Iðnaðarmál - 01.05.1961, Qupperneq 16

sviðum, en ekki öllum. Eiginleikar
plastefnanna, og þá einkum hið lága
hitaþol, takmarka notkun þeirra, eins
og nú er. Auk þess má telja víst, að
meðan iðnaðurinn heldur áfram út-
þenslu sinni, muni notkun málma
aukast, a. m. k. á þeim sviðum, þar
sem þeir mæta engri samkeppni (stál-
plötur, byggingastál o. s. frv.). Það
er einnig sennilegt, að ýmis hlutverk
finnist til viðbótar fyrir málmana, og
má telja það alveg fullvíst, að því er
varðar hreinsað stál og alúm.
Á síðara helmingi nítjándu aldar
var timbur mikilvægasta hráefnið, en
síðar leystu málmarnir það af hólmi
á mörgum sviðum. Stór hluti af þeim
iðnaði, er vann úr timbrinu, varð að
draga sarriau seglin, og margs konar
nátengd starfsemi lagðist niður um
leið, en heildarnotkun timburs óx
þrátt fyrir það. Hið sama gæti átt sér
stað með málmana.
Framleiðsla ó plastpípum tvöfaldast á
ári hverju
Jafnvel þótt gerviefnin hefðu ekki
áhrif á heildarnotkun málma, verður
varla komizt hjá meiriháttar breyt-
ingum á uppbyggingu málmiðnaðar-
ins á þeim sviðum, þar sem plastefnin
hafa náð fótfestu. Við verðum því að
taka til athugunar, hverjar greinar
málmiðnaðarins — ef einhverjar —
eru líklegar til að verða fyrir gagn-
gjörum áhrifum frá plastefnunum.
Eins og nú horfir, er samkeppni plast-
Mót tiL jramleiðslu á plasttökkum í viðtœki.
efnanna hörðust í framleiðslu á píp-
um, plötum, böndum, stöngum og
steyptum hlutum.
Hin hraða framsókn plastpípnanna
er alveg einstök, jafnvel í hinni furðu-
legu útbreiðslusögu plastefnanna.
Plastpípur veita viðnám gegn veðrun,
ryði og mörgum kemískum efnum.
Þær eru nothæfar í leiðslur fyrir
drykkjar- þvotta- og frárennslisvatn,
hrúðurmyndandi vökva, edik, mjólk,
viðsjálar gastegundir og þrýstiloft.
Það er auðvelt að leggja þær, og —
upp að ákveðnu þvermáli — er unnt
að afgreiða þær í rúllum. Plastpípur
eru gæddar kuldaþoli, en ekki hita-
þoli. Enn sem komið er þola þær ekki
yfir 60°C hita, en þrátt fyrir þessa
takmörkun hafa þær lagt undir sig
talsverðan hluta markaðarins. Á
tímabilinu frá 1956 til 1959 jókst
framleiðsla á heildregnum, logsoðn-
um stálpípum úr 1,419 í 1,609 millj.
smálestir, eða um 13.4%, en á sama
tíma jókst jafngildi stáls í plastpípu-
framleiðslunni úr 6 þúsund smálest-
um upp í 60 þúsund smálestir. Á
þessu tímabili jókst plastpípufram-
leiðslan nálega um 100% á hverju
ári, og myndaði vöxturinn þannig
geometrískar raðir. Hlutur plastpípn-
anna árið 1956 var um 0.4% af heild-
armarkaðinum fyrir heildregnar, log-
soðnar stálpípur og plastpípur, en ár-
ið 1959 var hann orðinn 3.6%, eða
níu sinnum hærri tala en hin fvrri.
Sérfræðingar búast ekki við, að
nokkurt lát verði á útþenslu plast-
pípuframleiðslunnar næstu árin. Ef
skoðun þeirra reynist rétt, gæti plast-
pípuframleiðslan, miðuð við jafn-
gildi stáls, orðið yfir 500 þúsund
smálestir árið 1963, og markaðshlut-
ur plastpípnanna um 22%, og eru
þessar tölur byggðar á vaxtarhraðan-
um 1956—1959. í þessum útreikn-
ingi er gert ráð fyrir, að framleiðsla
á heildregnum, logsoðnum stálpípum
aukist einnig (1,825 millj. smálestir
árið 1963). Ef framleiðsla á stálpíp-
um skyldi aukast minna eða jafnvel
alls ekki, myndi slíkt hafa mjög slæm
áhrif á atvinnuástandið. Síðan í árs-
lok 1957 hefur tala þeirra, sem at-
vinnu hafa í stálpípuverksmiðjum,
lækkað verulega. Vegna aukinnar
sjálfvirkni hafði tala þessi lækkað um
1400 í árslok 1959, eða um 10%.
Minnkandi atvinna í málmsteypu-
iðnaðinum
Plastefnin hafa einnig haft mikil
áhrif á málmsteypuframleiðsluna.
Árið 1959 var framleiðsla á mótuðu
jámi í Vestur-Þýzkalandi 5% minni,
og framleiðsla á mótuðu stáli 18.7%
minni en árið 1956. Framleiðsla á
hamartæku járni var enn í talsverð-
um vexti, og virðist augljóst, að sam-
keppni plastefnanna hafi fyrst og
fremst bitnað á tengistykkj um (fitt-
ings — 17.6% lækkun). Auðvitað
hefur ýmislegt fleira haft áhrif á
markaðsframleiðslu málmsteypuiðn-
aðarins, t. d. samkeppni logsuðu-
framleiðslunnar. En því verður varla
móti mælt, að atvinnusamdrátturinn í
vestur-þýzka málmsteypuiðnaðinum í
árslok 1956 og aftur í árslok 1959
(6.800 verkamenn eða um 4%) staf-
aði a. m. k. að nokkru leyti af sam-
keppni plastefnanna.
Málmleikfangaiðnaðurinn hefur nú
breytt um 60% af framleiðslu sinni í
plastleikföng. Aðrar greinar málm-
iðnaðar eru nú óðum að breyta starf-
semi sinni og taka plastið í sínar þarf-
ir, eins og glöggt má sjá á hinu mikla
magni plasthluta, sem plastvöruiðn-
fyrirtækin láta af hendi til þeirra.
Magn plasthlutanna, sem vestur-þýzki
vélsmiðjuiðnaðurinn keypti á tíma-
bilinu 1956 til 1959, jókst níu og hálf-
um sinnum hraðar en sjálf afköst
þessa iðnaðar. í járn- blikk- og málm-
vöruiðnaðinum var aukningin átta og
hálfum sinnum hraðari, og í fram-
leiðslu sjóntækja og annarra ná-
kvæmra tækja var aukningin meira
en fjórum sinnum hraðari en afkasta-
aukning iðnaðarins sjálfs.
Tölurnar, sem sýndar eru á töflu 1
hér á eftir, ná aðeins yfir hluta af
plastnotkun málmiðnaðarins. Allar
þær greinar iðnaðar, sem hér hafa
verið nefndar, framleiða einnig sjálf-
ar mikið magn plasthluta í sínum eig-
in verksmiðjum, sem því miður kem-
ur ekki fram á skýrslum. Þetta á eink-
um við um stærsta plastnotandann
94
IÐNAÐARMÁL