Jökull - 01.12.1958, Blaðsíða 38

leirborinn mýrarjarðvegur niður á rneir en 150
cm dýpi. Þetta snið eitt er fullgild sönnun þess,
að títt nefndir urðarhólar í Staðardal eru mörg
þúsund árum eldri en Oræfajökulsgosið 1362.
Þetta var nú allt gott og blessað og kom heim
við ályktanir mínar í áðurnefndri ritgerð. En
svo skeði það í þessarri Staðardalsreisu, að ég
fór að athuga sjálfa urðarhólana nokkru nánar.
Og niðurstaðan af þeim athugunum varð sú,
að hér væri ekki um neina jökulgarða að ræða,
eins og áður hefur verið haldið, heldur einfald-
lega framhlaup úr fjallinu vestan Staðarár. I
hólunum er eingöng'u köntótt skriðugrjót (blá-
grýti) og allt útlit þeirra og ritbreiðsla þannig,
að ég held mér skjátlist ekki í að þeir séu rnynd-
aðir af franjhlaupi (bergskriðu). Slík framhlauþ
geta verið glettilega lík jökulgörðum og má sem
dæmi nefna Stífluhólana í Fljótum. Þegar ég
fór um Staðardalinn á árunum 1936—38 var ég
ekki enn farinn að kynna- mér forn framhlaup
svo heitið gæti, en hef átt þess kost síðan, og
ég er, sem sagt, þeirrar skoðunar, að ekki þurfi
lengur að minnast á jökulgarða í Staðardal í
sambandi við breytingar á jöklurn í Austur-
Skaftafellssýslu eftir að síðasta jökulskeiði lauk.
SUMMARY:
THE “TERMINAL MORAINES”
IN STADARDALUR
by
SIGURDUR THORARINSSON
In the valley Stadardalur in Sudursveit S of
Vatnajökull there are some terminal moraine-
like hillocks and ridges extending across the
valley at 5 km distance from the snout of the
glacier Sultartungujökull. These hillocks have
hitherto been regarded as terminal moraines.
Tephrochronological studies by the present
writer, carried out in June 1957, proved that
their age is early Postglacial. Dut a closer study
of the ridges themselves at the same time led
the present writer to the conclusion lliat tiiey
are no terminal moraines at all, but the resull
of a rock slide and thus without any bearing
on the oscillations of the Vatnajökull oullets
in Postglacial Time.
ÚR BRÉFUM
HRÚTÁRJÖKULL OG DRAUMUR
GUÐRÚNAR BJARNADÓTTUR.
Þegar amma mín, Guðrún Sigurðardóttir, var
á Kvískerjum, 1864—1877, var þar kona, er
Guðrún hét. Hún var fædd á Kvískerjum árið
1822, dóttir Bjarna Þorsteinssonar, sem fæddur
var á sama stað árið 1798. Guðrún þessi tók
mark á draúmum, en allir munu draumar
hennar nú gleymdir, nema sá, er hér verður
sagt frá.
Einn morgun er Guðrún helclur ókát og
segir, að nú hafi sig dreymt „spænska hrút-
inn“, og muni það vita á illt, því að hann
hafi alltaf reynzt sér vondur í draumi.
Amma mín spurði þá, hvort hún myndi
eftir einhverju sérstöku, sem hrútsi hefði boðað,
og sagði Guðrún þá, að sig hefði einu sinni
dreymt, að faðir sinn væri á bát úti á sjó með
„spænska hrútinn“, en það hetði orðið fyrir
því, að skömmu seinna hefði Hrútárjökull
gengið að Heiðinni og stíflað Múlakvísl. Hefði
þá orðið að fara inn í Gljúfur til að komast
fyrir lónið og því verið mjög vont að annast
fjárgeymsluna í Múlanum, meðan lónið var.
Ömmu minni þótti ótrúlegt, að jökullinn
hefði komizt svona langt, því að á þessum
tíma (sennilega um 1865—6) var allbreitt bi!
milli Heiðarinnar og jökulsins.
En fáum árum seinna varð hún þó vitni að
því, að Hrútárjökull stíflaði Múlakvísl, en mun
þó ekki hafa komizt alveg eins langt þá og í
fvrra skiptið.
Ekki verður nú vitað með vissu, hvaða ár
Hrútárjökull gekk fram að Heiðinni, en að
öllu athuguðu er líklegast, að í fyrra skiptið
hafi það verið milli 1830 og 1840, að minnsta
kosti ekki löngu eftir þann tíma og tæplega
fyrr. En í síðara skiptið hlýtur það að hafa
verið milli 1870 og 1877, tæplega fyrr og ekki
síðar.
„Spænski hrúturinn“ hefur sennilega verið
blendingur af einhverju útlendu kyni. Hvar
Bjarni Þorsteinsson fékk liann, veit ég ekki.
Hann þótti gefast illa, kom t. d. allmargt
vanskapaðra lamba undan honum.
Sigurður Björnsson,
Kviskerjum.
36