Fréttir - Eyjafréttir - 01.04.2010, Blaðsíða 13

Fréttir / Fimmtudagur 1. apríl 2010
13
* 1
Aí ’
SKANSINN í DAG. Á árum Sigurðar í Eyjum var Garðsverslun eina verslunin í Vestmannaeyjum og var hún á Skansinum. Þar vann Sigurður og á meðan hann átti heimili í Vest-
mannaeyjum er að sjá að hann hafi stundað vinnu sína allvel, enda virðist honum hafa safnast fé þessi árin samkvæmt heimildum. Líklega eru árin í Vestmannaeyjum eina tímabilið í
ævi Sigurðar sem slíkt varð.
stundað vinnu sína allvel, enda
virðist honum hafa safnast fé þessi
árin samkvæmt heimildum. Líklega
eru árin í Vestmannaeyjum eina
tímabilið í ævi Sigurðar sem slíkt
varð. I heimildum er þess jafnframt
getið að Sigurður hafi átt hlut í bát
og vitna m.a. formannavísur þær er
hann orti um Eyjaformenn um
sjósókn skáldsins meðfram smíða-
og kaupmannsvinnu.
Þorsteinn Víglundsson, sá er gerst
mátti þekkja Byggðasafnið segir að
hefill skáldsins sé þar enn varð-
veittur og er sannarlega fengur að.
Mun marga mega reka í rogastans
er Byggðasafnið opnar skjóðu sína
og hristir fram slíka dýrgripi í
endurbættu rými. Ég veit ekki til
þess að hlutir úr eigu skáldsins séu
annars staðar til.
Taldi konu sína ótrúa
Því miður urðu samfarir þeirra
hjóna ekki langar, en þeim mun
afdrifaríkari fyrir Sigurð. Sá gamli
sagnaþulur, Gísli Konráðsson, her-
mir að Sigurður hafi talið konu sína
ótrúa. Bárust böndin að Otta Jóns-
syni, samstarfsmanni við
Garðsverslun, er kallaður var tikar-
gola. Þótti Sigurði ráð að selja Otta
allt er hann átti, Beykishúsið,
innanstokksmuni og konuna með
ásamt barni sínu og öðru er hún
gekk með og Sigurður kenndi Otta.
Sagt er að Otti hafi greitt í pen-
ingum nokkrum, góðu víni og að
lokum lagt með hundtík sína. Eins
og til að undirstrika ósvffni
Sigurðar við þennan gjöming er
skýrt tekið fram að hundurinn hafi
verið danskur! Þaðan er dregin sú
sögn er lengi fylgdi Sigurði að
hann hafi selt Vestmannaeyja-
mærina fyrir hund. Skömmu eftir
að Sigurður fluttist úr Eyjum
eignaðist Sigríður dóttur er hún
kenndi Otta. Hún flutti síðan inn til
hans og bjuggu þau sem hjón alla
tíð síðan. Um Sigríði er það annars
að segja að hún varð gömul kona
og andaðist hjá dóttur þeirra Otta
16. maí 1859 í Hólshúsi.
Gunnar Ólafsson á ljósmyndasafni
segist muna eftir úr æsku sinni
lágreistu bámjámshúsi á baklóðinni
þar sem hið nýja Hólshús reis um
1950 og stendur nú hnarreist með
SmartMedia fyrir stafni.
Sáust aldrei síðar
Jóhann Gunnar Ólafsson bendir á
að til er bréf frá Sigurði til Sigríðar
þar sem svo er að sjá að hún skyldi
flytja til hans er Sigurður hefði
KÁRI Bjarnason, greinar-
höfundur.
komið sér fyrir á fastalandinu. Það
varð þó ekki og sáust þau aldrei
síðar. Ómögulegt er nú að geta sér
til um raunverulegan áhuga Sig-
urðar á að endurheimta konu sína
eða hug hennar til að hverfa aftur
til hans. Hitt er skjalfest að Sig-
urður lýsir giftingardegi þeirra svo
að hann hafi verið ofurölvi þann
dag og hafi svaramenn hans,
Petræus húsbóndi þeirra og sá
frægi Abel sýslumaður Eyjamanna
á þeim tíma, þurft að leiða sig til
og frá kirkju. Hann bætir því síðan
við fyrir dómi að hann hafi nauð-
ugur gengið í hjónabandið og hafi
„ekki vitað, hvað fram fór ... og
heldur ekki sitt jáyrði geftð“. Af
þeim sökum hafi aldrei verið um
raunverulegt hjónaband að ræða,
maðurinn of fullur til að gangast
við konunni.
Líklegast er þó að Sigurður hafi
einfaldlega ekki fest yndi í Eyjum,
svo eirðarlaus sem sál hans var.
Hann hafi þráð frelsi skáldsins og
fundist að sér þrengt með konu,
bömum og vinnu.
Því er dögum illa eytt
æsktt minnar þannig.
Svo segir hann á einum stað, í rímu
er hann yrkir hugsanlega sama ár
og hann hverfur héðan. Fræg er
einnig staka hans um Vestmanna-
eyjar er vitnar um heldur kalt hjarta
gagnvart Eyjunum.
Þegar egfœ sól að sjá,
svo eg þykist skilja:
Hún skín þennan hólma á
afhlýðni en ekki vilja.
Haustið 1828 yfirgefur Sigurður
Vestmannaeyjar hinsta sinn, býr
eftir það víða og hvergi vel, nema
helst á Grænlandi þar sem hann
hafði þann undarlega starfa að
kenna heimamönnum að veiða
hákarl.
Þrotinn af kröftum og fé
Árið 1834 hrekst Sigurður frá
Kaupmannahöfn til Stykkishólms
og er þá þrotinn að kröftum og fé.
Á Grímsstöðum í Breiðavík bjó þá
ekkja ein, Kristín Illugadóttir að
nafni og var sögð eignakona. Til
hennar fellir Sigurður hug sinn og
tók hún líklega á móti. Þann 7.
janúar 1837 gengu þau í hjónaband
sem átti eftir að draga langan slóða
á eftir sér.
Páll Jónsson skáldi var prestur í
Vestmannaeyjum á þeim tíma er
Sigurður dvaldi þar. Herma sumar
sagnir að hann hafi gefið þau Sig-
urð og Sigríði saman. Kirkjubækur
skjalfesta á hinn bóginn að Ofan-
leitisprestur hafi vélað þar um.
Hvort heldur var syrti í álinn hjá
Sigurði er Páll kom þar vestur og
fékk veður af væntanlegu hjóna-
bandi Sigurðar.
Páll hafði litlu áður verið afsagður
úr embætti er Kirkjubæjarprestakall
var sameinað Ofanleitisprestakalli.
Er sagt að Páll hafi verið afar
drykkfelldur og þeir Sigurður
miklir drykkjufélagar lengi framan
af en síðan hafi orðið fullur skiln-
aður milli þeirra. Sú skemmtilega
sögn er til um orsakir viðskilnaðar
þeirra að ógefin stúlka hafi orðið
ófrísk og neitað að gefa upp fað-
emið. Þótti Páli þetta mikil ósvinna
og hótaði að setja hana út af sakra-
mentinu. Fór stúlkan í öngum
sínum til Sigurður og bað sér
liðveislu. Hann réði henni það
snjallræði að kenna Páli bamið og
bregða hvergi út af hvemig sem
prestur léti. Hlýddi hún þeim
ráðum og barg bæði sálu sinni og
barninu sem skírt varð sem önnur
óekta böm.
27 vandarhögg
Nú var runnin upp stund hefndar-
innar fyrir Pál. Lögin vom skýr um
refsingu við tvíkvæni: Höfuðið skal
af! Upphefjast nú þrotlaus mála-
ferli. Samkvæmt heimildum barðist
Sigurður af krafti fyrir lífi sínu og
hélt því staðfastlega fram að hann
hefði skilið við fyrri konu sína enda
þótt engin gögn fyndust þar um.
Þegar sú leið reyndist ófær tóku
verjendur í máli Sigurðar aðra
stefnu og töldu í þess stað að stór
vafi hlyti að leika á um lögmæti
hjónabandsins þar sem aðdragandi
þess væri sá sem að ofan er rakið.
I héraðsdómi var seinna hjóna-
bandið dæmt ógilt og Sigurður því
sekur maður. Var málinu skotið
umsvifalaust til landsyfirréttar og
síðar alla leið til Hæstaréttar. Fóru
vitnaleiðslur fram í Vestmannaeyj-
um að beiðni Sigurðar sem líkast til
hefur hingað sótt stuðning málstað
sínum að til hjónabandsins hafi
ekki verið stofnað sem bæri.
Að lyktum hefur hann sigur. Sá
úrskurður er felldur að Sigurður
skyldi halda lífi en þola 27 vandar-
högg auk sekta og annarra útgjalda.
Fyrra hjónabandið var um leið
dæmt ógild en hið síðara gilt.
„Þess hef ég oft heyrt getið að
skáld hafi verið dæmd til dauða, en
aldrei hýðingar," á Sigurður að hafa
sagt að loknum dómi. Sigurður var
síðar með konungsbréfi leystur
undan vandarhöggum en gert að
greiða drjúga sekt í þess stað. Að
loknum málaferlunum orti hann.
Það er vandi að velja sér
víf í standi þrifa.
En ólánsfjandi ef illafer
í því bandi að lifa.
Öllum heimildum ber saman um að
málaferlin hafi gengið afar nærri
Sigurði, hvoru tveggja fjárhagslega
og tilfinningalega. Fljótlega eftir að
dómur féll flosnaði upp úr hjóna-
bandi þeirra Kristínar og fluttist
Sigurður aftur til Reykjavíkur. Bjó
hann þar síðustu árin, við afar bág
kjör. Sigurður andaðist í Reykjavík
21. júlí 1846, aðeins 48 ára að
aldri. Ekki var útförin sem hæfði
þessu dáðasta alþýðuskáldi sinnar
tíðar. Seinni konan, Kristín ásamt
barnungum syni þeirra fylgdi ein
skáldinu síðasta spölinn, ásamt
presti.
Ekkjan greiddi fyrir útförina með
giftingarhringnum og hefur hann
ekki verið hátt verðlagður þar sem
engin ræða var flutt, enginn sálmur
sunginn.
Svona hljóðnaði rödd skáldsins sem
átti tvær konur en aðeins einn vin
um ævina. Til þess vinar orti hann.
Þó þú eigir ekki ráð
öll á jörð og hæðum,
flaskan þín erfull af náð
og föðurlegum gœðum.
Kári Bjarnason
Númarímur eru
jafnan taldar bestar
rímna Sigurðar:
Smá
sýnishorn
Vegurinn líður, vér oss flýtum,
við mig síður fyrtist þér,
Númi ríður á hesti hvítum,
hann var að bíða eftir mér.
En af því nótt hún elti hestinn
undan hann ei komast má,
blundur hljótt þeim góða gesti
gisting vann að bjóða þá.
Þar sem streymir lækur rétt um
lund, hinn móði sofna fer,
hvað hann dreymir hér í fréttum
hef ég að bjóða vinur þér.
Höfði yfir hans er sefur
himinvagninn nemur stað,
skýin bifast gyðjan gefur
gætur að hal og þannig kvað:
Þér ég ann og yfir vaki
allir stundir sveinninn kær,
að ei manninn meinin saki
meðan grun á dvalið fær
Hvað um biður vil ég veita
velja máttu strax um það.
Þóttist liðugt bænum beita
baugtír og þannig kvað:
Vísdóm mér í hjarta háan
heilög móðir gefðu þá
Túllur sver að sá sem á hann
sérhvern góða skuli fá.
Númi vaknar, aleinn er hann
og þar lá í runnunum,
æ hann saknar ekkert sér hann
eftir af háu gyðjunum.
Drauminn grundar drengur fríður
dagsins fróm hann leiðir hönd,
á fætur skunda fer og ríður
fram í Róma kemur lönd.
Hljótt er allt í auðu landi,
ungböm smá og menn í kör
eiga kalt í aumu standi,
ekkjur þrá sín misstu kjör.