Fréttir - Eyjafréttir - 05.07.2017, Side 19

19Eyjafréttir / Miðvikudagur 5. júlí 2017
Sæheimar – Fiskasafn eða bara
Fiskasafnið eins og heimamenn
kalla það, var stofnað árið 1964 af
mikilli elju og framsýni. Safnið
hefur ekki breyst ýkja mikið á þeim
rúmlega 50 árum sem það hefur
verið starfrækt og er það því frekar
lítið og gamaldags miðað við
nútíma fiskasöfn en er á sama tíma
mjög sjarmerandi safn með
persónulegt viðmót.
Á safninu eru tólf sjóker með
lifandi fiskum og öðrum sjávarlíf-
verum sem sjómenn Eyjanna færa
safninu að gjöf. Þeir hafa einnig
gefið safninu fjölda sjaldgæfari
tegunda sem hafa verið stoppaðar
upp og eru til sýnis. Þessi mikli
velvilji sjómanna í garðs safnsins er
afar dýrmætur og hefur frá upphafi
lagt grunninn að starfsemi þess. Á
safninu eru einnig allir íslensku
varpfuglarnir uppsettir auk fjölda
flækingsfugla. Þar er sömuleiðis
eggjasafn, skeljasafn, skordýrasafn
og glæsilegt steinasafn.
Eitt helsta aðdráttarafl safnsins eru
lundarnir þrír, sem eru búsettir á
safninu. Það eru þau Tóti, Hafdís og
Karen. Öllum var þeim bjargað sem
litlum pysjum, en þóttu ekki líkleg
til að geta bjargað sér úti í náttúr-
inni. Þeim var því gefið heimili á
safninu og una þar hag sínum vel.
Gestir safnsins fá að hitta einn af
lundunum, taka myndir af þeim og
fá að heyra lundasögur.
Tóti er frægur
Tóti er bæði elstur og frægastur af
lundunum. Hann er nefndur eftir
fótboltastrák hjá ÍBV og á því
sérsaumaða ÍBV fótboltatreyju.
Síðastliðið sumar fékk hann svo
einnig landsliðstreyju eins og flestir
aðrir landsmenn. Líklega er þetta
eini lundinn í heiminum sem á föt.
Gestir okkar hafa skrifað um Tóta á
netinu t.d. á Tripadvisor, sem er
mikið notað af ferðamönnum og
hefur því hróður hans farið víða.
Við höfum meira að segja fengið til
okkar gesti sem segja það hafa verið
kveikjan að Íslandsferðinni að lesa
um Tóta á netinu.
Einn af föstum liðum í starfsemi
safnsins er að starfrækja svokallað
pysjueftirlit. Þá koma þeir sem
finna pysjur í bænum með þær á
safnið þar sem þær eru vigtaðar og
vængmældar áður en þeim er sleppt
á haf út. Þannig fást mikilvægar
upplýsingar um fjölda og ástand
pysjanna ár hvert. Lundinn við
suðurströndina hefur í nokkur ár
lent í vandræðum við uppeldi
pysjanna vegna fæðuskorts og því
fáar pysjur komist á legg. Sum árin
hafa aðeins örfáar pysjur flogið í
bæinn. En síðustu tvö ár hefur þó
ástandið verið betra og í fyrra
björguðu bæjarbúar yfir 2.600
pysjum og komu með þær í
mælingu. Þetta er mjög skemmtilegt
tímabil og mikið fjör og fjaðrafok á
safninu. Ferðamönnum sem hingað
koma finnst frábært að verða vitni
að pysjubjörgun. Ekki bara að
pysjunum skuli bjargað heldur
einnig að börnin taki svo ríkan þátt
í björguninni. Ennfremur fær safnið
hrós fyrir aðkomuna að björgunar-
starfinu.
Eins og á öðrum ferðamannastöð-
um hefur fjöldi gesta aukist jafnt og
þétt síðustu ár. Fyrir um tíu árum
síðan þóti gott að fá 6000 til 7000
gesti á ári. Nú eru þeir nálægt
20.000 á ári hverju. Eins og áður
sagði er safnið ekki stórt og er því
oft þröng á þingi þegar mest er yfir
sumarmánuðina. Stefnt er að því að
flytja safnið í stærra húsnæði innan
fárra ára.
Sagnheimar eru eitt safna Safna-
hússins við Ráðhúströð en er rekið
af Þekkingarsetri Vestmannaeyja.
Safnið byggir á grunni gamla
byggðasafnsins sem stofnað var
árið 1952. Árið 2011 var safnið allt
sett í nýjan búning og sýningar
endurhannaðar með það í huga að
þar mætti með munum safnins og
hjálp nútímatækni draga fram
sérkennin í merkri sögu Vestmanna-
eyja í gleði og sorgum.
Heimsókn sjóræningja 1627
Einn örlagaríkasti atburðurinn í
sögu Eyjamanna er Tyrkjaránið
1627 er 242 íbúar voru fluttir til
skips og seldir á þrælamarkaði í
Alsír. Sagan er kynnt í teikni-
myndaformi en einnig er boðið upp
á sjóræningjahelli með búningum
fyrir börnin.
Vissir þú um mormónana í
Vestmannaeyjum?
Fyrstu íslensku mormónatrúboð-
arnir störfuðu í Vestmannaeyjum og
á árunum 1854-1914 fóru um 200
Eyjamenn til Utah í leit að betri
heimi. Mormónarnir eiga sitt
sögusvæði á safninu sem Brigham
Young háskólinn í Utah hefur
hjálpað til við að skapa.
Herfylking stofnuð í Vest-
mannaeyjum.
Forsprakki þess að Eyjamenn
stofnuðu sína eigin herfylkingu var
danski sýslumaðurinn Andreas
August von Kohl (1815-1860), sem
hingað kom árið 1853. Kapteinn
Kohl, eins og hann var jafnan
nefndur í Eyjum, var röggsamt yfir-
vald og mikill eldhugi sem tók
virkan þátt í störfum og lífi
heimamanna og efldi sjálfsmynd
þeirra að fremsta megni. Hann
kenndi mönnum einnig íþróttir og
góða siði og hélt fjölskylduhátíðir í
Herjólfsdal. Því má ef til vill segja
að hann hafi verið frumkvöðull
bæði íþróttahreyfingar Eyjamanna
og Þjóðhátíðarinnar.
Hverjir eru bestir?
Íþróttir eru ákaflega mikilvægar í
hugum Eyjamanna og oft er sagt að
Eyjasálin sveiflist í takt við gengi
ÍBV. Núverandi íþróttahorn á
safninu leggur áherslu á sögu og
þátttöku Eyjakvenna í íþróttum
undanfarin 100 ár og er þar um
auðugan garð að gresja.
Lífið er yndislegt!
Þjóðhátíðin var fyrst haldin árið
1874 og er mikilvægt sameiningar-
tákn Eyjamanna með öllum sínum
hefðum og siðum. Tónlist Oddgeirs
Kristjánssonar er órjúfanlegur hluti
hennar en ýmsir aðrir listamenn
hafa einnig lagt í sjóðinn. Á safninu
er boðið til sætis í hefðbundnu
Þjóðhátíðartjaldi heimamanna. Afar
vinsælt er einnig að leigja aðgang
að tjaldinu fyrir móttökur eða sem
viðkomustað í árgangsmótum og
óvissuferðum.
Mikilvægi kvenna
Staða kvenna er á fáum stöðum eins
mikilvæg og í sjávarplássum, þar
sem þær bera oft einar ábyrgð á
rekstri og velferð fjölskyldunnar til
lengri eða skemmri tíma. Brugðið
er ljósi á líf nokkurra kvenna og
einnig framlag þeirra í lækningum,
handverki og listum.
Hættulegasta starf í heimi?
Stór hluti sýningarsvæðis safnsins
er svokallað bryggjusvæði þar sem
sjómennsku og fiskvinnslu
Eyjamanna eru gerð skil. Í gamalli
talstöð má hlusta á átakanlegar
sjóslysasögur og ótrúleg björgunar-
afrek. Hér er einnig að finna
beituskúr, rakin saga frumkvöðla,
hafnargerðar, bátasmíða og vinnslu
sjávarafla og minnt á verbúðir og
þátt farandverkamanna. Bjargveiði-
menn eiga einnig sinn kofa og sögu
í lifandi myndum. Bryggjusvæðið
hefur orðið vinsælt rými undir
fyrirlestra og ráðstefnur þar sem
100 – 130 manns geta setið í þessu
sérstaka umhverfi.
Heimaeyjargosið 1973
Auk Tyrkjaránsins 1627 hefur
Heimaeyjargosið líklega markað ein
dýpstu sporin í sálir Eyjamanna. Á
sýningunni getur að líta fjölda
ljósmynda frá eldgosinu og hlusta
má á heimamenn segja frá gosinu
og uppbyggingunni.
Páll Steingrímsson kvikmynda-
gerðarmaður, listamaður og
lífskúnstner á sitt svæði á safninu
og fjölmargir aðrir sem gert hafa
Vestmannaeyjar að því sem þær eru
í dag. Sagnheimar eru tilvalinn
staður sem fyrsta stopp í Eyjaheim-
sókn og þaðan er síðan hægt að
skipuleggja frekari heimsóknir á þá
staði sem gestir vilja fræðast nánar
um.
Verið velkomin í Sagnheima!
www.sagnheimar.is.
helga hallbergsdóttir
forstöðukona
Sagnheimar, sögu- og byggðasafn:
Geymir sögu stórra atburða sem
sumir eru meðal þeirra stærstu í
Íslandssögunni
Sæheimar eru sjarmerandi safn
með persónulegt viðmót
lilja margrét
magnúsdóttir
forstöðukona