Landshagsskýrslur fyrir Ísland - 01.02.1913, Page 171

411
Matvæli (sjá að framan)................................
Húsaleiga % húsnæði fyrir 6—7 manns....................
Matreiðsla, þjónusta, þvottur o.fl. % úr þjónustustúlku
fæði og kaupi ....................................
Allur fatnaður og skór ................................
% af kolum til eins heimilis (6 skpd.) bæði til elda-
vjelar og ofnhita.................................
Steinolía 30 pt. ...... ...............................
Gjöld til prests og kirkju.............................
1898 1912
138,83 202,16
25,00 50,00
40,31 59,63
45,00 50,00
24,18 28,50
3,90 4,95
0,64 3,02
277,86 398,26
Kolin eru hjer talin í sama verði 1912, sem þau eru í nú (kr. 5,75 skpd.).
Af öllum vörum sem hingað flytjast nú, lækka þau að líkindum siðast í verði. Hjer
er heldur ekki gerð nein áætlun fyrir bæjargjaldi 1898 eða 1912, það mun þó hafa
verið hækkað á flestum. Eftir hinu framanskrifaða hafa allar þessar nauðsynjar
fyrir einhleypan mann hœkkað 1898—1912 eða þangað til nú um 43°/o. Hafi sömu
nauðsynjar stigið um 15—20% frá 1875—98, sem ekki er sannað hjer, hefðu þær
hækkað um 58—63% eftir 1875. Ýmislegt má atbuga við áætlunina hjer að framan.
Húsaleigan er gerður 76 hluti af húsaleigu lieimilis með 6—7 manns. Þetta er
meðaltals-áætlun. Vs úr þjónustu á við, að einhleypur maður þarf að láta þvo og
gera við fötin sín, það er þessi þjónusta sem átt er við. Kostnaður til fata er áætl-
uð upphæð, en hlýtur að vera það hærri síðara árið, sem svarar hækkun á sauma-
launum og skófatnaði, þótt einhver vildi lialda því fram að efnið í fötin væri með
sama verði sem fyr. það er aftur á móti ekki unt að hagga við þvi, að öll mat-
væli, kaffi og sykur hafa hækkað í verði um 45%.
Verðhækkunin frá 1898 og þangað til nú, hlýtur að vera meiri en 40%.
Ef sýna skyldi í ákveðnum upphæðum, hvernig þessar tölur verða ef heilt
heimili á i hlut, þá er það einföld margföldun. Hjón með Qórum börnum (frá
1—15 ára) og einni vinnukonu, mælti fá með því að reikna börnin t. d. eins og 2 full-
orðna að tilkostnaði, með því margfalda upphæðirnar hjer að ofan með 5, þá yrði
kostnaðurinn fyrir heimilið árið 1912 kr. 1933,85. Allir vita að Qöldi af heimilum
hjer í bæ, með jafnmörgu fólki, eyðir miklu minna en því. En það sýnir, að
allur fjöldi fólks býr við svo miklu lítilfjörlegra matarhæfi en spítalinn.
Verðhækkunin hjer að framan kemur niður á þeim, sem fá tekjur sinar
greiddar í peningum. Það eru daglaunamenn, verkamenn, iðnaðarmenn og embættis-
menn, sem eiga heima í kaupstöðum og hafa engan búskap hvorki til lands nje
sjávar. Þeir sem kaupa útlend matvæli fyrir kjöt, fisk eða smjör, standa miklu
betur að vígi nú en 1898, því þeirra vara hefur stigið um 50—60%, en útlend vara
ekki meira en um 25%. Sá sem hefur bæði peningalaun og búskap, verður bil
beggja. Það er einkennilegt hve verkamannalaunum þeim, sem að framan eru tal-
in, (nema hjúakaupi) hefur verið þokað lítið upp. það svarar ekki helmingi af
verðfallinu hlutfallslega. Verðfallið sýnist vera 44%, en launahækkun þeirra 20%.
Þó stendur hagur slarfsmanna landssjóðsins töluvert lakara en þessara verkamanna;
þar hafa launin ekki hækkað, en eftirlaunin, sem eru partur af launum embættis-
manna, hafa verið lækkuð stórum, og þeim gert að skyldu að greiða 2°/o af þeim
til ellistyrks handa sjer, fyrir utan það að skattar og bæjargjöld hafa hækkað mikið.
Háskólamentunin, sem heimtuð er, hefur fallið í verði.
Einar Markússon spítalaráðsmaður hefur gert alla útdrættina úr reikning-
unum frá bls. 356 til bls. 404. Indriði Einarsson hefur samið athugasemdir þessar.