SÍBS blaðið - okt. 2017, Side 10

10
SÍBS-blaðið
veldur flestum þeim langvinnu sjúkdómum sem tengjast
offitu. Cytokine bólguboðefnin berast um allan líkamann og
hafa áhrif á starfsemi annarra líffæra og vefja, minnkaður
styrkur adiponectins frá fitufrumunum sem hefur bólguhemj-
andi virkni hefur líka áhrif til að magna upp bólguferlana.
Það hefur líka verð sýnt að þegar frumur ónæmiskerfisins
(mismunandi hvít blóðkorn) virkjast í bólguferlinu hafi þær
bein áhrif á efnaskiptin svo sem til að minnka virkni insúlíns
og til að ýta undir fitusöfnun inn í fitufrumur og viðhalda
þannig bólgumyndun. Hér er því kominn annar vítahringur
fitusöfnunar og bólguvirkni.
Hlutverk þarmaflórunnar
Í meltingarveginum búa ótal lífverur, svokölluð þarmaflóra,
sem er samsett úr ýmsum örverutegundum. Fjöldi örveranna
skiptir einhverjum trilljónum og eru þær margfalt fleiri en
frumur mannslíkamans. Mikilvægustu tegundirnar eru taldar
vera Bacteriodetes, Firmicutes og Actinobacteria. Hlutverk
flórunnar er talið mikilvægt til að viðhalda eðlilegri starfsemi
líkamans. Það er ekki langt síðan vísindamenn fóru að rann-
saka flóruna og áhrif hennar, ekki nándar nærri öllum spurn-
ingum er fullsvarað og sumar upplýsingar höfum við aðeins
úr dýrarannsóknum og vitum ekki hvort hægt er að heimfæra
upp á manninn. Eitt mikilvægasta hlutverk flórunnar er að
vernda okkur gegn utanaðkomandi skaðvöldum og verjast
sýkingum en líka hefur verið sýnt fram á að flóran tekur þátt
í upptöku næringar- og orkuefna úr görninni. Þetta hlutverk
þarmaflórunnar hefur vakið mesta athygli í tengslum við þann
mikla offituvanda sem orðinn er útbreiddur á Vesturlöndum.
Rannsóknir sýndu mjög fljótt að mýs sem ekki höfðu
neina þarmaflóru voru bæði léttari og höfðu hlutfallslega
minni líkamsfitu en venjulegar mýs. Þessi munur hélst þótt
þær væru aldar á orkuríku fæði sem innihélt bæði mikið af
fitu og kolvetnum og líktist þannig fæði vestrænna þjóða.
Þetta styður það að eitt af hlutverkum þarmaflórunnur sé að
taka upp næringar- og orkuefni úr görninni. Rannsóknir hafa
líka sýnt að þegar þessar örverufríu mýs fengu þarmaflóru
úr venjulegum músum þá þyngdust þær og líkamssamsetn-
ing þeirra breyttist þannig að fitumassinn jókst hlutfallslega
mest. Rannsóknir hafa verið gerðar á mönnum þar sem
þarmaflóra úr einstaklingum með litla líkamsfitu hefur verið
borin saman við þarmaflóru einstaklinga með mikla líkams-
fitu. Sumar þessara rannsókna hafa sýnt mismunandi sam-
setningu flórunnar tengt fitumassa en aðrar hafa ekki verið
eins afgerandi og þarf að rannsaka það nánar. En rannsóknir
á mönnum þar sem einstaklingar fengu mismunandi sam-
setta fæðu í einungis þrjá daga sýndu að flóran breyttist á
svo skömmum tíma. Mest áberandi var breytingin þegar gefið
var mjög orkuríkt fæði en þá varð flóran mun fábreyttari og
ein tegund af örverum varð mun algengari en aðrar. Að sama
skapi breyttist flóran til baka þegar gefið var orkuskert fæði.
Það virðist því skipta máli að rétt hlutföll séu á milli mismun-
andi örverutegunda til að orkuupptaka sé sem hagstæðust
fyrir einstaklinginn.
Sjúk þarmaflóra og bólgumyndun
Þegar hlutföll raskast milli örverutegunda flórunnar hefur það
áhrif á það sambýli sem ríkir milli líkamans og þarmaflórunnar
og virðist ýta undir myndun sjúkdóma sem tengjast efna-
skiptunum. Við þessa röskun verður einnig væg bólgumyndun
sem hefur áhrif um allan líkamann líkt og bólgumyndunin sem
verður við röskun í fituvefnum. Við röskun á jafnvægi flór-
unnar virðist slímhúðin sem klæðir þarminn að innan verða
lekari og við slík skilyrði ná ákveðin eggjahvítuefni að leka
í auknum mæli út í blóðrásina. Eru þetta t.d. eggjahvítuefni
sem brotna úr útvegg baktería. Þegar þessi eggjahvítuefni
komast út í blóðrásina fara þau inn í aðra vefi líkamans svo
sem lifur og fituvef og ná að kveikja þar bólgusvörun. Þetta
ferli styrkir enn frekar þá bólgumyndun sem verður í fitu-
vefnum sjálfum eins og kemur fram fyrr í þessum pistli. Hefur
fundist mælanlegur munur á styrk þessara eggjahvítuefna í
blóði einstaklinga með offitu miðað við einstaklinga í kjör-
þyngd. Fæða mjög rík af fitu og einföldum kolvetnum eykur
styrk þessara eggjahvítuefna á meðan fæði sem er ríkt af
ávöxtum og trefjum gerir það ekki. Þeir sem hafa sykursýki
af tegund 2 virðast vera sérstaklega viðkvæmir fyrir þessari
bólgumyndun og er það líklega vegna þeirra áhrifa sem
mallandi væg bólga í líkamanum hefur á myndun insúlínón-
æmis sem með tímanum leiðir til sykursýki.
Heilbrigð þarmaflóra hefur áhrif á allt okkar heilsufar
með því að stýra upptöku næringarefna úr fæðunni, halda
slímhúðinni heilbrigðri og hindra að efni komist út í líkamann
sem geta valdið bólgu með aukinni fitusöfnun og efnaskipta-
sjúkdómum.
Samantekt
Hér hef ég tekið saman ýmsar kenningar sem hafa verið
settar fram um bólgumyndun í líkamanum sem tengist við
líkams fitu. Það er margt sem er athyglisvert. Fituvefurinn
hefur mismunandi virkni eftir því hvar hann er í líkamanum
bæði hvað varðar áhrif á efnaskipti og áhrif á bólguferla.
Viðbrögð ónæmiskerfisins verða sérstök fyrir það hve
langvarandi og mallandi þau verða. Örverur meltingarvegar-
ins hafa mikilvægt hlutverk og röskun á þeirra jafnvægi
getur haft mikil áhrif bæði á fitusöfnun og bólguvirkni. Það
er fullsannað að bólguvirkni hefur áhrif á myndun fylgikvilla
offitunnar og það er bólguvirknin frekar en heildarlíkamsfitan
sem er ráðandi um heilsufar okkar. Það sem við getum gert
sjálf til að vinna gegn þessari bólgumyndun er að gæta að
lífsháttum okkar með því að viðhalda stöðugri líkamsþyngd,
vinna gegn kviðfitusöfnun og viðhalda heilbrigðri örveruflóru.
Fjölbreytt og hollt mataræði er lykilatriðið.
Helstu heimildir:
Samoch-Bonet et al. Metabolically healthy and unhealthy obese – the 2013
Stock Conference report. Obesity reviews 2014;15:697-708.
Lumeng CN, Saltiel AR. Inflammatory links between obesity and metabolic
disease. The Journal of Clinical Investigation 2011;6:2111-2117.
Boulangé et al. Impact of the gut microbiota on inflammation, obesity and
metabolic disease. Genome Medicine 2016;8:42-53.
Heilbrigð þarmaflóra hefur
áhrif á allt okkar heilsufar
með því að stýra upptöku
næringarefna úr fæðunni,
halda slímhúðinni heilbrigðri
og hindra að efni komist út
í líkamann sem geta valdið
bólgu með aukinni fitusöfnun
og efnaskiptasjúkdómum.