SÍBS blaðið - okt. 2017, Side 20

20
SÍBS-blaðið
Þátttaka almennings í íþróttum og hreyfingu hefur aukist
á undanförnum áratugum. Í dag er hreyfing hluti af lífsstíl
sístækkandi hóps og jákvæð áhrif hreyfingar á almennt
heilsufar er óumdeild. Hins vegar geta ýmis stoðkerfisein-
kenni fylgt aukinni hreyfingu, sérstaklega ef farið er of geyst
eða álag aukið of hratt. Þessi einkenni má flokka í bráð
meiðsli og álagseinkenni. Bráð meiðsli verða skyndilega við
eitt ákveðið atvik ef lífaflfræðilegt álag á ákveðinn vef verður
meira en hann þolir á ákveðnum tímapunkti. Álagseinkenni
koma oftast fram eftir ofálag yfir einhvern tíma sem leiðir
venjulega til lítilla einkenna í fyrstu, en ef haldið er áfram
á sama álagi versna einkenni smám saman þar til dregið
er úr álagi eða því breytt. Ef engin breyting verður á álagi
þarf einstaklingur oft að breyta eða hætta sinni hreyfingu
tímabundið vegna einkennanna. Sem dæmi um bráð meiðsli
má nefna vöðva- og liðbandatognanir, en álagseinkenni geta
t.d. verið tennisolnbogi og álagstengd einkenni frá hásinum.
Hlutverk bólgu í bráðum meiðslum í íþróttum
Bráð meiðsli geta orðið í mörgum vefjum líkamans svo sem
vöðvum, sinum, liðböndum, beinum o.fl. Við skulum taka
dæmi um vöðvatognun og skyggnast aðeins inn í hvað gerist
í vöðvanum við vöðvatognanir og hlutverk bólgu í þessu ferli.
Vöðvatognanir verða venjulega nálægt mótum vöðva og sina
við kröftugt og hratt átak, en einnig er þekkt að þær verði
við mikla teygju. Þegar tognun verður rofna vöðvafrumur
ásamt bandvef umhverfis þær og geta þá frumurnar ekki
sinnt hlutverki sínu um að dragast saman við vöðvasamdrátt
og lengjast aftur þegar vöðvinn slakar á. Það verður mikið
ójafnvægi á flæði ýmissa jóna í og við frumurnar sem m.a. er
talið valda samdrætti rofinna vöðvafruma næst tognuninni
sem aftur veldur því að stærra bil myndast í vöðvann þar
sem rofið varð. Rof á æðum getur valdið mikilli blæðingu inn í
þetta gap sem myndast, en smám saman myndast svo örvefur
á svæðinu.1 Oftast verða slíkar tognanir þegar einstaklingur
er á hreyfingu, en þá er meira blóðflæði í vöðvanum en við
hvíld og því verður blæðing meiri en ella. Vinnandi vöðvi þarf
auk þess meira súrefni en vöðvi sem er í hvíld og ef æðar
til vinnandi vöðva rofna er hætta á að sá hluti vöðvans sem
æðarnar lágu til fái ekki það súrefni og næringu sem þörf er
á, sem leitt getur til frumudauða næst meiðslasvæðinu og þar
með aukið á alvarleika meiðslanna.2 Litlar taugar sem liggja
til vöðvafruma geta einnig slitnað ef þær liggja um meiðsla-
svæðið sem veldur því að ekki næst samband við viðkomandi
vöðvafrumur þar til taugasímar hafa aftur vaxið að viðkom-
andi vöðvafrumum.1, 2
En hvað er þessi bólga og hvert er hlutverk hennar í
viðgerðarferlinu?
Bólga er svar fruma við skemmdum og er nauðsynleg til
þess að viðgerð eigi sér stað.3 Samspil ónæmiskerfis og vöðva
skiptir miklu máli í viðgerðarferli eftir vöðvatoganir.2 Margar
tegundir ónæmisfruma taka þátt í bólguviðbrögðum þar með
talið mast-frumur, neutrophils, T regulartory lymphocytes,
eosinophils og CD8 T lymphocytes.3 Magn bólgu eftir meiðsli
byggir á tveimur meginþáttum: alvarleika meiðslanna og blóð-
magni í viðkomandi vöðva þegar meiðslin eiga sér stað.4
Strax eftir vöðvatognun verður blæðing úr rofnum æðum
og með blæðingunni fara m.a. blóðflögur út í meiðslasvæð-
ið og hefja strax ferli til að draga úr blæðingu. Þær ásamt
mast-frumum losa m.a. histamín og serotonin sem valda
æðaútvíkkun á meiðslasvæðinu sem hægir á blóðflæði í
æðum, en valda einnig auknu gegndræpi æðaveggja. Þannig
á blóðvökvi auðveldara með að streyma út um æðaveggi inn
Grein
Árni Árnason PT, PhD
sérfræðingur í íþróttasjúkraþjálfun
Bólgur vegna meiðsla
og álags í íþróttum
Sem dæmi um bráð
meiðsli má nefna vöðva-
og liðbandatognanir en
álagseinkenni geta t.d. verið
tennisolnbogi og álagstengd
einkenni frá hásinum.