Fréttablaðið - 16.01.2012, Qupperneq 12

16. janúar 2012 MÁNUDAGUR12
timamot@frettabladid.is
38
Merkisatburðir
1960 Kona ver doktorsritgerð í fyrsta skiptið á Íslandi við
Háskóla Íslands: Selma Jónsdóttir, listfræðingur.
1973 Fyrsti stóri skuttogarinn sem Spánverjar smíðuðu fyrir
Íslendinga kemur til Reykjavíkur: Bjarni Benediktsson RE
210.
1995 Snjóflóð fellur í Súðavík með þeim afleiðingum að fjórtán
manns farast.
Á þessum degi árið 1947 var fyrst opnað tal-
símasamband milli Íslands og Bandaríkjanna.
Þeir sem töluðu fyrstir saman voru Emil Jónsson
samgöngumálaráðherra og Thor Thors, sendi-
herra í Washington.
Talsamband við útlönd á stuttbylgjum
var opnað árið 1935 og voru um 250 sam-
töl afgreidd fyrsta mánuðinn. Gjaldið fyrir
útlandasímtal var 33 kr. fyrir þriggja mínútna
símtal sem jafngilti næstum heilu ærverði. Til
samanburðar má geta þess að áskrift að dag-
blaði kostaði á sama tíma 2-3 kr. á mánuði.
Nýr sæsímastrengur, Scotice, milli Skotlands
og Íslands var tekinn í notkun árið 1962 og
olli hann byltingunni í samskiptum Íslendinga
og annarra þjóða. Árið 1980 kom jarðstöðin
Skyggnir til sögunnar. Þá var fyrst hægt að
hringja beint til annarra landa.
ÞETTA GERÐIST: 16. JANÚAR 1947
Hringt til Bandaríkjanna
Árni Björnsson er þekktur fyrir fram-
lag sitt til þjóðháttafræði Íslendinga
en hann starfaði sem forstöðumað-
ur þjóðháttadeildar Þjóðminjasafns
Íslands frá 1969 til 2002. Því fór þó
fjarri að það hafi verið hans æsku-
draumur að fara út í nám af þeim toga.
Árni er fæddur á Þorbergsstöðum
í Dölum. Móðir hans var bóndadótt-
ir þaðan en faðir hans sjómannssonur
undan Jökli. „Ég var langyngstur af
átta systkinum og ekkert hinna gekk
þennan svokallaða menntaveg, enda
lítil efni til þess. Faðir minn lést af
slysförum þegar ég var sex ára, en eitt
af því sem hann náði að segja við elstu
systur mína áður en hann gaf upp önd-
ina, var þetta: Látið hann Árna læra.“
Þannig útskýrir Árni af hverju honum
var komið í menntaskóla og bætir við
að hann hafi sjálfur verið fremur lítils
nýtur við þarfleg störf.
„Þegar ég svo hafði lokið stúdents-
prófi, leist mér ekkert á að verða
prestur, læknir eða sýslumaður eins
og venjulegt sveitafólk taldi sjálf-
sagðast að menn lærðu til í háskóla.
Ég innritaðist því í íslensk fræði af
hálfgerðri rælni,“ segir hann. Í nám-
inu fékk hann ritgerðarverkefni sem
hét Aldur, uppruni og saga nokkurra
íslenskra hátíðanafna. „Þegar ég tók
að vinna að ritgerðinni, fór ég að hafa
gaman af efninu, ekki síst ýmsu sögu-
legu í kringum hátíðisdaga. Ég spurði
því prófessorinn, Halldór Halldórs-
son, hvort ég ætti að taka þau atriði
með í ritgerðina,“ segir Árni. Sá sagði
nei en benti honum á að slíkt efni gæti
hentað í lokaritgerð. „Og það varð úr,
að til kandídatsprófs skrifaði ég rit-
gerð sem hét Jól á Íslandi sem tveim
árum seinna kom út í bókarformi,“
upplýsir Árni en hann hefur í gegnum
tíðina skrifað fjölda bóka um íslensk-
ar hátíðir, tyllidaga, siði og þjóðtrú.
Hálfþrítugur starfaði Árni eitt ár
sem fulltrúi Stúdentaráðs Háskóla
Íslands hjá Alþjóðasambandi stúd-
enta í Prag. „Þar var til dæmis býsna
merkilegt að kynnast stúdentum frá
þriðja heiminum, sem enn voru að
berjast fyrir sjálfstæði þjóða sinna
í nýlendum Breta, Frakka, Belga og
Hollendinga,“ segir Árni. Eftir lok
háskólaprófs kenndi hann í fjögur
ár við þýska háskólann í Greifswald
og síðar í Vestur-Berlín. „Eftir heim-
komuna vann ég í nokkur ár á Hand-
ritastofnun Íslands auk þess sem ég
kenndi íslensku og þýsku við MR,“
segir Árni. Á þessum tíma hafði verið
stofnuð þjóðháttadeild við Þjóðminja-
safnið og þjóðfræðadeild við Árna-
stofnun. Þær stöður voru báðar mann-
aðar og Árni bjóst ekki við öðru en að
verða menntaskólakennari áfram.
Eftir nokkur ár var Kristján Eld-
járn þjóðminjavörður kjörinn forseti
Íslands, og Þór Magnússon, fyrsti
starfsmaður þjóðháttadeildar, tók við
embætti þjóðminjavarðar af honum.
„Þá lifnaði allt í einu í gömlum glæð-
um hjá mér og ég sótti um stöðu Þórs
og fékk hana. Þar með voru örlög mín
ráðin, því eftir það var aðalstarf mitt
við Þjóðminjasafnið það sem eftir var
starfsævinnar,“ lýsir Árni.
Þó að Árni hafi gefið út allnokkr-
ar bækur um eigin fræðasvið hefur
hann einnig komið að ýmsu utan
síns sérsviðs. Hann átti til dæmis
hlut að þremur árbókum Ferðafélags
Íslands og árið 2000 gaf hann út bók-
ina Wagner og Völsungar. Árni hefur
einnig séð um bæði þjóðfræðaþætti og
málfarsþætti í útvarpi og tekið þátt í
ýmsum sjónvarpsdagskrám gegnum
tíðina.
Hann vill þó sjálfur meina að hans
merkilegasta verkefni um ævina sé
„hin vonlitla viðleitni“ hans til að
afhjúpa „ýmiskonar rugl sem látlaust
er haldið að fólki af ýmiskonar gróðap-
ungum, sem ráða yfir flestum fjölmiðl-
um,“ eins og hann orðar það. „Ég nefni
sem dæmi álfaruglið, víkingaruglið,
herseturuglið ellegar sú innræting að
fjármálabraskarar eigi einhvern heil-
agan rétt á margfalt meiri tekjum en
venjulegt heiðarlegt vinnandi fólk,“
segir Árni og vill meina að fjölmiðlar
hafi snúið öllu á haus. „Þeir hafa lagt
saman trú á draumvitranir, fyrir-
boða, forspár, fjarskyggni, andatrú,
álagabletti, líf á öðrum hnöttum, álfa,
drauga og skrímsli, og fundið út með
þessari samlagningu, að meirihluti
Íslendinga sé fullur af hjátrú,“ segir
Árni . Hann bendir á að raunin sé hins
vegar að hér á landi, líkt og í öðrum
löndum, trúi um tíu af hundraði á slík
hindurvitni. „Þetta orðspor hefur svo
orðið ein helsta „túrista-attraktion“
ferðaþjónustunnar, enda básúnað út
um allar jarðir,“ segir Árni og ljóstrar
um leið upp um þann grun sinn, að svo-
kölluð goðafræði sé að miklum hluta
tilbúningur fræðimanna.
Inntur eftir því hvort haldið verði
upp á afmælið í dag segir Árni ekk-
ert stórfenglegt standa til. „Því við
kona mín, Ingibjörg Helgadóttir,
héldum upp á sameiginlegt 150 ára
afmæli nú á þrettándanum. Hún átti
sjötugsafmæli í lok október. Í því boði
var einungis venslafólk, en þar var
endurflutt óperan Gunnar og Hall-
gerður sem við Jökull Jakobsson sett-
um saman fyrir árshátíð MR þegar
við vorum í 6. bekk,“ segir Árni sem
hefur ávallt nóg fyrir stafni. „Ég er
til dæmis að hugsa um að taka saman
í bók, ef einhver vill gefa hana út,
helstu greinar mínar aðrar en þær
sem fjalla um þjóðhætti, auk skemmti-
sagna af nokkrum kunningjum sínum
gegnum tíðina.“ solveig@frettabladid.is
ÁRNI BJÖRNSSON ÞJÓÐHÁTTAFRÆÐINGUR: ER ÁTTRÆÐUR
Vill afhjúpa ýmislegt rugl
GLAÐLYNDUR Árni segir ekkert stórkostlegt standa til í dag enda hafi hann og kona hans, Ingibjörg Helgadóttir, haldið upp á sameiginlegt 150
ára afmæli á þrettándanum. FRÉTTABLAÐIÐ/GVA
KATE MOSS fyrirsæta er 38 ára í dag.
„Ég hef hitt nánast alla þá sem mig langar til að hitta.“
Renndir munir, skálar af
ýmsum gerðum, tálgaðar
fígúrur, fuglar, brjóstnæl-
ur og jólaskraut er meðal
þess sem er að finna á sýn-
ingu í Ráðhúsi Reykjavík-
ur um þessar mundir. Allir
eiga þessir hlutir það sam-
eiginlegt að vera unnir úr
Óslóartrénu 2010 af hand-
verksfólki.
Í tilefni alþjóðlegs árs
skóga fóru Skógrækt ríkis-
ins og Félag trésmiða í sam-
starf um „gjörnýtingu“ á
einu ákveðnu tré til að sjá
með áþreifanlegum hætti
hversu marga og fjölbreytta
gripi mætti vinna úr því.
Óslóartréð 2010 var valið
til verksins en það þótti
viðeigandi vegna áratuga-
langs samstarfs við Norð-
menn á sviði skógræktar
og þess vináttuvottar sem
það tré er.
Alls skiluðu um 20 tré-
rennismiðir og tálgarar inn
gripum.
Sýningin mun standa
um stund í Ráðhúsinu en
verið er að móta framhald
verkefnisins og vinnslu á
Óslóartrénu 2011. - trs
Óslóartré fær
framhaldslíf
Ástkær eiginmaður minn, faðir okkar,
tengdafaðir, afi og langafi,
Gunnar G. Bachmann
áður til heimilis að Vesturbergi 132,
lést á hjúkrunarheimilinu Mörk laugardaginn 7. janúar
s.l. Útförin fer fram frá Háteigskirkju miðvikudaginn
18. janúar n.k. klukkan 13.00.

Bára S. Ragnarsdóttir
Ragnheiður Bachmann H. Ágúst Jóhannesson
Sólveig Bachmann Baldvin Hafsteinsson
Bryndís Bachmann Benjamín Júlíusson
barnabörn og barnabarnabarn
Innilegar þakkir til allra sem sýndu
okkur samúð og hlýhug við andlát og
útför ástkærs eiginmanns míns, föður,
tengdaföður, afa og langafa.
Steins Guðmundssonar
Boðaþingi 5, áður Háaleitisbraut 31,
Sérstakar þakkir til starfsfólks Hrafnistu Boðaþingi 5
fyrir einstaka umhyggju og alúð.
Anna Þorvaldsdóttir
Dóra Steinsdóttir Páll Guðbergsson
Ásta Steinsdóttir Jörgen Pétur Guðjónsson
Guðmundur Steinsson
Þorvaldur Steinsson Guðrún Ólöf Þorbergsdóttir
barnabörn og barnabarnabörn
ÚR RÍKI NÁTTÚRUNNAR Þessir útskornu fuglar eru til sýnis.