Morgunblaðið - 16.10.2015, Qupperneq 6

6 | MORGUNBLAÐIÐ
Rafhitun
Ryðfríir neysluvatnshitarar, hitöld (element),
hitastillar, hitastýringar, rafhitarar til húshitunar
og flest annað til rafhitunar.
Við hjá Rafhitun erum sérfræðingar í öllu sem við
kemur rafhitun. Við bjóðum einungis úrvals tæki
sem hafa sannað sig með áralangri reynslu.
Rafhitarar fyrir heita potta
Kaplahrauni 19 • Hafnarfirði • Sími: 565 3265 • ww.rafhitun.is
íslensk
framleiðsla
í 25 ár
Hiti í bústaðinn
Þ
að er búið að elda kjötsúp-
una þegar blaðamaður kem-
ur í heimsókn til Önnu Mar-
grétar Þorsteinsdóttur hús-
mæðrakennara. Ekki verður annað
sagt en að súpan sé með afbrigðum
góð. Eftir að hafa fengið að smakka
á henni setjumst við Anna Margrét
að spjalli saman og umræðuefnið er
auðvitað kjötsúpugerð og matreiðsla
og nám í því fagi í víðari skilningi.
„Ég var við nám í Húsmæðra-
kennaraskóla Íslands í tuttugu og
tvo mánuði, frá 1958 til 1960,“ segir
Anna Margrét. „Mig langaði til að
læra að búa til mat en alls ekki að
kenna. Ég var bara nítján ára en
komst samt inn í skólann, sennilega
hefur bara verið svona lítil aðsókn,“
bætir hún við hæversklega.
En hvenær skyldi matreiðslan
hafa unnið hug hennar og hjarta?
„Frá því ég var þrettán ára var ég
ákveðin í að læra matreiðslu, senni-
lega af því að ég varð snemma svo
mikið matargat. Ég byrjaði í skól-
anum fyrsta veturinn eftir að hann
hætti að vera til húsa í kjallara Há-
skóla Íslands og var fluttur upp í
Háuhlíð. Fyrst var kennt allan vet-
urinn, síðan fórum við um sumarið á
Laugarvatn og vorum þar að rækta
grænmeti, hænur og svín. Seinni
veturinn var svo aftur kennt í
Reykjavík. Þetta var mikill þræl-
dómur. Við áttum að fá þriggja
vikna frí en þá komu kennararnir
einn af öðrum og sögðu: „Úr því þið
eruð nú að fara í frí þá skuluð þið
gera þetta og þetta verkefni.“ Fríið
fór því fyrir lítið – nema hjá mér.
Ég var svo löt að ég gerði bara alls
ekki neitt, var bara í fríi og komst
upp með það.“
Helga skemmtileg – og sérstök
„Við vorum ekki bara í skólanum
á daginn heldur vorum við að
smyrja brauð og baka fyrir veislur
úti í bæ. Þetta var að mati Helgu
Sigurðardóttur skólastjóra hluti af
námi okkar. Hún var með allar klær
úti til þess að venja okkur við að búa
til mat fyrir veislur og samkomur
allskonar félagasamtaka. En þetta
var auðvitað mjög erfitt. Margt af
því sem við lærðum þarna var nota-
drjúgt en annað hvorki fugl né fisk-
ur. En allt saman var þetta hræði-
legt púl.“
Var Helga Sigurðardóttir
skemmtileg kona?
„Já, en hún var svolítið sérstök.
Hún og kennararnir þéruðu okkur
stelpurnar fyrri veturinn og við þér-
uðum auðvitað alla kennarana sem
voru ýmist frökenar eða ungfrúr.
Við stelpurnar vorum yngismeyjar.
Svo þegar við fórum í rútunni aust-
ur á Laugarvatn þá stóð fröken
Helga upp og sagði: „Jæja, nú skul-
um við allar vera dús.“ Nokkru síðar
var stoppað og ég hljóp niður eftir
þjóðveginum. Þá sagði fröken
Helga: „Anna Margrét, gerðu svo
vel að gera þér grein fyrir í hvaða
skóla þú ert.““
Hafðir þú kynnst þéringum áður?
„Já, ég þekkti þetta vel því afi
minn var séra Guðmundur Ein-
arsson og hafði verið prestur á
Þingvöllum en síðast var hann
prestur á Mosfelli í Grímsnesi.
Hann var mikill aristókrat og að
mörgu leyti merkilegur maður. Ég
ólst að mestu leyti upp hjá afa og
ömmu. Foreldrar mínir skildu þegar
ég var lítil. „Barnið á nú ekki fara á
vergang,“ sagði afi og þess vegna
fórum við mamma, Svanlaug Ein-
arsdóttir, til þeirra og vorum hjá
þeim þó að þau væru foreldrar föður
míns. Mamma og föðuramma mín,
Anna Þorkelsdóttir prestsdóttir frá
Reynivöllum, bjuggu svo saman eft-
ir að afi dó meðan þær báðar lifðu.
Mamma var mikið í eldhúsinu hjá
ömmu. Ég var einkabarn mömmu
en faðir minn átti þrjú börn með síð-
ari konu sinni. Ég var ekki í eldhús-
inu, var bara úti að skottast. Eftir
að afi dó fluttum við mamma og
amma að Baldursgötu 30, þá var ég
níu ára. Ég fór í Miðbæjarskólann
og svo fór ég í Gagnfræðaskóla
verknáms, ég var löt að læra og hélt
að það væri léttast. En svo reyndist
nú aldeilis ekki. Ég lærði matreiðslu
og saumaskap og svo lærði ég
ensku, dönsku, íslensku og stærð-
fræði.“
Þannig hefur mótast ákvörðun um
að fara í húsmæðrakennaraskóla?
„Já, líklega. Fröken Helga Sig-
urðardóttir vildi gera Hús-
mæðrakennaraskóla Íslands að deild
við Háskóla Íslands en hún lifði ekki
að þær breytingar yrðu. Nú er nám-
ið háskóladeild að undangengnu
stúdentsprófi.“
Hvað fórstu að gera að loknu hús-
mæðrakennaraprófi?
„Ég fór að vinna í búð. Það hvarfl-
aði aldrei að mér að kenna á þeim
árum. Mér leiddust krakkar. Ég var
að vinna í Náttúrulækningabúðinni á
Laugaveginum, en svo var ég búin
að fá mikið meira en nóg af öllum
náttúruefnunum og sagði upp, ég vil
ekki neinar öfgar. Þá sagði skóla-
systir mín: „Anna Magga, farðu nú
og sæktu um kennslu, það vantar
kennara alls staðar.“ Ég fór upp í
Árbæjarskóla og fékk þrjá fjórðu úr
kennslustöðu.“
Blóm í vasa og góðir borðsiðir
„Bókin Matur og drykkur hafði
verið notuð í húsmæðrakennaraskól-
anum. Ég studdi mig við hana.
Fröken Helga sagði að við ættum að
kunna kennslubækurnar utan að,
vita á hvaða blaðsíðu hver uppskrift
væri. Einnig hef ég notað mjög mik-
ið Lærið að matbúa sem líka er eftir
Helgu Sigurðardóttur. Fröken
Helga var mjög flink að skreyta
kökur og kenndi okkur það. Hún
kenndi okkur einnig að raða blómum
í vasa og svo alla borðsiði, við áttum
fyrst að sitja beinar við borðið með
hendur í skauti. Þegar við fórum svo
að matast var það allt mjög pent, við
tuggðum allar með lokaðan munn og
það var harðbannað að smjatta.
Einnig fór hún með okkur víða í
heimsókn til fyrirtækja og þegar við
fórum í kirkju áttum við að vera
með hatt og hanska.
Við áttum líka að hneigja okkur
fyrir öllum sem komu í heimsókn í
skólann. Eitt sinn var mikil snjó-
koma. Það komu gestir og ein okkar
gleymdi að hneigja sig. Hún hljóp í
bláa kjólnum með svutnuna á eftir
gestunum svo vindurinn breiddi út
hvítan kappann og hneigði sig svo
að hún snerti næstum
snjóbreiðuna með
hnjánum. Þá sagði
fröken Helga: „Sjáið
þið hvað hún hneigir
sig fallega.“
Í hvert skipti sem
gestir komu í skólann
þurftum við að
syngja. Fyrsta erind-
ið var svona:
Fögnum komu góðra gesta,
gangið heil í skólann inn.
Fært skal ykkur allt það besta
sem á er völ í þetta sinn.“
Hvernig gekk þér svo þegar þú
fórst sjálf að kenna?
„Furðuvel miðað við að ég fór að
kenna með tuttugu og fimm ára
húsmæðrakennarapróf. Ég kunni
auðvitað ekki að kenna fyrst en ég
hafði námskrána og fór eftir henni.
Ég hugsaði um það helst og fremst
að reyna að lifa af veturinn. Ég
þurfti aðeins að taka á fyrsta vet-
urinn til að fá krakkana til að hlýða
en svo kom þetta. Ég er svo mikil
frekja að þau þorfðu ekki annað en
gegna.“
Lærðir þú að búa til kjötsúpu í
þínu námi?
„Já, ég lærði það. Okkar nám var
miðað við að kenna í húsmæðra-
skólum úti á landi. En kjötsúpu
þekkti ég frá því ég var barn, ég var
alltaf vön að borða kjötsúpu einu
sinni í viku, á miðvikudögum. Ís-
lenskur matur var í heiðri hafður á
okkar heimili. Það var kjöt tvisvar í
viku, kjötsúpa eða kjöt í karrí og svo
læri eða hryggur á sunnudögum og
svo fiskur hina dagana. Amma var
mjög góður kokkur og þurfti sem
prestsfrú á umfangsmiklu heimili
oft að taka á móti fólki sem kom án
þess að gera boð á undan sér. Hún
bjargaði sér alltaf, bjó meira að
segja til njólajafning. Hann er búinn
til eins og grænkálsjafningur, græn-
metið skorið niður og blandað í
hvíta sósu. Með þessu hafði hún
brauð og egg. Fínasti matur.“
Hver eldar með sínu lagi
Hvernig eldar þú kjötsúpu?
„Ég fór að elda kjötsúpu á minn
hátt þegar ég fór að halda heimili
sjálf rúmlega tvítug. Ég eldaði fyrst
eftir uppskrift frá fröken Helgu en
studdi mig við kjötsúpuna að heim-
an og kjötsúpuna sem ég hafði feng-
ið á Ormsstöðum, þar sem ég var í
sveit á sumrin til sextán ára aldurs.
Húsbóndinn þar setti alltaf þykkt,
heimalagað skyr út í kjötsúpuna. Ég
smakkaði þetta og það var ágætt.
Satt að segja eldar hver og einn sína
kjötsúpu með sínu
lagi. En auðvitað þarf
fólk að hafa grunn-
uppskrift. Í gamla
daga voru notaðir al-
mennilegir spaðbitar
í kjötsúpuna, það er
erfitt að fá slíkt núna.
En maður byrjar á
setja í pott vatn, kjöt
og lauk. Síðan set ég
út í þetta rófur, gulrætur, kartöflur
og súpujurtir. Einnig hnefa af hrís-
grjónum og haframjöli. Ég skræli
kartöflurnar áður en ég set þær út í.
Líka má nota bankabygg, það er
ekki verra.“
Er kjötsúpa íslenskur réttur?
„Já, sú útgáfa sem við erum vön
er af íslenskum rótum runnin. En
fyrst voru líklega bara rófur og
bankabygg soðið með kjötinu. Hitt
kom svo síðar. Á mínu heimili er
kjötsúpan alltaf jafn vinsæl. Ég bý
til heilmikið af henni og frysti hana
svo. Við erum bara tvö í heimili, ég
og maðurinn minn, eftir að börnin
okkar tvö fóru að heiman. Þetta er
ágætt fyrirkomulag, að eiga til kjöt-
súpu í frystinum. Ég læt súpuna
sjóða í svona einn til einn og hálfan
tíma. Hún er betri vel soðin, róf-
urnar þurfa langa suðu. En góð
kjötsúpa stendur alltaf fyrir sínu.“
gudrunsg@gmail.com
Góð kjötsúpa stendur fyrir sínu
Fátt er heimilislegra en að hafa rjúkandi heita kjötsúpu á borðum þegar vetur sækir að og kólna tekur í veðri. Kjötsúpa er gamall og góður
íslenskur matur en hún er til í margvíslegum afbrigðum. Anna Margrét Þorsteinsdóttir, húsmæðra- og grunnskólakennari, lærði hjá sjálfri
Helgu Sigurðardóttur sem gaf út vinsælustu matreiðslubækur landsins á sínum tíma og var skólastjóri Húsmæðrakennaraskóla Íslands.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Hálft til þrír fjórðu kíló kjöt
2 og hálfur lítri vatn
1 msk. salt
75 g hrísgrjón
Hálft kíló gulrófur
250 g jarðepli
250 g hvítkál
Aðferðinni er lýst í lok viðtals-
ins við Önnu Margréti. Hafa má
einnig afvatnað saltkjöt í súpuna
og sleppa þá salti. Bestur er
frampartur af kindakjöti, sag-
aður í smábita.
Kjötsúpa Helgu
Sigurðardóttur
Ljúfmeti „Á
mínu heimili
er kjötsúpan
alltaf jafn
vinsæl,“ segir
AnnaMargrét
Þorsteins-
dóttir.
Kjötsúpa „Satt að segja eldar hver og einn sína kjötsúpu með sínu lagi.
En auðvitað þarf fólk að hafa grunnuppskrift,“ segir Anna Margrét.
’Fröken Helgasagði að viðættum að kunnakennslubækurnarutan að.