Fréttablaðið - 24.09.2018, Blaðsíða 11

Guðmundur
Steingrímsson
Í dag
SÓTSVARTUR GAMANLEIKUR
eftir Guðmund Brynjólfsson
Frumsýnt 21. september Miðasala á tix.is
SVARTLYNG
GRAL KYNNIR
Allt frá því að traust hrundi á Íslandi, til stjórnmála-manna aðallega (og bankamanna), fyrir 10 árum í Hruninu, sem við
köllum svo – vegna þess að allt ein-
hvern veginn hrundi – hefur reglulega
skotið upp kollinum umræða um það
innan stjórnmálanna hvernig megi
auka traust og líka af hverju traustið sé
svona lítið. Ég veit ekki alveg hvort ég
treysti mér í þessa umræðu. Ég er svo-
lítið ringlaður þegar kemur að þessum
málum. Ég skil vel af hverju traustið
er svona lítið en á sama tíma klóra ég
mér í höfðinu yfir því.
Á ákveðinn hátt kemur það mér alls
ekki á óvart að alþingismenn skuli
njóta lítils trausts. Ekki vegna þess að
alþingismenn séu almennt svika-
hrappar, heldur meira út af eðli starfs-
ins og hvað það þýðir í samfélaginu að
gegna því. Ég held að traust til alþingis
muni alltaf endurspegla traust fólks
almennt til þjóðar sinnar, samborgara
og jafnvel sjálfs sín. Á þingi situr þver-
skurður þjóðarinnar. Sextíu og þrír
einstaklingar eru valdir af þjóðinni
sjálfri til að sýsla með löggjafarvaldið.
Á þingi situr þar af leiðandi alls konar
fólk. Þar eru fulltrúar stálheiðar-
legra, ekki svo heiðarlegra, athafna-
samra, kærulausra, smámunasamra,
mælskra, óheppinna, langrækinna,
vænisjúkra, kærleiksríkra, fyndinna,
ófyndinna og guð má vita hvað. Allt
þetta fólk er kosið af okkur hinum.
Hið athyglisverða er, að nánast daginn
eftir að þessir fjölbreytilegu fulltrúar
okkar taka sæti á þingi hætta flestir
að treysta þeim, jafnvel af engri sýni-
legri ástæðu. Fólkið – með hugsanlega
einstaka undantekningum – hefur
nákvæmlega ekkert gert af sér annað
en að setjast á þing. Á þeim tíma-
punkti hrynur traustið. Hvernig á
að túlka þetta? Jú, ég held að þetta
sýni að í grunninn treystir þjóðin
ekki þjóðinni. Þjóðin er ósátt við sig.
Hún hafnar vali sínu. Valið er spegill
og spegilmyndin þykir ófögur. Þessi
sjálfsóánægja er tekin út á alþingis-
mönnum.
Grunsamlegar alhæfingar
Það sem vekur þessar grunsemdir
mínar er einkum það, að hið almenna
viðhorf um skort á trausti til þingsins
er mjög oft sett fram sem alhæfing
(og hér er ég að passa mig á því að
alhæfa ekki). Þetta eru allt lygarar,
þessir andskotar. Þetta er svíkjandi
og ljúgandi allan daginn, þetta lið.
Þau eru alltaf að rífast um ekki neitt.
Svona alhæfingar eru augljóslega ekki
réttar. Sumir eru hugsanlega lygarar
(en ljúga þó varla allan daginn).
Sumir eru svikarar. Sumir rífast, en þó
sjaldnast um ekki neitt. Sumir ljúga
bara alls ekki og hafa kannski aldrei
logið á ævinni (sem mun ábyggi-
lega koma þeim í koll). Sumir eru
rosalega vandir að virðingu sinni og
láta aldrei tæla sig í ómálefnalegt
orðaskak, nema mögulega út af mis-
skilningi. Í þessar manngreiningar er
hins vegar sjaldan farið. Þetta segir
mér að traustleysið sem ríkir til fólks
í stjórnmálum snýst ekki um mann-
kosti fólksins eða hvað það gerir eða
gerir ekki, heldur snýst þetta meira
um almenna stemningu. Það eru ein-
faldlega ákaflega fáir reiðubúnir til
þess að treysta alþingismönnum. Það
er bara þannig. Það er nánast hægt að
skrifað það inn í starfslýsingu þing-
manns að taki manneskja sæti á þingi
skuli hún gera ráð fyrir því að missa
traust og vera tortryggð sem slík, jafn-
vel fram á grafarbakkann.
Lýsing um bjartan dag
Ný skýrsla kom út um daginn. Um
traust til stjórnmála og hvernig eigi að
efla það. Starfshópur um aukið traust
er búinn að smíða traustvekjandi
tillögur. Það á að auka gagnsæi, svo-
kallað. Það á að setja betri reglur um
hagsmunaskráningu og það á að setja
reglur um lobbýista. Og margt fleira.
Gott og vel. Og Siðfræðistofnun á að
vera ríkisstjórninni til ráðgjafar.
Það getur vel verið að þetta leiði til
enn betri starfsemi á þingi og í ráðu-
neytunum. Fólk verði enn frekar á
tánum, passi sig, fari eftir reglunum.
Hið nýja og góða máltæki „að kaupa
lýsingu um hábjartan dag“ kemur þó
óneitanlega upp í hugann. Eins og fólk
veit merkir máltækið það, að mjög
miklu fé og tíma sé varið í óþarfa. Að
eitthvað sé gert með ærinni fyrirhöfn,
sem bætir litlu við og gerir lítið til að
leysa fyrirliggjandi vanda. Ég held að
með hinni miklu áherslu á siðbót,
betri ferla, dýpri skilgreiningar, sið-
fræðiráðgjöf, gagnsæi, skráningar og
svoleiðis hluti, sem eru allir góðra
gjalda verðir og jafnvel sjálfsagðir, sé
verið að kaupa lýsingu um hábjartan
dag. Stærsti vandinn er ekki þessi.
Þótt alþingismenn yrðu siðferðisleg
ofurmenni, í skikkju og klæddir í nær-
buxurnar utan yfir buxurnar í þágu
gagnsæis, er allt eins líklegt að þeir
nytu samt ekki trausts. Vandinn er,
vil ég meina, á einhvern hátt dýpri og
flóknari.
Traust
Á ákveðinn hátt kemur það
mér alls ekki á óvart að al-
þingismenn skuli njóta lítils
trausts. Ekki vegna þess að al-
þingismenn séu almennt svika-
hrappar, heldur meira út af eðli
starfsins og hvað það þýðir í
samfélaginu að gegna því.
Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdótt-ur, formanns VG, var mynduð 30. nóvember 2017 en í þing-
kosningum skömmu áður hlaut
flokkur hennar tæp 17% atkvæða
og 11 þingsæti. Í upphafi naut ríkis-
stjórnin mikilla vinsælda en 70-80%
kjósenda studdu stjórnina. Á skömm-
um tíma dvínuðu vinsældirnar mjög.
Samkvæmt síðustu skoðanakönnun
Gallup skiptast kjósendur nú í tvo
jafnstóra hópa í afstöðu til ríkis-
stjórnarinnar. Engu að síður halda
tveir stjórnarflokkanna, Sjálfstæðis-
flokkur og Framsókn, fylgi sínu en VG
er í frjálsu falli – mælist einungis með
ríflega 11% fylgi.
Engin ástæða er til annars en að
taka mark á þessum vísbendingum
um fylgishrun VG. Skemmst er þess
að minnast að flokkurinn hlaut sam-
tals 14.477 atkvæði í síðustu þing-
kosningum í Reykjavíkurkjördæm-
unum tveimur en 2.700 atkvæði í
nýafstöðnum borgarstjórnarkosn-
ingum.
Kjósendur Sjálfstæðisflokks og
Framsóknar fengu einfaldlega þá
stjórnarstefnu sem flokkarnir tveir
lofuðu: Slegin er skjaldborg gegn
öllum kerfisbreytingum. Engar
breytingar gerðar í sjávarútvegi eða
landbúnaði. Engar umbætur í hús-
næðismálum. Endurskoðun stjórnar-
skrárinnar háð samþykki forystu-
manna allra flokka. 1. desember 2018
munu því Íslendingar fagna 100 ára
fullveldi án þess að valdaflokkar
landsins hafi efnt hátíðleg loforð um
að endurskoða bráðabirgðastjórnar-
skrá lýðveldisins frá 1944. Óbreytt er
stjórnarskrá sem í grundvallaratrið-
um er byggð á stjórnarskrá konungs-
ríkisins Danmerkur – frá 1849!
Kjósendur VG kölluðu eftir rót-
tækum breytingum en uppskáru
ríkisstjórn stöðnunar. Þingflokkur
VG lýsti meira að segja yfir trausti á
dómsmálaráðherra sem Hæstiréttur
Íslands hefur fundið seka um lögbrot
við skipun dómara í einn af dómstól-
um landsins. Ríkisstjórn undir forystu
VG er einnig að stefna landinu í harð-
vítug stéttaátök, neitar m.a. að aftur-
kalla stórfelldar kauphækkanir til
alþingismanna og annarra valdhafa.
Umbótaöflin í íslenskri verkalýðs-
hreyfingu og stjórnmálum munu
væntanlega sigra án atbeina forystu-
fólks VG. Engu að síður er núverandi
erindisleysi og fylgishrun VG ekkert
fagnaðarefni. Umbótahreyfingin í
landinu yrði sterkari með VG innan-
borðs. Vonandi að svo megi verða.
Varla er erindi forystu VG fyrst og
fremst að þjóna ríkjandi valdakerfi
í landinu?
Hvert er erindi VG?
Svanur
Kristjánsson
prófessor emer-
itus í stjórnmála-
fræði við HÍ Umbótaöflin í íslenskri
verkalýðshreyfingu og
stjórnmálum munu væntan-
lega sigra án atbeina forystu-
fólks VG. Engu að síður er
núverandi erindisleysi og
fylgis hrun VG ekkert fagnað-
arefni.
Stendur undir nafni
S k o ð u n ∙ F R É T T a B L a ð i ð 11M Á n u d a g u R 2 4 . S e p T e M B e R 2 0 1 8
2
4
-0
9
-2
0
1
8
0
4
:3
4
F
B
0
4
8
s
_
P
0
4
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
3
8
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
0
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
1
1
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
0
E
5
-4
A
C
0
2
0
E
5
-4
9
8
4
2
0
E
5
-4
8
4
8
2
0
E
5
-4
7
0
C
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
1
B

F
B
0
4
8
s
_
2
3
_
9
_
2
0
1
8
C
M
Y
K