afar fjölþætt svið. Stærsti
kaflinn er náttúrufræðilegt efni sem
skiptist í fjölda efnisflokka jurta
og dýra. Þar á eftir kemur kafli um
náttúruvernd með mörgum undir-
flokkum.
Annar höfuðkafli ritskrárinnar er
þjóðfræðilegt efni. Einn undirkafli
hans er þjóðtrú og þjóðtrúarfræði,
þar sem huldufólki og álfum eru
gerð góð skil. Þessir landar þjóð-
arinnar frá fyrstu tíð
hafa vart átt sér betri
talsmann.
Er þá margt
ótalið í ritaskrá
Helga en stærsta ein-
staka verkið er bókin
Lagarfljót – Mesta
vatnsfall Íslands.
Ritaskrá Helga
lýkur á lista yfir rit-
fregnir, sem hann hefur
skrifað, um 350 að tölu.
Ætla má að einhvern
tímann hafi verið orðið
áliðið dags við vinnslu
þeirra.
Undirritaður var
búsettur í Fljótsdal á
árunum 1962-1971. Á
þeim tíma höfðu hvorki
Fljótsdælingar né þjóðin
yfirleitt fundið upp lífs-
gæðakapphlaupið þó að
bú bænda færu þá stækk-
andi með vaxandi tækni.
Samheldni og greiðvikni
var hins vegar áberandi í
samskiptum fólks. Jón M.
Kjerúlf á Hrafnkelsstöðum
sagði mér eitt sinn að hann
ætti nagla í öllum nýjum
þökum í Fljótsdal undan-
gengin 30 ár. Gangnaskil í
Fljótsdal á haustin voru um
360 dagsverk og engum datt
í hug að bregðast þeim.
Það er úr þessum jarðvegi sem
Helgi Hallgrímsson er vaxinn og
hefur jafnframt byggt ofan á með
þeim hæfileikum sem honum eru
gefnir í ríkum mæli; skarpri hugsun
og þolgæði.
Á hinn bóginn hefur hann ekki
hirt um háar prófgráður eða fastar
stöður. Ég minnist þess frá fyrstu
starfsárum Helga fyrir norðan að
félagar hans höfðu áhyggjur af því
hvort hann væri nógu góður skaff-
ari. Þær raddir hljóðnuðu fljótlega.
Helgi Hallgrímsson stendur nú
í fremstu röð íslenskra náttúru-
fræðinga um fjölþætta þekkingu og
miðlun hennar. Á sama tíma hefur
hann hafið sig upp úr fræðunum. Á
öllum öldum hafa verið uppi menn
sem talað hafa máli dulinna nátt-
úrulögmála. Náttúruvísindin hafna,
eðli málsins samkvæmt, slíkum
kenningum. Það gera trúarbrögðin
einnig nema þær falli að kenninga-
kerfi þeirra. Helgi gengur á hólm
við öll þessi kerfi. Fræðimennska
hans sem raunvísindamanns er
óumdeild en hann lætur ekki þar
við sitja. Hann réttir hinum duldu
öflum hönd sína eins og algengt
er og hefur lengst af verið með
þjóðinni.
Ljóð Guðmundar skólaskálds og
lag Árna Thorsteinssonar, „Hún
amma mín það sagði mér“, snertir
þjóðarsálina á ljúfan hátt. Hvað
Helga varðar er náttúran heilög og
sá sem vinnur henni mein skaðar
um leið sjálfan sig. Huldufólk er
persónugervingur hennar. Með
afdráttarlausum skoðunum sínum
og skrifum um náttúruvernd er
Helgi í fremstu röð náttúruverndar-
sinna hér á landi.
Ætt Helga og uppruni, uppeldi
og umhverfi, auðvelda skilning á
honum og þeim málum sem hann
ber fyrir brjósti. Ævistarf hans er
á hinn bóginn eins og hver önnur
himnasending fyrir íslenskt fræða-
og menningarsamfélag, en það er
einnig skilningur hans á því að til-
veran á sér leyndardóma sem mann-
inum mun seint eða aldrei takast
að skilja.
Að lokum skal þess getið að
Sveppabók Helga Hallgrímssonar
hlaut Íslensku bókmenntaverð-
launin árið 2010 í flokki fræðirita.
Matthías Eggertsson.
Sveppabókin – Íslenskir sveppir
og sveppafræði
Ritfregn
Helgi Hallgrímsson.