SÍBS blaðið - okt. 2017, Side 15

15
3. tbl. 2017
„Við búum við íslenskt tungutak þar sem ýmsir sjúk-
dómar eru flokkaðir sem bólgusjúkdómar en þegar grannt
er skoðað er ekki um neinar bólgur að ræða,“ segir Ragnar
Freyr þegar ég spyr hvar bólgur sé helst að finna. „Hugtakið
bólga í læknisfræðinni er alveg ákveðið skilgreint fyrirbæri.
Það er að ónæmiskerfi líkamans ræðst á eitthvað sem það
túlkar sem óvin sinn, hvort sem það er eigin vefur, framandi
vefur, bakteríur, veirur, sveppir eða æxli. Við þá árás myndast
ákveðinn þroti, fyrirferð, hiti, verkur og svo gjarnan einhver
starfræn truflun. Þetta er það sem kallast bólga í skilningi
læknisfræðinnar.“
Bólga og ekki bólga
Ragnar Freyr bendir á að enska orðið yfir gigtarlækni sé
rheumatologist.
„En rheuma er latneska orðið yfir bólgu þannig að
rheumatologist er sá sem hefur menntað sig til að fást við
bólgur af einhverju tagi. Á íslensku heitir þetta gigtarlæknir
og á íslensku er talað um gigt í víðum skilningi. Þannig fæ ég
óskir um að sinna ýmsum vandamálum sem fólk skilur sem
bólgu en eru það í rauninni ekki. Þannig má segja að þó að
einhver bólguferill sé í gangi þegar um slitgigt er að ræða
þá er slitgigt ekki bólgusjúkdómur sem svarar hefðbundinni
bólgueyðandi meðferð, til dæmis eru sterar hálfgagns lausir,
bólgueyðandi lyf létta kannski eitthvað á einkennum, krabba-
meinslyf gagnast lítið og líftæknilyf hafa ekki sýnt fram á
gagnsemi. Allt eru þetta lyf sem virka mjög vel þegar maður
er að fást við hefðbundna bólgusjúkdóma eins og liðagigt,
hryggikt, rauða úlfa, æðabólgur eða fjölvöðvabólgur. Þá gagn-
ast lyfin enda er í þeim tilfellum verið að ráðast á bólguferla
sem við þekkjum vel.
Gigtarlæknar eru oft spurðir álits á sjúkdómi sem kallaður
er vefjagigt og þar hefur ennþá ekki tekist að sýna fram á
mælanlega bólgu af neinu tagi. Þar er í raun um verkjasjúk-
dóm að ræða sem upplifist í stoðkerfinu. Vefjagigt og slitgigt
eru miklu algengari en eiginlegir bólgusjúkdómar. Af þeim
sem ná 100 ára aldri eru allir með einhverja slitgigt, allir glíma
sem sé við eitthvað slit. Og hvað varðar vefjagigt þá myndi ég
halda að um 4% kvenna og 0,4% karla ættu við það vandamál
að stríða á Íslandi í dag. Til samanburðar þá eru um 0,7-1%
íslendinga með hryggikt og liðagigt.
Það sem ég er að segja er að samkvæmt íslenskum mál-
venjum þá virðist margt vera bólga sem er það ekki. Vöðva-
bólga er til dæmis ekki bólga, manni er bara illt og hefur
kannski meitt sig, tognað, beitt sér eitthvað vitlaust eða sofið
illa og vaknað með hálsríg eða eitthvað slíkt. Það má því
kannski segja að okkur læknum hafi gengið illa að koma til
skila til almennings hvað sé bólga og hvað sé eitthvað annað.“
Rétt eða röng meðferð
Ertu þá að segja að fólk hafi almennt rangan skilning á því
hvað sé bólga?
„Ég vil frekar segja að okkur læknum hafi gengið illa að
útskýra hvað þessir hlutir séu og hvað gagnast til að bjarga
því. Ef fólk er með svokallaða vöðvabólgu þá eru lyf nán-
ast gagnslaus. En ef fólk er með liðagigt þá kemst það ekki
langt án lyfja. Mér hefur lengi vel fundist að læknavísindin
hafi reynt að leysa mörg vandamál með lyfjum þar sem lyfja
er ekki þörf. Ef fólk er með slitgigt, vefjagigt eða langvinna
stoðkerfisverki, vöðvabólgu eða slíkt, finnst mér ekki eiga
að beita kröftugum lyfjum, sem alls kyns aukaverkanir geta
fylgt, þegar ósannað er að þau geri eitthvert gagn. Í slíkum
tilfellum finnst mér miklu frekar eiga að beina fólki inn á
brautir heilbrigðrar hreyfingar, sjúkraþjálfun, útiveru, göngu-
ferða, sundferða, jóga – við ættum að ræða við það um svefn
og svefnráðgjöf, andlega líðan, streitu og fleira sem tengist
lífsstíl fólks.
Þegar fólk kemur á stofuna til mín spyr ég það gjarn-
an hversu oft það hreyfi sig í hverri viku. Með því gef ég til
kynna að það að hreyfa sig ekki sé ekki valmöguleiki. Maður
á að hreyfa sig að minnsta kosti í tvo og hálfan klukkutíma á
viku þannig að maður svitni og púlsinn fari úr hvíldarpúlsi í
æfingapúls. Kostirnir við það eru afar vel sannaðir, bæði hvað
varðar betri svefn, vöðvastarfsemina, hjartað og æðarnar,
minnkandi líkum á heilabilun, parkinsonsjúkdómi og svo
framvegis. Hreyfing er það sem við ættum að vera að predika
lon og don fyrir fólki og þá er líka mikilvægt að fólk finni sér
hreyfingu sem því þykir skemmtilegt að stunda.
Það skiptir engu máli hvort einstaklingur komi til mín með
hryggikt, þvagsýrugigt, slitgigt, vefjagigt eða vöðvabólgu.
Lyfja meðferð getur verið mjög mismunandi, allt frá engum
lyfj um upp í að beita þungum krabbameinslyfjum til líftækni-
lyfja en í öllum tilfellum á fólk að hreyfa sig, já líka þótt fólk sé
með alla liði bólgna. Það skiptir alveg ótrúlega miklu máli.“
Alvöru matur
Sumir segja að mataræðið skipti meira máli en hreyfingin –
hvert er þitt álit?
„Það fer eftir því hvað maður er að meðhöndla. Ef maður
glímir við offitu má segja að sá sem þarf að hreyfa sig til að
passa upp á þyngd sína verði að skoða mataræði sitt nánar.
Ef maður er of þungur, með efnaskiptavillu, þvagsýrugigt eða
sykursýki þá er ljóst að fókusinn þarf að vera á mataræðið.
Það er vitað mál að ruslfæði, transfitusýrur, kolvetnaþungur
matur með skjótunnum kolvetnum og auðbrenndum, myndar
bólgu í líkamanum sé þessa neytt í miklum mæli.
Margar áhugaverðar rannsóknir hafa sýnt fram á þetta.
Þetta veldur insúlínviðnámi sem keyrir áfram hjarta- og æða-
sjúkdóma, sykursýki og þvagsýrugigt, en hið síðastnefnda er
reyndar mín sérgrein.
Ég geng eins og margir vita oft undir heitinu Læknirinn
í eldhúsinu og er því oft spurður um tengsl mataræðis og
sjúkdóma. Í eldhúsinu er ég fyrst og fremst lífsnautnaseggur,
hedónisti – en segi alltaf að fólk eigi að borða alvöru mat. Það
sem maður leggur sér til munns á að líta út fyrir að vera eitt-
hvað sem maður skilur að sé matur. Fiskur á að koma upp úr
hafinu og fiskborði í verslun en ekki einhverjum pappakassa
umlukinn einhverju gumsi í plastpoka, þá er hann orðinn
Það sem maður leggur sér
til munns á að líta út fyrir
að vera eitthvað sem maður
skilur að sé matur. Fiskur
á að koma upp úr hafinu
og fiskborði í verslun en
ekki pappakassa umlukinn
einhverju gumsi í plastpoka,
þá er hann orðinn fullunnin
fæða.